Saturday, 16 July 2016

A TUL THEI LO ITNA

Leitungah i muhtheih nate a lui thei lo, tul thei lo cihbang om lo hi. Tua a tulthei vante, nate in mihingte’ lungsim hong zo, hong depgawp zawh uh hangin a sawt lo hun khat teh khuahun luanzia tawh kizui-in kikhelin mangthang kik pahpah uh hi. Ahi zongin hunte bangzahin kikhelkhel mah tase leh a tul thei kilkel lo khat in “ITNA” ahi hi. Hih sim leitung vanpi nuai-ah vanglian tawntung ding hi. Itna in leitung kipeisak, nuntakna lumsak in, nosuahsak den hi. A tul thei lo, a kigengen, a kisutsut ding itna lo tawh kimuibun lo ding hi, cih itna lungtang tawh leitung a kikhelsak mi tampite lak pan mi tawmno nuntakzia khilkhia nuam hi hang.

ALBERT EINSTIEN: 

Germany gam, Guntenberg khua ah suak a, Jews mi khat ahih banah kum zalom 20th adingin Physics pilna tawh Nobel Prize a ngah mipa khat ahi hi. Tua banah a etteh huai kum zalom 20th mipa cihna (man of 20th century) kici liangpa ahi hi. A pilna a tuampi ci phot ni! A lungtang mahmah itna lungtang (heart of love). hi. Einstein in leitungah a nuntak sungin puan hoih sitset tawh smart sitset takin om ngei lo kici hi. Israel kumpi in kumpi na hong sem in, ci’n kikun mah leh kei’ nasep hi kei cihsan ziau! I theih kei leh aman hih leitung muhtheih nate sangin thupi a sakzaw khat nei hi gige mawk! A pilna hangin leitung in tu ni dong Einstein thu a gengen hi loin a itna lungtang kisutsut na hizaw!

MAHATMA GANDHI:

England gamah upadi pilna(law) pilna sangpi a zo leh India gam suahtakna zuapa (Father of the nation) hi. Gandhi in sum phengzat loin ciiltat thiamthiam sese! Leitungbup ii zahtak leh tu ni dong mah a ki-etteh Gandhi khat vei meileeng a tuan leh a khedap langkhat kiatsuah ahih manin a langkhat zong paisuk ziau in, kheguak tawh pai cheche lel! Meileeng third class om lo ahih manin second class ah tuang hi. Meileeng a tuan tak teh zong a tawmman pen a niampen mah ah tu gihgiah ekh lel!

A pilna gen kul lo nasia lua! Tu ni dong leitung in Gandhi a pil man bek a zahtak i sak khak leh na hi dek suai lo! Leitung ii zahtak
pen Mahatma Gandhi ii itna lungtang (heart of love) leh kiniamkhiatna (humbleness) na hi khinkhian mawk! Nuam hiau kei
sii ei pawl!!!

AUNG SAN SUU KYI: 

A pa Myanmar suahtakna zuapa leh galkap phutkhiapa (father of Myanmar Independence & Armed forces) ahi hi. India gam leh England gam simlei minthang Oxford University pilsinna sangpi pan upadi leh gamthu pilna (law& political science) a ngah banah leitung bup tawh liangko kikim in a kithei mi thupi ngiat khat ahi hi. A pa Kawlgam zuapa a kicih mah bangin amah pen Kawlgam Tunnu ci leng kikhial lo ding hi. Aung Sang Suu Kyi in Nobel Peace Prize angah lai-in sumtang pahtawina US$1.3 million bang ngah a, ahi zongin tua sumtangte ama aituam phattuamna ding peuh mah peek khat zong zang kilkel loin i gam a mi zawng genthei liangvaite pilsinna sumbul ding leh zatui zaha kibawlna dingin cidamna lam leh pilna sinna lam (education & health ministry) ah luikhia pah hi. 

