Friday, 29 April 2016

NU LEH PA' HONG ITNA

NU LEH PA' HONG ITNA 

Nidang lai-in nupa khat om a, tapa khat bek nei uh hi. A tapa uh it mahmah in, hawmthawh mahmah uh a, a neih bangbang un a limlim a al nono pia in, a neih bangbang uh tawh a deih nono leisatkin, guan den uh hi. Ahih hangin a tapa un a nu leh pa' itna phawk loin pheng om a, a nu leh pa' lei zawh loh ding van hoih nono ngenin kiphin den thei hi. Tua naupangpa khang khanglian pian ciangin a nu leh pa' leisak zawh loh ding Bike deihin hong kiphin den hi. A nu leh pa'n bel a leisak zawh pah loh hangun nial loin, "Bawi aw, tawmvei na ngak lai in, kong leisak zawh uh ciangin hong leisak ding hi ung," ci'n kamciamna pia uh hi. Ahih hangin a tapa un a leisak pah ding uh deih ahih manin, "Hong leisak nuam kei uh teh, hong deihsak kei uh teh, hong it kei uh teh" ci'n thangpai in an nangawn ne nuam loin om hi. 

A nu leh pan Bike leisak nuam lo hi cih ngaihsutna teng tawh a hehna ding ban zon behin ni khat a pa' zum kah kal-in a inn panun tua tangvalno taikhia hi. "Ka nu leh pa'n ka deih mahmah Bike nangawn hong leisak nuam lo uh ahih manin kumpi sepna lianpi ka neihna ding sunmangin a neih theihna ding uh thuneihna leh lametna kei tung panin nei thei lo uh hi," ci-in a inn panin taikhia a, nungkik nawn lo ding hing ci-in khentatna nei-in kiciamna nei zaw lai hi. 

Heh kawm leh a nu' muh loh kalin a manlang thei pen ding ci-in a pa' sum bawm gu in inn panin taikhia a, a pa' khedap a bulhsak lam nangawn zong thei lo lai hi. A pa' khedap pen lui-in sia mahmah ta ahih manin a taw a vanna mun hukna dingin a pa'n lai khauh khat phah hi. A inn panun khuapi zotna ding mawtaw khawlna mun pen kigam la pian ahih manin a khe tawh tai in, a gim mahmah ciangin damdam in pai hi. Mawtaw khawlna mun a tun ma-in a khedap bulh vang sungah suang hum tampi lut ahih manin a khete hong bawk a, na sa mahmah ahih manin a khedap bulh hong suah khiat ciangin a khedap taw a van lam hong mu hi. 

Sawt vei hong pai khit nungin mawtaw khawlna mun hong tung ngawngawh sam hi. Ahih hangin khuapi zuan ding a tai mawtaw khempeuh na pai khin ahih manin mawtaw khawlna munah mawtaw muh ding khat beek na om nawn lo hi. Mawtaw a ngakngak hangin khat beek hong kidawh nawn lo a, a hih ding thei loin cimawhin hong om ta hi. A ip sung panin a pa' sum bawm a guksak hong lakhia in a et leh a pa'n a zum panin bat in sum 40,000 a lakna lai, a laptop ding a pa'n a leisakna lai (bill) leh a pa' zum-a managerpa in a pa kiangah,  "Zum nong kah ciangin khedap hoih leh a kilawm zaw hong bulh ta in," cih zaksakna lai a piak laimal san tawh ki-at hong mu hi.

Tua teng hong muh ciangin hun khat lai-in a nu'n a pa kiangah, "Khedap thak lei ta buang ve, na khedap kisia lua mahmah ta hi," a cihcih lai-in a pa'n, "Kha guk bang kimang thei lai ding hi," ci-in a dawn kikkik theih zelna a bil kha in za vauvau hi. Tua khitin a pa' sumbawm sung hong et phat kik leh a pa zat, a lui mahmah Scooter pen Bike tawh a laihna dingin (exchange offer) lai khat mu kik hi. Hih exchange offer lai a muh ciangin inn panin a taikhiat lai-in a pa' Scooter koihna ah Scooter a om loh lam hong phawk khia vat hi. 

Hong ngaihsut phat ciangin a nu leh pa ten nei lo pipi in ama adingin a hanciamnate uh hong phawk kik a, khasia lua in kuamah khem zawh loh dingin hong kap hi. "Ciah kik ning" ci-in thu khensatna la-in a thaneih teng tawh a khe na sa pipi kawmin inn lam manawh in hong tai taitai hi. Inn hong tun kik ma-in a pa mawtaw luite a thak tawh laihna sukbuk a om gal muh hi. A pa omna sumbuk ah va tai lut in, kam khat beek ham lo pau loin a pa va kawicip in nakpi takin kap hi. A pa kiangah, "Pa aw, Bike deih nawn kei ing, inn ah ciah kik ni," ci-in va kun ngaungau in inn ah ciah kik uh hi. 

Nu leh pate pen ei hong kem ding leh hong khawi dingin Pasian in hong piak hi mah hi. Ahih hangin i nu leh pa' neih zawh loh dong leh leizawh loh ding pi uh i lamet khak loh ding ngaihsut huai mahmah hi. I nu leh pate pen i kisap mahmahte bek i ngetna ding, i cimawh ciangin i taina ding mun hi bek a, i deih khempeuh ngetna mun ding hilo hi. I nu leh pate pen sum koina inn (bank) hi zenzen lo hi. I nu leh pa ten hong piakte, hong guatte uh neu muhsak in, phunsan kha ngei kei in... A neih bangbangun itna tawh hong piak uh na hi zaw hi. I nu leh pa ten hong dampih lai-in bawlsia, simmawh in, a sih khit uh ciangin i itna thu i sutsut pong hangin a kimanna om nawn lo ahih manin hong nuntakpih lai mah un i lungkimsak siam ding pen a thupi pen ahi hi.



