Tuesday, 24 July 2018

THUMAN LOHNA TAWH HONG KI-UKKHUM LAI-IN BANG TAN DAI DIDE DING NA HI HIAM?

THUMAN LOHNA TAWH HONG KI-UKKHUM LAI-IN BANG TAN DAI DIDE DING NA HI HIAM?

Pawl khatin hong uk kumpite thu na mang un cih bullet in makaite leh hong uk kumpite thuman lohna genna pen mawhna leh Pasian langpangna hi cih bullet pong uh hi. A taktakin lah tu hun ciangin Middle East gam-a Arab gam pawl khatte lo buang kumpi (king or monarch) nei a, monarchy tawh ki-ukna gam om nawn lo hi.

Moses in zong a omna gam leh a khankhiatna inn sung mangpa leh Faro kumpipa thu mang loin, Judahte ukkhum thunei Judahte a bawlsia pa na that in, na taimangsan lai hi ven. Kumpi lehdo pa minam hunkhia pa suak ziau zawsop hi.

Zogam ah hih banga nekgukna, golhgukna leh ki-angvantuamna (corruption, bribery and nepotism) a nasiat lai hun laitak leh kumpi huhna nak khak dingin nasepte thuman lohna pau loin dai dide in, na gen ngam kei leh nekgukna thapia pawl na hi zaw a, Zomite gawl metsaksak leh gilpi sawksak na hi ngitnget hi. Eden huan ah Pasian in nek loh ding theigah Eve in ne masa lai-in Adam in nek loh theihgah hi cih thei napi in na kho lo ahih manin Pasian in Adam na mawhsak veve a, Eden hun sung panin Eve a kihawlkhiat in na peng tuan lo hi.

Solomon in zi neu leh zi pi tul bang nei a, a zite adingin milim biakna ding biakinn lam sak in, YEHWEH a biakna dingun na genpih lo ahih manin amah bek hi loin a innkuan leh a minam bup in Pasian' hehna hai na dawn uh a, a sih khit a sawt loin Israel Kingdom maimang hi. Haman in Modercai bek suk tham sa loin Ahashueras' ukna gam sunga Judah milip khempeuh a thah cimit sawm lai takin kumpinu Esther na dai dide hi leh Judah milip khempeuh kithat cimit ding hi. Thuman lohna a om ciangin a gen ngam leh a paukhia ngam a om mateng ahi ding bang leh thuman bangin kisangin kingaihsun den hi. Ahashueras' nuai-a uk sawm gam makai lianpen Haman in thuman lopi tawh Judahte thah dingin geelna a neih lai-in Mordecai leh Esther na dai dide hi leh Judahte a suakta zen tam?

Zomite i thuman loh luat manin thupha in hong lawihsan den a, a niamkiat suksuk leh nam dangte sila leh sulnung bekbek a delhdelh ihi hi. Lampi, sanginn, community hall, tui kholna ding, zato inn bawlna ding leh lei bawlna ding infrastructure state dangte sangin hong tawm pai zaw hi peuhmah lo a, i gam leh minam it makai kilci lanlante in amau gilpi puahna ding tam a eu khiat luat manun a kibawlte sawt kikhom lo hi bek hi.

Diktakna leh thumanna in minam laamsang a, thuman lohna in minam kiasuk sak a, namdangte nuaisiah leh sila hong suak sak hi. Thumanna leh cihtakna tawh i kimakaih a, thumanna leh diktatna i bulphuh mateng leitung bei ma dong nam dangte nung delh minamte kihi ngitnget ding hi.

Ei bek paubaang lo (unblemished) i kisak lai teng leh ei bek ngaihsutna leh kalsuanna bek mah man hi ci-in mipite pau ding i zadah lai teng pen minam adingin nuntakna pia khia in, Pasian adingin i nuntak sung teng sem in, i nuntakna nangawn i suplawh liang zongin a mawknapi hi lel ding a, ling min beek zong gah suang lo ding mah hi. Thuman a gamta mite in a ut teng leh kam nei tengin a kam a keek zongin zakdah ding leh kihtak ding nei lo uh hi.

Mipite pau zek ding zadah in, ama deihna bek paipih in gam leh minam adingin nasem kici mipa pen ni tawp ni ciangin, "A hoih a kisa den leh a kineihkhem nasem pa aw," cih thaman a ngah ding lo buang tam lo kha ding hi. Thuman lo tawh hong ki-ukkhum hi cih thei napi in a dai dide mipa pen hun tawp ni ciangin nang zong dai dide a om na hih manin thuman lo mi gilote a kipawlpih mah na hi hi cih lo buang a zak ding tam lo kha ding hi. Thuman lo hi, dik lo hi cih thei napi in na genkhiat ngam kei leh thuman lo leh a dik lo a gum mah na hi veve hi.

Thuman lohna a om ciangin a gen ngam leh a paukhia ngam a om mateng ahi ding bang leh thuman bangin kisangin kingaihsun den hi. Bang tan vei dai om mawk dide ding na hi hiam? Na mukte hong kikhui sak lo a, na khut leh na khete ah kol hong kibulhsak lo hi. Bang tan vei muk kikhuisak leh kol kibulh bangin om ding na hi hiam??? A gen om kei leh kua'n za thei ding maw? A zak loh thute kua'n um thei ding maw??? A genbaang lo mi hi'ng na kicih nop teitei leh a, thuman kigen na zak ciangin tangtel sihtan na bat keei leh LST sungah a "genbang lo" Pasian in a cih Job zong kisit in kize-et hi cih na phawk in.

✍️Thang Khan Lian