Friday, 18 November 2016

HA LEH LEI KITOTNA THU PANIN A SINHUAI THU

HA LEH LEI KITOTNA THU PANIN A SINHUAI THU 
Ha: Neel kisa daldal in, na ut teng khemzo kisa in,
Mi' teng maipha ngah zo na kisak pong hangin,
Tawm bek hong pet kha leng zong kitan ziau ding hi teh...
Dai takin om khinkhian lel o.

Lei: Vial phiangsan teh nang bang kisa na phelphal a?
Ngo kisa in na hoihna kisialhpih nuam keek in,
Na kiphatsak phelphal hangin maw...na ngai dih o...
Tam kisa in na kihai muan pong hangun...
Kammal khat bek nangawn a kilawm loin pau khia kha leng...
Na ha khempeuh (32) mit phiat kal sungin...
Ek kiat bangin kia khin ding hilo no maw?
Dai takin om khinkhian lel o....
(Lei mah a thu in hatzaw se hi)

Mi dangte zong hai teh, tawta lua teh,
Bangmah na kiman'na ding om kei ci-in
Neumuh khak pahpah ding hilo hi.
I hihna tek, i theihna tek bangbangin..
I kizatna ding leh i manphatna mun na om kim tek hi.
Tua ahih manin kuamah kineumuh bawl loin,
Kisimmawh bawl se kei ni.
I hih khialhte, thuman lo i gen khakte a thei zaw,
A pilzaw, thumu zaw leh ciim zaw ten hong hilh ciangin
Zuih pah ding kisin leng pilna ngahna ding hi pah a,
Tua pen idamhuai in, picinhuai a, khantohhuai hi.
A pil zaw, a siam zaw leh a tei zaw deuh ten zong..
Mi dangte neumuh in, neu bawl pah kei ni.
Pawl cing i kisak pian ciangin zong..
Ei sanga tawm zawte neumuh pah kha kei ni.

Lei leh ha zong kitawng loin a om khop ciangun,
A sep ding bang tek uh hong sem thei uh a,
Pumpi adingin khamkhop nek muhna ding leh
Gilvah theihna hong piangsak thei pan bek hi.
Kituak tak-a om khop loh pen,
Supna leh man'na kipatna bulpi hi a,
Mangthatna ding kipatna lim ahi hi.

I tawm manin mi dangte phak loh ding cihna hi pah lo a,
I tam manin zong mi dangte pha ding cihna hi pah lo hi.
I pan khop a, i kituah ciang bekin mi dangte a kipha leh,
A kizo thei hi zaw a, gualzawhna kipatna bulpi na hi zaw hi.
Akta mang kuan bangin kitutu nawn kei ni.


Z = Zomite hanlungciam. Khangto diam !!!

US SECRETARY STATE DINGIN INDIA HI KHA THEI DING

US SECRETARY STATE DINGIN INDIA MI HI KHA THEI DING
Nov. 18, 2016: South Carolina Governor len Indian American Nikki Haley pen Trump' Secretary of State el/tuh (contender) thei dingin a min kilang ta a, tu ni-in Trump in a Cabinet ministers ding guan' sawm in buai vengvung lai ahih manin kimuhpih ding hi kici hi. Secretary of State tuh thei dingin Nikki Haley, New York Mayor lui Rudolph Giuliani leh UN ah USte' ambassador lui John Milton cihte min kigen hiauhiau hi. Haley pen Trump in a vote zon lai-in minam kideidanna kampau a zatte a awi vet lote lak-a khat hi a, Republican primary ding kituh lai-in zong Trump' lang lamah Marco Rubio na gum in, a min na thukimpih (endorsed) hi.
Haley minpi pen Nimrata Randhawa hi a, India gam Punjab state panin lutuamte (Punjabi/Sikh) gambeelte tanu hi, US gam adingin Governor len masa pen hi a, South Carolina Governor 116na dingin 2010 in na cing a, January 12, 2011 panin na len hi. January 20, 1972 in Bamberg, South Carolina ah piang a (kum 44 mi), September 1996 in Sikh leh Methodist ngeina dan in Michael Haley tawh kiteng a, ta nih - Rena leh Nalin nei uh hi. Tu-in Nikki Haley pen Christian kici ah Mt. Horeb United Methodist Church pawlpi mi ahi hi. May 2015 in University of South Caralina panin public service ah honorary doctorate ngah hi. A pasal pen South Carolina Army National Guard officer hi a, January 2013 in Afghanistan ah galdo dingin na kuan ngei hi.
Haley leh Trump a kituah lohna pen Trump in president ding a tuh lai-in minam kideidanna kampau a zatna hangin Haley in hih bang hunsat lai-in hih bang kampau zat pen mi tampi hehna suaksak zaw ding hi ci a, Trump in phalna nei lo gaambeelte vai tawh kisai-ah a panna khauh lo lua hi ci hi.
South Carolina Governor ahihna tawh 2015 in State Legislative building ah sila deih pawlte laan (flag) kikhai Confederate Flag kici thubuai hong nasia mahmah a, mikang hon khat in khai den ding hi ci-in pang uh a, mikangte tangvalno khatin biakinn sungah mivom 9 kaplum liang hi. Haley in hih laan in sila a kineihna (slavery) tawh kizopna lim nei a, laan khaina dingin mun tampi awng a, hih laan pen South Carolina mi khempeuh leh Rupublicans khempeuh sik leh taang-a kikhai (represent) hilo ci-in a kilak khiatna ding thukhensat ahih manin kila khia hi.
Haley pen minam kilangbawlna a langpang mahmah leh Republicante thuzuih a lenkip cinten mi hi a, Vice-Presidential candidate dingin zong a min na kigen ngei hi. Governor a nih veina dingin November 4, 2014 in kiteelcing kik a, January 2019 ciangin a hun bei ding hi. US ah Indian American ulian a tamzaw pen Democrats gum vive pian ahi hi.
-Wikipedia/The Hindu

