SEX AWARENESS THU TAWH KISAI TAM LO......
Zo mite in leitungah namdangte i demlah vet lohna omsun pen sex lamsang hi kha ding hi. Sex lamsangah kidual vet lo hi, cih social media zat i siam lohna hangin kipholkhia mun mahmah a, i minam i tawlem hun tam mahmah khin zo hi. Sex pen public ah pholakkhiat ding hilo a, private in itna bukimsakna dingin siangtho takin a nuam thei penin zat ding hi bek hi.
Ei Zo mite sungah nauphiatna (abortion) leh neih kibang kiten'na (same-sex marriage) a sih zakdah kitam mahmah a, a diakin Republican party a gum conservatives sungah uang pha diak hi. Tua hi napi-in a sex lamsangah phengtatna na dual tuan lo leuleu uh hi. US ah Republican party ukna Red states-te ah nauphiatna abortion rate pen Democratic ukna Blue states sangin a abortion law khauh zaw ahih manin a niam zawk hangin khan' lam manawh veve hi. Thu um lo mite sung sangin thu um mite (evangelicals) sungah nauphiat na tam zaw hi, cih October 19, 2020 in "People of All Religions Use Birth Control and Have Abortions" cih thulu zangin Gaumacher report in gen hi.
Thu um a kicite sungah RC pawlpi mite sungah nauphiat tam pen hi. Newly updated 2017 data† ah nauphiatna leh dalna (contraceptive method) zang numei 99.6% in biakna vai-ah kizopna nei lo (no religious affiliation) uh hi. Biakna vai-ah kizopna a nei contraceptive method a zang numei 99.0%-te Catholics; 99.4%-te mainline Protestants; 99.3%-te evangelical Protestants; leh
95.7%-te other religious affiliations nei uh hi.
Nau deih lopi ahih kei leh nau neih sawm lopi-in nau a paai kha (unintended pregnancy) numeite sung panin biakna tawh kizopna a nei nauphiatna dingin nam tuamtuam omte a zang Catholic pawlpi sung panin numei 25% in sterilization method zang uh a, 15% in long-acting reversible contraceptives (like IUDs) zang uh a, 25% te'n hormonal methods (like birth control pills) zang uh hi. Mainline Protestant sung panin numei 26% in sterilization method zang uh a, 14% te'n long-acting reversible contraceptives zang uh a, 28% te'n hormonal methods zang uh hi. Evangelical Protestant numei 36% te'n sterilization method zang uh a, 15% te'n long-acting reversible contraceptives zang uh a, 20% te'n hormonal methods zang uh hi.
Guttmacher Institute data in 2014 in a genna ah, US ah religious-affiliation a nei numei nauphiat zah hih bang hi, ci hi: mainline Protestant 17%; evangelical Protestant 13%; Catholic 24%; some other affiliation 8% leh religious affiliation bangmah a nei lo 38% hi, ci hi. A data panin a percentage teng gawm hi le'ng thu um a kicite in thu um lote sangin nauphiat lim zat zaw uh hi, cih kimu thei hi.
2020 in US ah abortion a sang penna states 10 sungah a thumna ah Republican ukna Maryland (Abortion rate: 25.9 abortions per 1,000 women 15 to 44 years old; Number of abortions: 30,750) pang a, a ngana ah Florida (Abortion rate: 19.7 abortions per 1,000 women 15 to 44 years old; Number of abortions: 77,400); a sagihna ah Georgia (Abortion rate: 18.9 abortions per 1,000 women 15 to 44 years old; Number of abortions: 41,620) hi, ci-in May 4, 2022 ni-in America' Centers for Disease Control and Prevention (CDC) data US News in Nov. 28, 2022 ni-in "The 10 States With the Highest Abortion Rates" cih thulu zangin a reports ah gen hi.
Mihing hi buang napi-in tuah khak teng tawh nu-le-pa bangin omkhawmpih zelzul cih pen ganhing tawh a kilamdan'na om lo hi. Khristian ngeina tawh a kituah loh banah sia leh pha khentel theihna/lungsim pianzia hoihna (morality) tawh zong kituak loin kilawm lo hi. A luppih khitsa khat mangngilh ziau-in a khen ziau ngam numei/pasal pen a huk hun ciangin a tuah masaksak tawh a kipawl ganhing huk tawh a kilamdan'na om lo hi.
Lawm kingaih lai-in a cidam khatpeuh adingin kideek teta ding hamsa kha mah ding hi. Tua ahih manin sihna lo buangin hong khen kei hen, ci-in na ten'pih ngam ding ahih kei buang leh sex zatpih kha kei in. Na nuntak sung tawntung na kisikkikna ding, na mindaina ding leh na vaang (luck) a kiamna ding hi kha thei hi.
Na ompih khitsa ahih leh na zi/na pasal ding mahin lenkip suak in. Nu-le-pa bangin na kithuahpih khitsa ahih nungsang citak loin mi dang angah hong zaalsan ahih kei buang leh kikhen ding ngaihsun nawn kei in. Kikhen ding thu genin zong nei nawn kei in. Na zi/pasal dingin na et lohpi ahih kei leh na ten'pih ngam loh ding khat tungah ganhing bangin va kitah va kitaat kawikawi kha kei in.
Tua bangin na phengtat leh ganhing bangin hong kibawl ding thubaih hi. Ganhing bangin na phengtat khit nung ganhing bangin hong ki-et, hong kibawl leh khasiatna ding zong daldal sese kei in. Na sex organ/s neihte mi nih ading hilo ahih manin mi khat sangin a tam zaw lungkimsakna dingin zangkhial (abused) kha kei in. Na husan bei dong kamsiatna leh mindaina in hong suul zuih den ding hi.
- Thang Khan Lian