Tua banah gamdang mundangte ah zong pilsinna sang ahi
Prospect Burma sangpi hongin naupang khangno tampitak pilna guan hi. S.Africa makaipi Nelson Mandela, Mahatma Gandhi, American mivom makaipi Martin Luther King, Jr cihte zom ah mihangsan mi lungtang hoihin kiciamteh simlei tunnu!

American innpi(US. Congress) te piak leitung gammi hihna “Global Citizen Award” kipia hi. Tua bek tham loin leitung mi minthang mi thupi a thang vangvangte bek in thugentheihna a ngahna mun British Innpi (British parliament) ah thugenna(speech) nei thei in,
leitung galpi nihna khit ah nisuahna gamlam (Asia) pan thugen kha masa pen(the first lady of Asia) cih minvawhna ngah lawh zawzen hi. Ngongtat lo nunneemna leh lungduaina tawh gualzawhna ngah ding cih tawh kalsluan in, a nungta ahi hi. Leitungbup nisuahna nituamna sak leh khang gam makaipi tuamtuamte piak pahtawina 115 val bang a ngah i angtan'na aksipi ahi hi. Bang hang leitung in ama thu gengen in, thang vungvung a hiam? I cih leh a itna lungtang (heart of love) a na hita veh!

BILL GATES: 

AD 2015 kumin Bill Gates' hauhna US$79. 2 billion hi cih leitung minthang Forbes magazine pi in tangko khia hi. Bill Gates' hauhna minute thum sungin US$50,000 khangman ta zen hi. Ei lah ciim lua mahmah mawk hang aa!!! A sum neih khempeuh dollar peek khatin kigual leh leitung panin khapi dong giat vei tung ding hi. Dollar peekkhat vive in kiciangto ding hi leh tai (mile) 2,690 in sang ding hi. Amah bek leitung gam khatin kiseh hi leh gamhau kisimna ah a sawm sagih leh gukna (76th ) hi ding hi. Leitungah a haupen khatna (16) vei ngah ahih manin leitungah tam vei ngah pen hi pah hi.

Leitung mihau penpente lakah sawtpi tak a khatna ngahpa ahih banah Microsoft computer software neipa leh phutkhiapa hong suak hi. A pilna leh hauhna bel gengen kul lo nang leh kei eite in  i theihsa! Bill Gates in a khuak a pilna leh a lungtang hong gawmtuah tak teh leitung in noptuampih pha mahmah hi. Aman leitung-a migenthei liangvaite leh meigong daipaamte vei ngiat, hehpihngiat in, dongtuakte panpihna dingin ama min leh a zi min tamsakin Bil & Melinda Gates foundation pankhia hi. Tua dongtuak huhna dingin piakkhatin US$5.00 billion sumbul piakhia pah hi. Leitungah piak khat a tampi a piapen in zong kiciamteh pah hi. Amah sum kisa het loin mai lamah tampi sepbeh sawm lai hi. Leitung leh eite in Bill Gates thu mun ci tengah I kikup luailuai ni loh lamdang kei mataw!

abdul kalam: 

India gam ii a 11na president (2002- 2007) sung sem ngei hi. Pilna lamah nate thugilkanna kiva (scientist) leh rocket engineer khat ahi hi. Tua banah India gam ah a minthang mahmah khat ahi Anna University, Chennai (Madras) khuapi ah Ph.D sang naupangte laihilh siapi (professor) khat hi lailai hi. A pilna tawh gualtung tuangkhin lua himai! Pilna leh itna lungtang hong buptuah khop tak teh leitung a mai ah a kunloh (salam) zahtakna a piak loh kiphamawh Abdul Kalam hong hita!