PHAMSA PHILIPPINES PRESIDENT NGALLIAM BANGIN A KIVUI MANIN MIPITE LUNGKIM LO

PHAMSA PHILIPPINES PRESIDENT NGALLIAM BANGIN A KIVUI MANIN MIPITE LUNGKIM LO
Nov. 19, 2016: Gam mipi tampi in zahtakna tawh mi hangsan (hero) bangin a kivui ding a deih loh hangun zan in Philippines khuapi Manila sunga president luite, galkapte leh la leh lim suaihsiamte kivuina hanmual Cemetery of Heroes kici ah lungphona a pian' ding panin kipelh theihna dingin President lui Ferdinand Marcos a sim (secrecy) in zan sun thau long 21 kilawm in kivui hi.
Marcos mi hangsan banga vui ding deih lo a lungphona nei ten, "Marcos pen a sih dongin guta (thief) hi a, thuneihna a let theihna dingin zuau bulom teng gen in, mi tampi that hi," ci uh hi ci-in Al Jazeera reporter Jamela Alindogan in a kivuina hanmual panin gen hi. Nung kal in Supreme Court in Cemetery of Heroes hanmual ah zatui radioactive contaminants zangin a sia thei lo dingin a kivuina dingin thukhenna na nei ahih manin a kivui ahi hi. President Deturte in zong a cin' leh mi hangsan bangin kivui ding hi ci-in ci-in vote a zon klai-in na gen hi. Ahih hangin mi hangsan bangin a kivui ding a deih lo pro-democracy advocates leh human-rights palsatna hanga a thuak (victims) ten a kivui theih lohna lungphona neih ding na sawm den uh hi.
Opposition senator Paolo Benigno Aquino IV in Marcos a kivui teitei pen buaina/siatna pian'sakna ding gamtatna (sinister move) hi a, Filipinos mi tampi in Marcos in human rights a palsatna leh Martial Law (galkapte thuneihna tawh ki-ukna) a koihna hangin sihna tuak tampi thuakte ngetna kumpi in a bil hum san hi ci hi.
Marcos in December 30, 1965 – February 25, 1986 dong President na len a, kilaih gawpna deih mipi kiphinna People Power revolution kici hong piang in, a za panin kilawn khia hi. Tua khit in Hawaii ah tai sim a, Sept. 28, 1989 in si hi. A lunghawm 1993 in Philippines gamah kipua kik a, Manila panin Km. 470 gamla a om, a teenna khua Batac, Ilocos Norte ah a muat/sia thei lo dingin han-ah refrigerated crypt in kikoih hi.
2004 in Transparency International (anti-corruption watchdog) in Marcos pen leitung adingin makai golhguk la leh a neksia pen nihna hi ci-in na ciamteh hi. A khatna pen ama deihna bek tawh Indonesia gam uk Suharto ahi hi. Marcos in Martial Law tawh a gam a ukna hangin tua hun sungin Philippines in gamdangte a sumbat pen 1972 in $2.67bn panin 1986 in $28.2bn tung hi ci-in World Bank in ciamteh hi. (Obama' aa sangin bel $10bn in tawm zaw sam ei). Marcos innkuanpih pen Philippine gam mite sum $5–10 billion thelthang sak hi kici hi. Vietnam War lai-in US ten gul matna dingin a khut in a zat uh ahi hi.
Source: Al Jazeera And Agencies/EPA/Wikipedia
Photo 1na: Ferdinand Marcos