REMEMBERING THE FALL OF SAIGON (SAIGON KHUAPI A TUK NI LEH A KILAK NI PHAWKNA)

REMEMBERING THE FALL OF SAIGON (SAIGON KHUAPI A TUK NI LEH A KILAK NI PHAWKNA) 


April 29, 2016: The Fall of Saigon kici pen People’s Army of Vietnam leh National Liberation Front of South Vietnam (Việt Cộng zong a kici Communist rebelste) kipawlkhawm ten April 30, 1975 in South Vietnamte khuapi Saigon a lak ni uh leh USte Vietnam ah a guallelh dimdem ni uh ciamtehna ni ahi hi.
Saigon khuapi a kilakna hangin Vietnam gam khatin hong kigawm thei a, Vietnam pen Socialist Republic gam hong suakin, Communist Party of Vietnam ten thuneihna hong len uh hi. April 29, 1975 in North Vietnamte galkapte General Văn Tiến Dũng in makaih in Saigon khuapi simna nei uh a, South Vietnam galkapte pen General Nguyễn Văn Toàn in makaih a, US ten South Vietnamte huh in tung lam panin bomb nasia takin khia ahih manin mi tampi takin hih ni-in sihna na tuak uh hi. Hih ni a bomb kikhiatna hangin Vietnam gal hun adingin US galkap a si nunung pen a kiciamteh Charles McMahon leh Darwin Judge Tân Sơn Nhứt Airport bomb kikhiatna hangin si kha uh hi.
April 30,1975 nitak lamin North Vietnam galkap ten Saigon khuapi sunga mun poimawhna mun teng la-in South Vietnamte presidential palace ah a lan/dial va khai uh hi. Tua khitin a sawt loin USte gup South Vietnam kumpi guallelin tuk a, Saigon khuapi pen a min kilaih in Democratic Republicte' President Hồ Chí Minh kitamsak a, Hồ Chí Minh City kici pah hi.
Saigon khuapi a kilakna hangin Saigon khuapi khuapi sunga US nautang leh galkap om khempeuh leh South Vietnam kumpi gum South Vietnam nautang tul sawm tampi in Saigon nusiatsan uh hi. Hih Saigon khuapi nusiate a puakhiatna dingin 'Operation Frequent Wind' kici ah galtaite puakkhiatna helicopter kizanga, leitung khangthu adingin helicopter zangin galtaite a kinawnkhiatna a nasia pen hi lai hi ci-in kiciamteh lai hi.
Vietnam Gal (Vietnam War) pen 1 November 1955 panin 30 April 1975 (kum 19, kha 5, nipi 4 leh ni khat) sung kidona om to ngekngek a, gal kidona mun pen South Vietnam, North Vietnam, Cambodia, Laos sung ahi hi. Vietnam Gal hangin US galkap 58,308 si in, 303,644 liam a, US tawh kipawl South Vietnamte nautang 195,000–430,000 leh galkap 220,357–313,000 kiim si hi. South Vietnam leh US tawh kipawl a si leh liamte : South Korea - a si 5,099, a liam 10,962 (mi 4 mang); Australia - 500 si, 3,129 liam; Thailand - 351 si, 1,358 liam; New Zealand - 37 si, 187 liam; Philippines - 9 si, 64 liam (a kigawmin a si 479,660–807,303 kiim leh a liam 1,490,000 pha hi).
North Vietnam lamte Viet Cong nautang 65,000 si in, galkap 444,000–1,100,000 si in, 600,000 kiim liam hi. North Vietnamte tawh kipawl China - 1,100 si a, 4,200 liam in, Soviet Union - 16 si; North Korea - 14 si hi. ( a kigawmin a si 455,476–1,170,476, a liam 608,200 hi).
VIETNAM GAL HANGA SI:

Vietnam nautang: 627,000–2,000,000
Cambodian Civil War (Tualgal) a si : 200,000–300,000
Laotian Civil War a si: 20,000–200,000
Nautang kigawm a si: 847,000–2,500,000
A velpi a gawmin a si : 1,484,000–3,886,026
SOUTH VIETNAM LEH US TAWH KIPAWLTE (Anti-communist forces):

*South Vietnam, United States, South Korea, Thailand, Australia, New Zealand, Khmer Republic (Cambodia a cihna), Kingdom of Laos leh Philippines Philippines (gam 9).
A GUM/HUHNA PIATE :

*Republic of China (Taiwan), Canada, West Germany, United Kingdom, Iran, Spain leh Malaysia. (gam 7).
NORTH VIETNAM LEH A PAWLTE (Communist forces):

*North Vietnam, Provisional Revolutionary Government of the Republic of South Vietnam Viet Cong, Cambodia Khmer Rouge, Pathet Lao.
A GUM/HUHNA PIATE :

*Soviet Union, China, North Korea, Cuba, Czechoslovakia, Bulgaria, East Germany leh Romania (gam 8).
US ten Vietnam Gal sungin thokang leh haici susia thei ganhing neute thahna dinga kizang zatui (insecticides) Agent Orange kici nak zat mahmah uh a, ganhing leh sing leh lo leh haici tam si lua ahih manin Vietnam gal bei khit nungin kial nasia mahmah piang lawh hi. Vietnam Gal hangin US leh a kipawlpihte guallel dimdemin Indo-China (Myanmar, Cambodia, Laos, Malaysia, Thailand, Vietnam) panin Communist ten bawng hawlin hawl hawlkhia uh a, North Vietnam in gualzawhna ngah uh hi. Communist ten gualzawhna a ngah bangun South Vietnam, Laos leh Cambodia gamte ah Communist kumpi (governments) hong piang hi. Tua banah South Vietnam pen North Vietnam ten la-in
North leh South Vietnam hong kigawm thei kik a, Socialist Republic of Vietnam kici hong piangkhia hi.
-Wikipedia

LikeShow more reactions
 Comment

Thursday, 28 April 2016

PENTECOST NIPI

“Tua khit ciangin mi khempeuh tungah ka Kha ka bua dinga, na tanute uh leh na tapate un kamsang ding uh a, na puteekte un mang manin, na tangvalte un maang mu ding uh hi” Joel 2:28-29

I. Pentecost Nipi I Cih Bang Hiam?

1. Thawhkik Nipi khit nipi sagihna 7x7=49 ni a zingciang ni 50 ni cihna ahi hi. Kha tawh baptaiz ni (Mat.3:1) hi-a, Pa kamciam hong tunna ni (Sawl.1:5,6) ahi hi. Kamsangpa Joel in a genkholh Kha kibuak ni hi.

2. Pawlpi (church) pian ni ahi hi. Pawlpi pian ma-in a kituah kawikawi, Pasian’ vangliatna in a tuam puanbuk (tabernacle) kizang a, Pawlpi a pian a kipan Tabernacle kiphiat in pawlpi kizang hi. Tua ahih manin Hunlui leh Hunthak khenna ni zong ahi hi. Tua tham loin nakpi-a bawlsiatna a thuak Khristiante pen Khristian a na kici hi-a, Pentecost Nipi ni pen Khristian piancil ni zong ahi hi.

