Tuesday, 1 December 2020

KUAMAH IN HONG KHEM ZAWH LOHNA DINGIN KIDAWM UN (Matthai 24:4)

 

KUAMAH IN HONG KHEM ZAWH LOHNA DINGIN KIDAWM UN (Matthai 24:4)

Tu hun in Biakna siate leh kumpi (government) leh gam makaite pen mihing vive mah ahi uh hi. Tua ahih manin a gamtatna leh kampaunate uh a hoih leh hoih lo, a kilawm leh kilawm lo, thuman ahi a, thuman leh thuman lopi-in gamta ta le-uh bangmah gen sese loh ding, Pasian' sathau nilhte ahih manun hong makaihna bangbangun man lel ding hi, cih ngaihsutna kitam mahmah mawk hi. A man takin ci le'ng tu hun in Pasian' sathau nilh mi om takpi mah a, a pawlpite in a kisap luat manin a nilh tawm uh zong na om kawikawi a, a beh leh a bawng tengin a nilh tawm pak uh zong na tam mahmah sese hi. Satan in zong biakna ding leh gam makai dingin mi nak koih theih lua hi.
Protestant Reformation hun lai-in biakna reformer minthang leh Calvinism movement makai John Calvin (10 July 1509 – 27 May 1564) in, "Pasian in gam leh minam (nation) gawtna a piak nuam ciang leh thu a khennop ciangin amah in amaute adingin gam uk makai gilote (wicked rulers) na pia hi," na ci hi.
LST sungah Sawltak Paul in a manlo sia (false teacher), Khristian hi ngei napi Christianity thu bulphuh tawh kituak loin thugen (apostasy) in a vak zaute na lim gen mahmah a, Isaiah leh Jeremiah in zong kamsang manlo leh zuaute thuakna ding na lim gen mahmah uh hi. Johan in zong kha khempeuh na um kei un na ci a, kamsang man lo leh kha tang in thusuak zuau bulomtang gente panin kidop ding thu na lim gen mahmah uh hi.
Tu hun ciangin thusuak ka ngah hi, ci-in kamsang kineihkhem in in leitung thu vive, politics (nainyanzi) tawh kisai amau pum gupte a pum phatna uh thusuak ngah a kineih zong biakna sia nengneng leh thusuak ngah a kici tam mahmah hi. Tuate khempeuh up khit pahpah ding hi loin lim takin kantel leh sittel phat ding leh pawl khatte Khris gal ahih manin kidophuai mahmah hi cih Lai Siangtho sungah Johan in hih bangin hong hilh hi:
Ka it lawmte aw, kha ka nei a ci mi khempeuh' thugen um kei un la, tua thute Pasian kiang pan mah ahi hiam, ci-in kantel un. Bang hang hiam cih leh leitungah kamsang a kineihkhem tampi hong om khin ta hi. Pasian' Kha sawlna tawh thugente leh adangte bangci khentheih ding na hi uh hiam cih leh: Jesuh Khrih pen mihing bangin hong pai hi, ci-in a gente khempeuh Pasian Kha' lamlahna tawh thugen ahi hi. Ahi zongin hih thu a nial mi peuhmah, Pasian Kha' sawlna tawh thugen hilo uh hi. Hih bang mite pen Khris' Gal hi a, hong pai ding hi, ci-in na zaksa uh mah bangin tu-in leitungah a hong om khin ta ahi uh hi. Ka it tate aw, note, Pasian' mite na hi uh a, tua bang kamsang kineihkhemte a zo khin na hi uh hi. Bang hang hiam cih leh leitung mite a pan'pih dawimangpa sangin note hong ompih Pasian vanglian zaw hi. Kamsang a kineihkhemte in leitung thu gen uh a, amaute pen Pasian a thei lo hih leitung mite tawh kipawl uh ahih manin leitung mite in amau' thugen a ngai uh hi. Ahi zongin note pen Pasian' mite na hi uh hi. Pasian a thei mi peuhmah in kote' thugen hong ngai uh a, Pasian' pawl a hilo mi peuhmah in kote' thugen hong ngai lo uh hi. Tua ahih manin hih bangin thuman Kha leh zuau kha a kilamdan'na i theithei hi. (I John 4:1-6)
Sia a kici khempeuh leh gam uk makaite kici khempeuh in Khris min paulap in a thu mot gen khempeuh uh pahtak pah henhan pah ding ahih leh hih a nuai-a teng zong i pahtak mahmah uh kisam kha ding hi.
1. Jesuh' sihna theihna dingin a lehhekna ding golhguk sum pia Judah makaite leh Siampite (amaute zong biakna makai vive hi uh a, tu hun hileh Pasian' sathau nilhte hi, a gen bangbang uh i man' ding hi, i cihte mah ahi uh hi).