IRAQ GAM-A IS-TE UKNA MOSUL KILA KIK ZO NAI LO NAPI KILA LEH A UK DING KITUH IN BUAINA PIANG DING BANG TA

IRAQ GAM-A IS-TE UKNA MOSUL KILA KIK ZO NAI LO NAPI KILA LEH A UK DING KITUH IN BUAINA PIANG DING BANG TA
Nov. 19, 2016: Mosul khuapi lak kikna ding Oct.17 in kipan a, tu dong a khuapi sung nangawn lut zo nai lo uh a, a kha nihna nihna ding hanciam in nawk zel uh hi. Hih hang hunin Kurdishte makaipipa Massoud Barzani in Mosul lak kikna dingin nakpi takin Kurdish Peshmerga (KRG) galkap ten hanciam in Mosul kiim-a om Bashiqa khua kila ta a, Bashiqa lak kikna dingin sisan naisan luangin martyr 11,500 kipia khia khin zo a, Iraq galkap ten a nusiat sa munte uh kihumbit ahih manin ka supna uh leh sisan luan'na uh mawk bei lo ding a, kinung kik lo ding hi ung. Mosul a kilak kik ciangin zong US galkapte a nung kik lohna dingun thukimna nei khin ka hih manun Iraq federal government khut-ah ki-ap lo ding hi ci-in Bashiqa ah Peshmerga galkapte panna ah a va hawhna ah zanhal in gen hi.
Ahih hangin Iraq Prime Minister Haider al-Abadi in bel Peshmerga galkapte Bashiqa panin a kihep khiatna ding un gen a, Mosul kila kik zo leh Iraq kumpi' khut nuai mah ah om ding hi tel takin gen hi. Kurdishte teenna mun pen autonomous Kurdistan region kici Iraq leilu lam hi a, Peshmerga galkap ten gam kituhna mun zong lianpi la ta uh hi. Kurdish ten Iraq-Syria gamgi nitumna leh leh Iraq-Iran nisuahna lam ko uk ding hi ci ci-in kikangtuah uh hi. Mosul kiim pen Sunni Muslimte tamna ahih hangin namneu leh biakna tuamtuam - Arabs, Turkmen, Kurds, Yazidis, Christians, Sunnis leh Shia Muslimte teenna ahi hi.
Barzani in Mosul pen Peshmerga galkap ten a uk suak ding a deih bek hilo-in Kurdistan kici suahtakna (independence) ding a deihna zong gen a (Mosul lak kik kipat dingin hih thu kigen khia vet lo hi), Kurdish mi ten suahtakna gam khat a neih ding uh pen mipite hamphatna (rights) leh deihna (will) hi a, Iraq kumpi in hong thukimpih pian ta hi ci-in gen beh hi. Ahih hangin zan in Iraq PM Abadi' zum in thupulakna bawl a, Kurdishte Mosul kila kik zo leh a nung kikna ding uh leh ISte ukna khua a kila kik khin sate panin a nung kikna dungun thukimna kinei khin khin zo hi ci leuleu hi.
Kurdishte pen Iraq, Iran Turkey leh Syria ah namneu (minority) hi uh a, Barzani in hih bangin a genna hangin Mosul kila kik zo leh zong Turkey leh Iran hong kigolh ding a, a bei thei lo gal hong piang thei hi ci-in Brookings Doha Center analysis Ranj Allaldin in ci hi. Iraq, Iran Turkey leh Turkey in bel Kudistan suahna gam sangin autonomy lianzaw piak ding hoih sa tek uh hi. Turkey in Barzani leh Peshmerga galkap gum a, galkap a huh ding zong sawl in Mosul a kila kik dong kihuh ding hi ci hi.
Tu-in Mosul nawk dingin Iraq galkap, Kurshdish fighters (Peshmerga) leh Shia paramilitary units kite galkap 100,000 kipawl a, Counter Terrorism Service (elite army unit) ten nisuahna lamah nawk in ISte khauh mahmah uh a, galkap dang ten leilu lam leh leitaw lam panin nawk uh hi. Mosul ah tu-in ISte 5,000 - 6,000 kikal bek om dingin ki-ummawh a, ahih hangin leinuai lampite (tunnels) zangin galkapte sihpih car bomb, spiper leh mortar zangin na daldal zo lai uh hi. Mosul khuapi panin khuata ah mi 57,000 kiim tai khia ta a, tua ten bukna ding leh teenna ding kician nei lo uh hi ci-in UN in gen hi.

Source: Al Jazeera News And News Agencies
Photo: 2na:Massoud Barzani
Photo 3na: Mosul kiim-a kila khin ukte