II. Pentecost Laigil Pen Bang Hiam?

1. Pentecost Laigil pen Mission nasepna ahi hi: 

Kha Siangtho kibuak ni ciangin Sawltak 1:8 sunga a gen bangin Kha siangtho tawh kidim uh a, Jerusalem pan Judea gam, Samaria gam leh leimong dongin Mission nasep kisem hi. Tua pen Pentecost Laigil pen ahi hi. Ei mahmah in hih Kha Siangtho i ngah ngiat ding kisam hi. Kha biakpiakna leh hunzatnate sau lua, i cihcih ciangin Kha sungah kibaptaizna a kullai kihikhinkhian thei hi.

2. Ki-itna hi:

Sawl. 2:43-46 sungah thu-um mite kikhawlin omkhawm, neikhawm, nekhawm, khat leh khat thupha kideihsak, biakinn ah kikhawm, gupna ngah mi nisim in kibehlap ci hi. Hih pen ‘Ki-it uh’ cih kilang hi. Eite khat leh khat i ki-it kei ngeingei leh i pianthakna pen pianthakna man hilo ding hi. Ei pawl, amau pawl, ci-a kideidanna pen itna a om loh man ahi hi. Herod Agrippa in Peter thong sungah a koih ciangin Pawlpi mite in lungsim takpi tawh thu a ngetsak uh hi. “Tua i Siapa pen thong a kiat mah ding hi, pau hang lua, kidawm kei lua, a tat hoih lo-a Pasian daan thuak hi,” ci lo uh hi. Ki-it uh ahih manin a suahtakna dingin nakpi-in thu ngetsak uh hi. Tu hun Pasian nasemte in tuahsiatna a thuak ciang un, “Pasian daan thuak ai ve,” ci-in thu kingetsak lo om hi.

3. Pawlpi khanna hi:

Sawl. 9:31 sung bangin Judea gam, Galilee gam leh Samaria gam sungah Pawlpi tampi piang a, Kha Siangtho huhna tawh mi khangin a kibehlap uh hi. Ei gamah zong Pentecost Kha hong kibuak ciangin Pawlpi hong khangin, mi zong kikhang mahmah a, lawki bei ta hi.

4. Ci, Khuavak, Lai ahi hi: 

Pentecost laigil khat pen leitung ci, khuavak leh mite sim ding mihing lungtangah a nungta Pasian Kha tawh kigelh ‘Lai’ ahi hi (2 Kor. 3:2,3). I omdan in mite hup ding hi. Hih pen Mission nasepna nam khat ahi hi. Kineih het loin khat leh khat ki-itna, Pasian phatna leh biakna bawltakpi ni. Pentecost kha sungah i nungta hiam, i kalsuan hiam, tua Kha i nei takpi hiam, cih ki-en ni. A taktak leh a kineih a kilamdanna khat om hi. A kineihte hi kei ni. Topa in mimal kim thupha hong pia ta hen.

["Zomite Mit Vaksak Sermonte’’ cih laibu sunga Rev. Daniel Khen article hong kiteisawn ahi hi].







Wednesday, 27 April 2016

SINGGAM LEI-AH ZOTAWI LIANU

SINGGAM LEI-AH ZOTAWI LIANU

1. Sinlung mawl tuan a pupa ten maw,
Sianmang sum bang a biak lai,
Zogam bup sinthu khatin luang khawm,
Pawl kikhen cih om se lo.
Siamsil sil va bang in pil ciang ciang maw,
Sam gibang kikhen sese.

# Singlamteh tuibang i gawm nang hi,
Ciimnuai piang Zo vontawite.
Zomi ah tuibang kigawm kei leng..
Singgual in nuihciam lel ding.


2. Siamsil sin lungpil Zo vontawi ten,
Na degree na buaih lak ten,
Zo vontawi tuibang a gawm na hiam?
Phil tang bang a theh zak hiam?
Zolei-ah mimbang nong pian' zenzen,
Zotawi teng a nuam ding hiam?


3.Tuailai ten gia bang zun ding na hiam?
Kipawlna thak phuan ding maw?
Kipawlna'n samgi bang hong khen a,
Laizom teng mel kima ta.
Kipawlna a tam luat zel leh maw?
Kikhenna zi zaw ai ve.

A phuak - Sia Do Khup
A sa: V.C. Mang

https://www.youtube.com/watch?v=OjOSuaTxrIg&list=PLiwwkRJC4jBMGws37pHMCYUpCYV3lz78j&index=51

BIAKNA HANGA KIGAL NEIHNA (Piancilna 4:1-10)

BIAKNA HANGA KIGAL NEIHNA (Piancilna 4:1-10)
-Rev. Dr. J.M. Ngul Khan Pau

1996 kum in Samuel P. Huntington in a gelh ‘’The Clash of Civilizations and the Remaking of World Order’’ cih New York ah kikhahkhia hi. Tua laibu sungah leitung civilization tuamtuam gen penin nei hi. Tua a gente hang mah in kigal bawlna hong om ding zong na genkhol hi. Tua civilization i gen ciangin a tamzaw biakna tawh kikhen thei lo ahih manin a tawpna ah biakna hangin kigal bawlna piang ding hi, cih ngaihsutna na gelh khin zo hi.

1999 kum in Eastern Mennonites University, Virginia ah kha thum sung Summer Peace Building cih American Baptist-te thusiamna tawh ka kah hi. Tua lai-ah nipi kal khat sung ka thusin uh ‘Religion as a source of Conflict’ (Biakna kigal neih kipatna) ka phawk kik hi. Tua thusinna hong hilh ka siapa uh Rabbi Mark Gobin, Israel mi hi a, Washington DC ah teng hi. Ama tung panin leitungah biakna kigal bawlna leh kidona in kizang toto ahih lam ka mu uh hi. Crusaders-te bangin Jerusalem panin Muslimte nawhkhiat ding leh thahlup ding amau tup hi a, tua bangin kuamah itna nei loin na that takpi uh hi. A beisa kum 2015, January 7 ni-in Muslim thautawi ten Paris khuapi a Charlie Hebdo office ah lutin mi 12 that uh a, mi 11 tak liamsak uh hi. Bang hangin hih thukizakna phualpi a semte kaplum uh hiam cih leh kamsang Mohammad tua Charlie Hebdo thukizakna ah tam veipi cartoon in a khel nono tawh a suah manun zadah uh hi. France mite ngaihsutna ah biakna leh civilization suakta takin zat ding hi a, tua bangin a kigelh ciangin zahkona hi loin thu theihna ding leh khantohna ding lametna hi. Ahi zongin Muslim thautawi ten a biakna makaipa uh kisimmawh sak ci-in ngaihsun ahih manin thuak haksa sa uh hi. Biakna hangin kithahna piang cihna hi.