2. Ama mimal hamphatna a ngahna ding leh sum leh paai a deih uat manin Judah makaite in ngun peek sawmthum golhguk a piak uh la-in Jesuh a lehhek nungzui 12 panin sumkem Judas Iscariot.
3. Singlamteh tungah Jesuh a kikhailupna theihna dingin mihonte kiangah, "Judah Kumpi Jesuh na cih pa uh kong khah ding deih zaw maw? Ahih kei leh Barnabas ka hong khahkhiat ding deih zaw maw?" ci-in dotna bawlin mihonte deihna bangin khailup dingin Jesuh a piakkhiat khit ciangin a khut a silsiang Judea gam uk Pilate (amah zong Pasian' sathau nilh i cihte pawl lakah mah ah kihel a, a gam ukna zai mahmah ahih manin a kam uang ten sathau kibuak kumpi hi i nuam lai ding uh hi).
4. Israel mite a pukna dingin namdangte zi dingin tampi tak lathuahin, Faro' tanu, Moab, Ammon, Edom, Sidon leh Hit kumpite' tanute zi-in nei-in zipi 700 leh zineu 300 a nei leh a zite a lungkimsakna dingin a zite in amau pasian tek a biak theihna dingun milim pasian biakinn a bawlsakin a kun Kumpi Solomon.
5. Israel mite lampialna dingin kham tawh a kibawl bawngno pasian lim (idol) a biakpih Israel kumpi Jeroboam.
6. Kamsang Elijah thah dingin a leitang zon leh Baal pasian biak a thupisim Ahab leh a zi Jezebel.
A tunga nam guk i gen pakte pen a nasep uh a hoih tampi a om tei sam hangin a nasep hoih lohna uh leh ahihna bangun kigenin kiciamteh hi. Biakna nasem siate leh gam makaite zong a nasep hoihte uh bek kigen loin a hoih lohnate uh zong a kigen hi bek a, imim loin gen a kisam hi zaw hi. Tua loin i mipi nautang teng lampialpih thei uh hi. I pum gupte ahihna bangbang uh a gen khak ciangin i zakdah man peuhin Pasian' sathau nilhte gensia leh langpang" cih kammal i phengzat den keei zong thuman lo pum gupna leh zuaugenna namkhat mah hi a, Thupiak Sawmte lakah “Topa note’ Pasian’ min a sia lamin na zang kei ding uh hi. Bang hang hiam cih leh Topa in ama min a zang khialte gim pia ding hi (Paikhiatna 20:7) a cih thukham a palsat den i hi bek uh hi.
“Kamsang taktak a hilote na muh uh ciangin lim takin kikem un. Amaute in a tungthamah tuu lim hong pua-in, ahi zongin a sungtawng taktak uh ngia hangsan bang ahi uh hi. Amaute' gamtatna tawh amau' pianzia na thei ding uh hi. Lingvom kung panin leenggah kilo ngeilo a, sialtalling kung panin theigah kilo ngei ahi hiam? Tua ahih manin singkung cidamte in gah limci gah asingkung ginalote in gah ginalo gah uh hi. Singkung cidamte in gah ginalo gah ngei lo a, singkung ginalote in gah limci gah ngei lo hi. Gah limci a gah lo singkungte kiphukin meikhuk sungah kikhul hi. Tua ahih manin amau' gamtatna tawh amau' pianzia na thei ding uh hi." (Matthai 7:15-20)
Mi i muan' sangin Topa belh ding hoihzaw hi. Uliante i muan' sangin Topa belh ding hoihzaw hi. (Late 118:8) “Note’ thu man' zawk ding leh Pasian’ thu man zawk ding, Pasian’ muhna panin koi pen man' zawk ding cih thu nomau mah in zong ngaihsun ciat un. (Sawltak 4:19)
Biakna sia leh ga makaite in thuman lopi-in hong makaihna i gen khak ciangun amau kibia leh amau nung a kimot zu hi loin Pasian a bia leh Jesuh' nungzui hi zaw ing, cih lahna hi zaw hi. Khristian mipite lamkhial dingin a makaih amaute belh leh muan sangin Pasian belh leh muan zawkin kinei a, thu upna ah i mipihte lampial ding awlmawh luatna hang hi zaw bek hi. Tuucing muanhuai ding kisam zaw in tuucing dingin ngia tuuvun a silh a kideih loh zawk man hi bek hi. Theigah kiduh mahmah ahih manin sialtalling kung tungah a kikah nuam loh man hi zaw bek hi. Leenggah kiduh zaw a, gilsan leh sungpaina ding a piangsak thei lel lingvom a kiduh lohna thu a kigen hi zaw bek hi. Gim ngahna dingin Pasian' min a sia lamin zangkhial in gimna hong ngahsak dingte thugen a kicimtak lua man hi zaw bek hi.
@ Thang Khan Lian #ZUNs reports
Image may contain: text that says "It is better to take refuge in the Lord than to trust in man. --Psalm 118:8 ANNEMATEER.COM"