India kumpi innpi ah a lut lai takin, singkuangpi nih tawh tung a, a ciah kik ciangin zong singkuangpi nih mah tawh ciah lengleng hi! A laibu neih khempeuh India kumpi sum zang vet loin ama khasum mah pan dokkhia ciatciat lel in, a deihte leisuk phitphit ziau hi. Kuakua in bangbang letsong a piak uh hang sang vet lo! 2006 kum, kumpi inn ah a om sungin, a tanaute New Delhi khuapi ama kiangah va hawh uh hi na pi’n kumpi inn ah amah thuneihna tawh tungsak leh kingah lua hiven, tungsak lo pong mawk! Khuanawl hotel khatah ama sum bei-in giaksak giap ekh hi. A vaksuk a vaktohna uh sumbei RS.300,000 aman ama ipsung pan dokkhia ziau lel ci! Tua i gengen i sutsut leitung zahtak i cihcihpa amah Abdul Kalam ai ta veh!

…**Aw…aw hibang itna lungtang neite’ mai-ah leitung a kun hitah maw! Nu vei!..Itna lo tawh hih sim leitung vanpi nuaiah bangbang ka sem ka bawl zongh kei ama vang daupai muibun thei lo ding lah ka hizen mawk a??? Tun ken phawk thak ta’ngh! Ni khat ni teh ka tungsunni mualliam ngeingei ding a, tua nung ciangin, mite gengen ding ka pilna ka khuak sangin ka itna lungtang hi zaw mawk veh e leh! Kong ngaihluat… “ITNA” …Sunmang zalmang-a kong matdet kong lunggulhluat.. “ITNA” aw..midangte kiangah na ban' bangin kei kiangah zong hong hawh in aw?? Nang loin kei hih leitungah guabang hing zo lo ding hi’ng. Hun leh nite a kikhel zong a tul thei lo kong kisap luat, ITNA..aw khatvei beek sul hong hei kik in maw!!!
***********************************
A gelh: Bob Tuangpi

THU KHAT PEUH A KHENTEL LEH KHAIHSIANG SIAM DING KISAM

THU KHAT PEUH A KHENTEL LEH KHAIHSIANG SIAM DING KISAM
*Cikhum leh Ci pen kigawmkhawm thei zel hi.
Ahih hangin Miksi in a muh ciangin,
Ci teng tuam khen in, Cikhum teng bek ne-in tuahkhia uh hi.
*Na nuntakna hun sungah mi lawhcing na ut a,
Na mai lam hun ding a hoihzaw leh limci zaw na deih leh...
Mi hoih leh mi pha a khen tel dan siam in.
Tua bek hi loin a polh ding teelsiam lai in.
*Na nasepna leh hanciamna hong el nuam leh
Khaktat nuam tam mahmah ding hi.
Ahih hangin lampi na pai ciangin Ui hong tawng khempeuh,
Suang tawh na den sawm leh na ngimna mun..
Na tung man kei ding hi cih mangngilh kei in.
Na lampi ah ling a om leh a lu tung-a khupa phawk in.
*Na hih theih bangin na hoih sep ding na hanciam hangin,
Hong mudah leh leh hong el, hong gensia nuam bei lo ding hi.
Tua bang mi ten tui tungah na laam thei zongin,
"Leivui a khusak hi lel veh aw!" hong ci veve lai ding uh hi.
*Geelna kician neih sawm in la, nang ii buaina mah ven'sak ding..
A thupi penin ngaihsun masa in.
Nang leh nang ki-uk zo lo pi-in..
Khuapi khat uk ding hanciam masa kei in.
*Na nuntakna ah hong nawngkaisak thei leh,
Na ngimna hong dal theite pelh ding hanciam in.
Vok tawh buainawi lakah kibuan le cin na nih un na niin ding uh hi.
Ahih hangin vok niin semsem leh thangah semsem zaw lai in,
Nuamsa semsem zaw lel hi cih phawk in.
*Saipi pen amah bekin zong gol khin zo lel hi.
Ahih hangin in mihing pen ei bekin kigol zo lo hi cih phawk in la,
Mi dangte tawh kilem ding delh in, hanciam tawmtung in.
Nga in a tam sihpih a, mihing in a tam hin'pih hi a kicih bangin,
Khekhap a tamna mun lam mah pi bawl zaw in.