CAIN LEH ABEL, AMAU’ KIBATNA: Amau unau kizopna ah mawhna hong gahsuahpah a, leitung ah unau kikal buaina masa pen hi ding hi. A kibatna uh bangzah hiam ensuk masa ni.
(i)                    Unau sanggam pasal tuak ahi uh hi.
(ii)                   Biakna dingin Pasian mai-ah piak ding hong tawituak uh hi.
(iii)                 Amau nasepna tuak panin hong tawi uh hi.
(iv)                 A kibangin Pasian khat tungah biakpiakna pia uh hi.

Dr. Dee Haan in Radio Bible Class laibu ah Cain nasepna leh Abel nasepna tawh kisai hih bangin na gen hi. Pasian geelna ah mihingte hong pungin, leitung luahsuak ding ci hi. Tua hangin kithehzak ding, kikhenzak ding Pasian geelna hi a, mihing geelna pan in mun khatah tengkhawm ding, kikhen lo ding cih hi. Tua hangin Cain in lokho nasep sem a, Abel ganhing tuu kempa ahi hi. Amau nasep i ngaihsut ciangin siatna leh hoihna om tuam lo tawh kibang hi. Ahi zongin Dr. Haan genna ah, Pasian in mun khatah tengin, khuasat ding deih masa loin amau leitang mai-ah khangin, pungin luah dim dingin a gen laitakin, lokhopa in mun khat bekah tengsuak ding ngim ahih manin Pasian in ama lunggeelna lungdampih lo hi. Abel ahih leh tuucing ahih manin vak kawikawi pai kawikawi ding pen a nasep hi a, tua bang gamtatna Pasian deihna hi, ci hi. Tua hangin Hebru laigelhpa in Abraham, Isaac leh Jacob dongin puanbuk sungah teng cih ciamteh hi (Pian 11:9). Bang hangin puanbuk sungah teng uh hiam cih leh amau pai koikoi hi cih a kitheihna hi.

CAIN BIAKNA: Anaupa Abel biakna tawh kibang lo biakna hi a, tu ni dongin ama biakpiakna in pahtakna, ettehtak na cing lo hi. Cain i biakna i gen ciangin tawm i muhpak theih hi bang hi.

(i)                    Upna tawh kihel lo biakna hi. Leitungah upna tawh kigawm lo biakna na tam mahmah hi. Hindute upna bang i et ciangin upna sangin lauhna hizaw hi. Lauh manin biakna pen Pasian deihzia biakna hi lo hi. Pasian i biak ciangin upna tawh ahih kei leh na biakna Cain biakna tawh kibang kha ding hi (Heb 11:4).
(ii)                  Gah masa tawh biakna zong hi tuan lo hi. Pasian in gah masa tawh biakna na lamen hi (Siam 23:10-14, Pau 3:9-10). Cain in lokhawhna panin gah masate na pia lo hi kha ding hi. Ama ut bang leh deih bangin na vaihawm a, ama hoihsak bangin Pasian na bia hikha ding hi. Eima hoihsak bangin biakna pen Pasian hoihsak tawh kituak lo hi (Isai 55:9).
(iii)                 Pasian tawh kizopna nei lo biakna hi. Pasian tawh kipawlna nei lo biakna ahih manin biakna dangte tawh zong kilamdan’na nei lo hi. Khristian kici tampite zong Jesu sunga Pasian tawh kizopna nei lo i hih leh Buddhist biakna biate tawh zong kilamdanna om lo hi.
(iv)                 Hazatna, lungdamna om lo biakna hi. A sanggampa nangawn lungdampih lo, hazatna tawh kidim biakna hi. Tu hun ciangin ei zong midangte pawlpi khawng hong khanglo, hong lawp, hong hatzawk ciangin hazatna leh lungdampihna om lo a hih leh Cain biakna tawh kilamdang lo hi kha thei hi.
(v)                    Sisan tawh siksan lo biakna hi. Cain biakpiakna sisan zang loin ama sepsa tawh Pasian hong bia hi. Abel in a tuuhon sung panin a piang masa tawh Topa na bia hi. Sisan siksan biakna ahih manin Topa Pasian in na sang hi. Ahi zongin Cain biakna sisan kihel lo, ama sepsa tawh Pasian mai zon’na ahih manin san taak lo biakna hi. Eima khut tawh sepna pen san taak lo biakna hi (Heb 9:22, Eph 2:8-9).
(vi)                  Biakna tawh kizom mi thahna hi. Biakna panin Cain lungkim loin inn ciah hi. Abel ahih leh biakna a piak zawh ciangin lungkimtakin ciah hi. Tu ni dongin biakna siksanin kithahna, huhamna, mi dangte muhdahna in kizang hi. Cain biakna tawh kilamdang lo cih theih ding hi.