KAMKAIH TAWH UK LOH A PHAMAWH, THUTHEIHNA A NEILO SAKOL LEH LA BANG KEI IN

 

KAMKAIH TAWH UK LOH A PHAMAWH, THUTHEIHNA A NEILO SAKOL LEH LA BANG KEI IN

Islamic Golden Age hun-a physicians, astronomers, thinkers leh writer leh father of early modern medicine ci-in a kiciamteh Ibn Sina in, "Mihai khatin zu a dawn khit ciangin khuamial lakah a tuk leh a zu' i mawhna hi ding hiam?" a cih bangin lockdown order thukhun palsat leng dan (punishment) tuah theih hi cih thei buang in, mihai lah ahi lo, thukham palsat mi gilo (criminal) lah hi buang sam lo ngaihsutna nei khatin lockdown order palsat in matna a tuah a, dan a tuah leh thukham (law) mawhna hi ding hiam? Ahih kei leh government mawhna hi ci-in ngawh ngam teitei huai ding i hi hiam? Ui om muang kimlai na va suih a a hong pet leh a ui mawhna hilo hi.
Covid-19 pandemic sungin mihon kipawlkhopna leh on khawmna panin a virus know lawhsawn theih hi cih mikim in i theih ahih manin religious gatherings or group gatherings bans tawh kituak in mi tuak zah sanga tam zaw om khawm theih loh hi cih thukhun va palsat teitei a, a virus kizelhsakna pen gitlohna hi. "Mi khat in a vengte khat a poisak leh, ama hih bangin ama tung mah ah kithukkik ding a, guh kitan tang ding guh kitan, mittang tang ding mittang, ha tang ding ha kihih ding a, amah in mi khat a poisak bangin amah kipoisak ding hi. Ganhing a that pa in loh ding a, mi a that pa kithat ding hi. (Siampi Laibu 24:19-21)
"A kamkaih tawh uk lohin a phamawh, thutheihna a nei lo, sakol le la bang kei in. Migilote in gimna tampi thuak uh a, Topa a muangte ahihleh itna kip in a hu hi." (Late 32:9-10)
Sanggamte aw, note ahih leh a suakta mi ahi dingin Pasian in a hong sap ahi hi. Ahi zongin tua suahtakna pen na pumpi uh ut bangbangin gamtat theihna dingin paulam zonna-in nei kei un la, itna tawh khat leh khat kikhualna-in zang zaw un. Bang hang hiam cih leh Thukham khempeuh thu khatin kigawm thei a, “Nangmah na ki-it bangin na vengte na it in,” cihna tawh kitom lak thei hi. Ahi zongin note pen gamsa bangin khat leh khat kiphuai-in kipetkha le-uh cin na vekpi-un na siatlawh khak ding uh lauhuai ahih manin hoih takin na kidawm un. (Galati 5:13-15)
Thukham a kizahtak lohna ganhing bangin mihingte phengtat uh hi. Father of Political Science in a kiciamteh Aristotle in, "Mihing lim takin kidawm in a gamtat ciangin ganhingte lakah a hoih pen hi. Ahi zongin thukham leh thuman thutang tawh a kikhen ciangin a siahuai pen hi," (At his best, man is the noblest of all animals; separated from law and justice he is the worst or For man, when perfected, is the best of animals; but, when separated from law and justice, he is the worst of all) a cih na man mahmah hi. Mihing in thukham zui loin, thuman thutang tawh kituakin mihingte i gamtat loh ciangin a kihtakhuai pen ganhing kisuak hi.
French philosopher leh Social Contract gelh Jean Jacques Rousseau (1712-1778) in, "Man is born free but everywhere in chains," a cih bangin mihingte in a suakta sa-in a piangkhia i hih hangin i suahtakna in ciangtan nei ahih manin i hei suk hei tohna khempeuh ah sik khainiang hong kibulh den hi. Suahtakna freedom leh rights in ciangtan na nei den hi.
✍️ Thang Khan Lian
Image may contain: 1 person, text that says "Is it the fault of wine if a fool drinks it and goes stumbling into darkness? -Ibn Sina"