 HIH THU PANIN I SIN DING: Sin theih ding thu tampi a om hangin ka gen nop bulpi pen thu thum khawng ahi hi. (i) Biakna a taktak leh a taktak lo om hi. Abel leh Cain biaknate i et ciangin a taktak leh a cing lo om cih kimu thei hi. Leitung biaknate i et ciangin eima biakna ciat-ah kihahkat mahmah hi. Guwahati khuapi sungah Muslimte minaret tampi om hi. Zingsang nai 4 in tua munte panin thungetna awging paungaihna zangin hong kiko khia gige uh hi. Hare Ram Hare Krishna pawlte (Hindute) zingsang nai 4 in tho uh a, nai nih sung Hare Ram Hare Krishna cih bekbek a gen khit uh ciangin amau biakna tangkopih dingin kiging khin zo uh hi. Tua bang sungah Jesu tawh kizopna nei in Pasian ta hihna kitelte i hamphatzia kigen thei lo hi. (ii) Biakna hanga kithahna innkuan sungah kipan hi. Sihna a mu ngei lo innkuan masa pente innsungah amau mit mahmah tawh sihna hong mu uh hi. Adam leh Eve adingin amau khialhna in kha sihna bek tun loin pumpi mahmah ah zong sihna tun takpi cih a khatvei muhna uh hi ding hi. Biakna hangin sihna ciang i tun loh hangin kitel khialhna, kimuhdahna leh kiho theih lohna tam veipi i tuak khin zo uh hi. Biakna hangin ei tawh kipawl lote it loh leh khual loh phamawh i sa kei uh hi. Jesu ading nasem i kisak lai-in ama itte tungah dahna lungkhamna i tun thei zel uh hi. Fellowship a kikhawmte zong awkaih kibang hong tam deuh ciangin tuam kikhop ding ngaihsutna om in ki-it mahmah a semkhawm i kisak lai-in kikhenna hong om hi. Biakna min tawh i sep tampite Khristian vai het lo na tam mahmah hi. (iii) Kithahna masa penpen biakpiakna tawh kizom hi. Cain in Abel a thahna hang i et ciangin biakna panin hong kipan hi cih i gen khin zo hi. Biakna in kigawmna leh itna sangin kimuhdahna leh kituambawlna hong tun thei tawntung hi. Mawhna hangin i biakna nangawn siatna in hong zo khin na hi gige hi.

Shillong ka om lai-un Mizo Baptist Church pawlmi nupi khat a hahkat mahmah khat hi a, “Jesu minin sih ding bel ka hizo kei ding hi, ahi zongin Baptist min tawh sih bel ka ngap hi,” a cih ka za ngei hi. A ciamnuihna sa-in ka nui ngeingai uh hi. Ahi zongin Pawlpi khat leh khat kipawl, kikawm leh kithuah sangin kibat lohna lam kilim genzaw ahih manin kideidanna tawh Pasian i bia uh hi. Zogam sung bekah pawl kikhenna om ding i sak leh gamdang i tuntunna ah zong kituam bawlna lungsim mah tawh na kidim a, tuate mah tawh na kinungta hi.

 THUKHUPNA:

I theih loh kalin i biaknate Cain biakna tawh na kigamla khawl lo thei hi. Tua hangin Topa Jesu in Samaria numeinu tawh biakna thu a kihona ah, “Pasian pen kha hi a, a bia mite in zong kha leh thuman thutak tawh a bia ding uh hi,” na ci hi (John 4:24). Rev. Dr. L.J. Sangma in a thugenna khat ah pawl kikhenna thu hih bangin a gen ka za ngei hi. “Khua khatah pawlpi kikhenin a kigamla lo-ah biakinn nei tuak uh hi. Nipini zing kikhopna ah pawlpi khat in kipatna dingin la, “Will there be any star, any star” (Ka lutung aksi tang a om diam, a om diam?) cih la sa uh a, a dang pawlpi khatte in, “There’s not a Friend like the lowly Jesus: No, not one! No, not one!” (Jesu bang lawm a dang om kei, khat bek zong om lo hi) cih sa uh hi. “Ka lutung aksi tang a om diam?” a cih laitakun a kianga pawlpite in “khat bek zong om lo hi,” ci-in a dawng tawh kibang hi,” ci hi. Topa in biakna hangin kigal bawlna sungah buai lo dingin leh amah it ding, ama it mite it thei dingin thupha hong pia ciat ta hen.


(Lungdamna Aw, May 2016 pan hong kiteisawn ahi hi).

NUTE’ NI (MOTHER’S DAY)

NUTE’ NI (MOTHER’S DAY)

Nute’ Ni (Mother’s Day) i cih pen leitung bup mun tuamtuam ah hun tuamtuam in Nute zahtakna Ni in a kizang hi a, hih ni in a diakin Nute tungah lungdam lahna bang hiam khat kipia zel hi. ‘Nu’ cih kammal a kigen khak ciangin lungsim sungah lungdamna om in i neu lai pana hong kem Nute ngaihsutna kinei in “Topa aw, lungdam ing” cih i kam pan hong ging khia thei zel hi. Nute’ Ni hong kipat khiatna gam tuamtuam in a theih dan kibang lo ahih manin a kizat ni zong kibang kim lo hi. Rome ah Cybele festival ci-in Greek pasian nu biakna hun a kizang pen paito denin March 15-18 kikal hun khat Mother’s Day dan in na zang uh a, tua loin Matronalia cih min phuakin holiday khat Juno zahtakna in zang uh a, hih ni in Nute letsong piakna hun in zang uh hi.
United Kingdom leh Ireland ah ‘Mothering Sunday’ pen Mother’s Day ci in Easter Sunday tun ma kal thumna ah zang uh hi. Hih hong kipatna pen kum zalom 16 hun lai a Khristian ten ciindan khat-a a neih uh, kum khat a nupite in a khankhiatna biakinn tek uh a veh ni uh hi a, hih ni in Nute leh a tate uh kigawmkikna/ kimuhkhawmna ni ahi hi. Tua hun ciangin nupi mun tuamtuam a sum thalawh a nasemte zong a innkuante a veh theihna dingun a nasepnate un a khuan (suty/holiday) pia uh hi. Pawlkhatte’ ngaihsutna ah Mary, Jesu Nu zahtakna hanga kibawlkhia pawi danin ngaihsun in March ni 1 (Easter Sunday March 22 ni-a a tun ciang) leh April ni 4 (Easter Sunday April 25 ni-a a tun ciangin) zang uh hi.
United States ah Nute’ Ni pen May Nipi nihna in zang uh hi. United States ah Julia Ward Howe in American Civil War zawh in kidona tawh kisai a om nawn loh ding deihna in numeite kipawlkhawmna khat a na pan a, ama thupi paipih ahih leh galvan kiamsakna ding leh muanna omna dinga nute’ panlakna ci-in 1870 in Mother’s Day Proclamation a na gelh a, ahi zongin hih pen tampi in theihpih lo hi. Julia Ward Howe in Nute’ Ni tawh kisai ngaihsutna a neih pen 1858 hun-a Anna Jarvis a kici numei khatin Civil War hun lai a kidote nih sianthona lama pattahna hun-a a na zatpihna ah Mothers’ Work Days ci-a ana gen pen pana hong piang ahi hi.
Jarvis in 1868 kumin Civil War a kido Union leh Confederate kilemna dingin nakpi in pan na la hi. 1907 in Anna Jarvis si a, a tanu Anna Jarvis mah a kici in, a Nu’ nasep phawk tawntungna dingin nasep hong pan hi. Apianna Nu Anna Jarvis in Sunday School Sia a na sepna biakinn Grafton, West Virginia ah May 10, 1908 in a masapen Nute’ Ni zat in om hi. Tua ahih manin leitung bup in a theihpih bangin Grafton pen International Mother’s Day Shrine cih a theih in om a, tua mun a kipanin hih ciindan (Nute’ Ni zatna) state 45 ah zat in om hi. State tuamtuam ah 1912 ciangin hih ni pen khawlni (holiday) a zat in om a, 1914 in United States of America President Woodrow Wilson in hih ni pen American nupite a tate uh gal a site zahtakna ni hi dingin genkhia hi.
Nute’ Ni zatna hun masapen pan kum 9 a cin' ciangin United States ah Nute’ Ni pen mite’n sum muhna a zang (commercialization) ahih manin a pankhia Anna Jarvis nangawn in hih ni bawl nawn loh ding a deih masa pen hi leuleu hi. Nute’ Ni pen tuni ciangin zong U.S. ah sum tam kizat hun pen hi lai phial in gen uh a, National Restaurant Association-te’ muh danin hih ni pen US ah kum khat sung adingin a ni thupi pen hi-in restaurant a an ne a tam hun pen hi ci-in ciamteh uh hi. Gam khempeuh ah Nute’ Ni pen Americate’ ciindan ettonna hi a ngaihsun pawl zong om hi. Bang teng ahita zongin, hih Nute’ Ni in summuhna/sumzuakna tawh kisai lam hi loin Nute’ manphatna, gam mi hoih hi ding leh PASIAN ta hi dinga tate a pattahna uh phawkna hun a i zat ding hi zaw hi.
Nute pen innsung ah kumpinu bang hi a, khamuanna, lungdamna, huhna leh itna hong tungsak Nute ahi hi. Nu pen i gamtatzia ding hong sinsak leh hong pattah (discipline) Sia masapen ahi hi. Nu dinmun pen haksa mahmah leh kipumpiakna na hinapi in a sepna uh a mualsuah ciangun lungdamna lianpi ngahna hi zaw in amau mahmah in zong a ngaihsut kikkik uh ciangin amahmah Pasian pan-a tate adinga letsong kipia ahihna uh hong kiphawk khia kik uh hi.
Nu hihna pen hih leitung paito zel dinga poimawh Pasian ngimna omsa hi a, naungek hong pianga mithak khat a hong om ciangin Pasian’ min phat a om in PIANGSAKPA ahihna kiliansak hi. Tua ahih manin mihingte pen ‘Cipha a tampi pha a leitung a dim ding (Pian. 1:28) a Pasian in a deih ahi hi. Hih bangin Pasian deihna a tunna dingin Nu leh Pa in mawhpuakna kibang nei hi. Khrstian Nu hihna tawh kisai in Nu in tate Pasian nungzui (Christian disciple) hi ding a pattah ding a mawhpuakna ahi hi.
Tua manin Nu in tate Pasian ngimna a tung dingin seek in lam a, Nute pen khalam leh salam a tate pattahna a semte hi uh hi. Nu in mong nei loin tate itna nei in tate a dingin khamuanna hi a, Pasian thu tawh kituak lo leh ama gen banga a tate a gamtat loh uh ciangin lungtang sut pailet banga na a sa Nute ahi hi. Khat veivei ciangin tate’ hoihna dingin Nute in eima hatna leh ngaihsutna tawh tate pattah hun om kha thei hi. Tua ahih manin, “Kha Siangtho makaihna lo tawh Nu dinmun bang ci-in lawhcing takin kizang thei mawk ding?” cih ngaihsut huai mahmah hi.
Vantung Pasian in leitung Nu Ama TAPA pianna ding a zang in Nu’ tungah zahtakna lianpi pia hi. Vantungmi in Mary pen leitung a honkhia ding Pasian Tapa pianna ding hi ci-a Mary a hilh lai-in lamdang sa in, “Kei pasal tawh a lumkhawm ngei nai lopi hih thu bangci pian’theih ding ahi hiam?”(Luk.1:34) ci-in lamdang sa mahmah a, Vantungmi in, “Nangma tungah Kha Siangtho hong tung ding a, nangma tungah Pasian’ vangliatna hong om ding hi. Tua ahih manin a hong suak ding a siangtho naungek pen Pasian’ Tapa kici ding hi. Na behnu Eilizabeth zong thei in. A ciing hi, kici napi-in a teek mahmah zawh nungin nau paii a, tu-in a naupaii zawh kha guk pha ta hi. Tua ahih manin Pasian in a bawl theih loh khat zong om lo hi” (Luk.35-37) ci-in dawng hi.
Pasian in Nute zahtakna pia takpi hi. Nu hihna pen letsong bek hi loin Pasian sapna zong ahi hi. Hih hihna pen biakpiakna ah kimuthei hi. Numei khangham khempeuh lam tuamtuam in Nu hihna dinmun neite ahi hi. Pianna Nu hihna nei ki-om a, khalam Nu hihna nei Nute ki-om hi. I vekpi in lungsim sungah Nu hihna tawh kituak a leitunga i om sunga Pasian deihna tawh kituak-a ama minthan'na dinga i sep dingte mangngilh loh ding poimawh mahmah hi. Naupangte in zong salam leh khalam a nute zahtak a a thu uh man ding mawhpuakna lian mahmah ahi hi. I Topa Jesu Khris Pasian’ Tuuno in leitung mite’ ading a a hinna pia a singlamteh tunga a kikhai lai nangawn in a Nu zahtakna pia a, A nungzui a it mahmah John kiangah a Nu kem dingin mawhpuakna guan hi.
Nute’ Ni in tate in Nute’ tunga lungdamthu puakna leh itna latsak theihna hun ahi hi. Itna kammal khat, bang hiam khat letsong piaka thunget khawmna neih cih bang thupi a, ei adinga hong sepsak zozaite hanga lungdam puakna hun ahi hi. Pawl khatte pen Nute tawntung nopsakna gam tung khin omkha ding hi. Tuate in zong Nute in a dam lai a a maute adinga a a sepsakte ngaihsun in phawkkik in lungdam puak in itna kilangsak thei hi hang. Nute’ Ni tawh kisai in Rev.Job. Nang Khaw Thawng in a gelh ''A Etteh Huai leh a Etteh Huai Lo Nupite'' cih tawh i thugelh zo ni. A etteh huai lo nupite:
1. Eve: Eden huan sunga innkuan nuntakna dinga Topa’ piak pen zahtak loin mitmuhna lam kep zawh lohna tawh a pasal lam pialpih hi. A suahtakna dingin a pasal thu zong mang lo ahih manin leitung khempeuh in siatna ngah lawh hi (Pian.3:6).
2. Job' Zi: A innkuan sungah haksatna a tun ciangin Pasian ko loin a deihna thei kha lo-a, “Na Pasian samsia in la sisuk in” ci-in a pasal kiangah gen hi. Innkuan nop laitak biakna mi mahmah a, haksatna a tun ciang phun nuam mahmah in Pasian nangawn langpan nuam a om pen Job i zi tawh kibang hi (Job 2:9).
3. Lot Zi: Pasian in a innkuan in a sapkhiat hi napi innsung Nu pen nunghei kik ahih manin cikhuampi suak hi. Innkuan sungah Nu pen hi napi-in pa i thuvaihawmte palsat a biakna hanga leitung taisan ding haksa a sate Lot zi tawh kibang hi (Pian. 19:26; Lk.17:32).
4. Mikhal: A pasal David Topa min phat a a laam laitakin panpihin a lampih ding cih gen thadah maizumin taisan zawsop hi. I pasalte Pasian adingin a kipiak laitak dongtangsak den a, nupa kal a Jesu om ding nangawn a hazate pen Mikhal bang ahi hi (IISam.6:16; 20-23).
5. Jezebel: Ama huang sungah huaihamna tawh om a, a vengpa Naboth huan laksak dingin a pasal kun hi. Israel kumpi Ahab a lawmpa hangin kisathei hi. Pasalte’ nasep theihna khawng suanga mite tunga zawh thawhna tawh gamtat pen pasalte a buaisak, kitapkhapna a bawl Jezebel tawh kibang hi (I Kum. 21:1-29).
6. Zeresh: Mordekai a hazat manin a kikhailupna ding song 50 a sang singkhuam bawl dingin a pasal hanthawn hi. Pasian in tua numeinu vaihawmna lungkim lo ahih manin Mordekai kikhaina dingah Haman kikhai lumsak hi. Midang khat hazat manin a pasalte holhthawh den pen Zeresh bang hi (Esther 5:17;7:10).
7. Herodias: Ngeina lopi-in Herod tawh kiteeng in Tuiphumpa Johan in tai a, tua thu lungkim loin a pasal kiangah Johan lutang ngenin a lu tansak hi. Ei i thuman lohna hong hilh dingin Pasian’ hong sawl mite tungah thuk kik nopna lungsim neih pen Herodias dinmun hi (Mk. 6:14-29).
8. Saphira: Pasian tungah vante piak ding selin sawltakte’ mai-ah zuau genna tawh a nupa un sihlawh uh hi. Innkuan sungah Pasian thupha sangin Topa’ ading i kisik a, innkuanpihte piakna khawng a gensiate Saphira dinmun hi (Sawl. 5:7).
A ettehhuai nupite:
1. Sarah: Sapna kiciantak thei kei taleh a pasal Pasian sapna ah muangtakin zui hi. Pawlpi kitangsap bang thei zo kei taleh Pasalte Pasian in a sapna zuih theih pen Sarah bang hi (Pian. 12:1-3).
2. Rebekah: Pasian thupiak um ngam a, a pasal mel mu kei ta leh kiteen ding ut in a pasal zuan ngam hi. Kiteenna thukhaam upna tak tawh a lente pen Rebekah bang hi (Pian. 24:57-60).
3. Ruth: A pasal sih khit nangawn in a teeknu’ thu lenkip a, a pasal bek hi loin a pasal’ innkuanpihte it hi. A pasal bek ci loin pasal innkuanpihte a it mi in numei hoih Ruth tawh kibang hi (Ruth 1:14-17).
4. Abigail: Pasal gilo zukham Nabal tawh kiteng hi. A pasal’ gitlohna hangin David in a innkuanin thah sawm hi. “Ka innkuan gitlohna teng uh kei tungah om ta hen” ci hi. Tua manin a innkuanun suahtak lawh uh hi. Nabal ahih leh si veve hi. Innkuan siatna ah mawh pua ngam Pasian kiangah innkuan siatna teng a thuumpih ngamte pen Abigail bang hi. (I Sam. 25:24).
5. Hanah: “Pasian aw, ta nong piak leh nangmah kong pia kik ding hi” ci ngam hi. Tua pen Siampi Samuel hong pianna hi. Vantunggam tunna dinga piangthak bek hi loin a nuntakna Topa ading pia ngam pen Hanah bang hi (I Sam. 1:9-10).
6. Marka’ nu Mary: Jesu leh a nungzuite paisan pawi an nekna dingin a inn phaltakin pia hi. Inndei tungnung awngsak hi. Innkuan sunga nu pen in Topa tawh kipawl a holim dingin mun bawlsakna innkuan-ah Jesu hong teenna hi (Mk. 14:12-16).
7. Bethani khua Mary: Sathau namtui manphate it loin Jesu lutungah buak ngam in a sam tawh a khe zut a, tua innsungteng sathau manpha namtui kizelsak hi. Topa mai-ah Nu pen kitamkham a, neih manpha penpen Jesu piak ngamna pen Mary dinmun hi (Joh.12:2-3).
8. Mary (Jesu Nu): A nuntakna ah deih huai leh kiniamkhiatna hangin Pasian’ lungdamna ngah hi. Innkuan sungah Nute in Pasian deih lam a om manun ta ten thupha ngah lawh uh hi.
(Sia BK Shwanno in Lungdamna Aw, May 2015 ah a gelhna panin kiteisawn ahi hi).

Nute’ Ni (Mother’s Day)




Tuesday, 26 April 2016

CHRISTIAN HYMN TANGTHU "HOIH BEL HI, KEI ADING" (It Is Well With My Soul)

CHRISTIAN HYMN TANGTHU
"HOIH BEL HI, KEI ADING"
(It Is Well With My Soul)
“HOIH BEL HI, KEI ADING’’ cih la pen Christian Hymnte lakah a kisa mun pen khat leh mi tampite’ deih pen la khat ahi hi. A phualpa Haritio Gates Spafford pen Presbyterian pawlpi mi khat hi a, America gam North Troy, New York ah October 20, 1828 ni-a suak ahi hi. A khangno lai mahin nasep hanciam a, Chicago ah Sitni (Thukhen/Lawyer) gina mahmah khat suak a, sum leh paai zong hau mahmah hi. A hauh mahmah hangin Pasian um mahmah a, Pasian’ nasepna ah a kipia zo mahmah khat ahi hi. D.L.Moody-a kipan tua hun lai-a Evangelical makai lian khempeuh phial tawh ki-it in, kipawlthei mahmah uh hi. Gospel musician minthang George C.Stebbins in, “Amah pen pil mahmah-a, a holim nuam mahmah khat, a khami mahmah, Lai Siangtho thuthuk a kan pha mahmah khat ahi hi,” ci-in na gen ngei hi.
1871 kum in Chicago khuapi meikaat madeuh-in Spafford in Lake Michigan dung tengah innmun logam tampi lei-in a sum zonna khang mahmah hi. Chicago khua buppi mei-in a kaattum mawk ciangin a neih a lam khempeuh kangtum hiau hi. A zi leh a tanute tawlngasak nuam kawm, Great Britain ah cialpi bawl-a om Moody leh Sankey lah huh nuam kawmin 1873 kum November kha sungin Europe gam lam zin ding geel hi. Chicago khua buppi kangtum mawk ahih manin a tanute’ sangkahna zong kibansam sak nuam loin England ah a sangkah uh zomsak nuam kawm hi. A din’khiat kuan un sep loh a phamawh vai pawlkhat zong om a, a zi leh a tanute New York panin ‘Ville Du Havre” teembaw tuang dingin mapaisak mai hi. Amah zong a sawt lo-a pai thei ding, a zi a tate a pha dinga kingaihsun ahi hi.
November 22, 1873 ni-in England gammi khat’ teembaw ‘Lochearn’ in a zi a tate tuanna teembaw taih kha a, minute 12 sungin tum mang hi. Spafford’ tanu lite a suakta om loin a li un si uh hi. A zi bel teembaw sia singpek khat na kawicip a, a hongkhiate in mu-in honkhia zo tei uh hi. Tawl khat khit ciangin a nungta sun teng Wales gam Cardiff kitunpih hi. Spafford’ zi in “Kei guak suakta ing,” (Saved Alone) ci-in a lawmpa sikkhau (telegraph) sat hi.
Spafford in tua sikkhau lai a ngah ciangin tua ma kum nih lai-a a neih a lam khempeuh mei in a kaattum bel tu-a a supna tawh teh in bangmah ahih lohna phawk hi. A beisa inn leh lote kilam kik thei-a, a kisumsa sum leh paai bel kizong kik thei hi. A sisa a tanute bel ngah kik theih hi nawn lo hi. Dah mahmah in, a ngaihsut tam mahmah hi.
A sawt loin a dah a kap a zi kiangah pai dingin Spafford England gam zuanin pai hi. A tanute’ sihna mun a tun ciangin hih la sunga i sak kammalte hong phuak a, ama’ tuahkhak dahnate’ kawmkal-a a lungnopna kimu thei hi – “Guntui luang bangin nopna hong tung thei a, Dahna tui bang hong let thei hi. Bangbang tuak ta leng nong hilhna hi Topa, ‘Hoih bel hi, kei adding hoih bel hi,’” … Bangzah-in a dah zongin Spafford tua dahna sung bekah guallel lo-a, tang thumna ah Jesu’ hong hotkhiatna thu na sut kik-in, tang lina ah i Topa’ hong pai kikna ding lametna tawh na kihehnem hi.
Mihing i hihna tawh Spafford ngaihsun lehang Spafford banga dahna kahna lungzuan khuangaihna a tuak mi khat in, “Hoih bel hi, Kei ading,” (Sia Hau Go’ teina ‘Hoh bel hi, Kha ading’ kici hi) a cih mawk bel lamdang lua mahmah hi. Ahi zongin Spafford banga khami lua mahmah, Pasian’ ading in nuntaknate “Guntui luang bangin..” a nop hun zong om a, “Dahna tui bang hong let theih” hun zong om hi. Tua bang hunin mihingte’ tel zaw loh, mihingte’ kipiak theih loh Pasian’ kiang bek panin hong pai kihehnepna leh lungnopna i cihte a om takpi mah ahi hi.
Spafford in a tangtawn in Holy Land kici Israel a lunggulh den mah bangin 1881 kumin tua a lunggulhna tangtun in a zi leh a tanu nihte tawh Israel ah pai-in Jerusalem ah teng uh hi. Tua lai-ah American Colony phuan a, cinate leh cimawh gentheite kem uh hi. Tua zawh kum 8 (October 16,1888) ciangin Spafford a sih zenzen hangin tua nasep thupi kizomsuak hi. A khami mahmah hih Spaffordte innkuan leh a nasepnate uh a tanu uh Bertha Spafford Vesper’ gelh ‘'Our Jerusalem’' kici laibu sungah cingtakin kigelh hi.
Spafford’ tuahkhak thu leh a kihehnepna hih lamalte a muh ciangin Phillip P. Bliss in thupi sa mahmah a, a la aw ding phuak pah hi. Amaute gel pen lawmta ki-it mahmah hi uh a, Chicago khua May Street ah teng khawm uh ahi hi. 1876 kum-a kikhen Sankar-Bliss labu ‘Gospel Hymn No. Two sungah hih la kihel pah hi.
Phllip P. Bliss pen American Church music tangthu ah mi minthang gospel la phuaksiam hi a, America gam Clearfield County, Pennsylvania ah July 9, 1838 in suak hi. A neu lai-in zawng mahmah uh hi. 1850 kumin Jesu Kris a honpa dingin sanga Tiogo County, Pennsylvania a Cherry Flat Baptist Church ah lut hi. A neu lai mahin music lam uk in va pah hi. Tawlkhat sung music a sin khit ciangin Chicago ah kisuan a, Dr. George Root tawh kithuah-in music hilh leh cialpi bawl-in kum 10 sung om hi. 1874 kumin D.L.Moody leh Major Daniel W.Whittle-te in hunbit-a evangelistic nasep sem dingin zolin hanthawn uh hi. Tua hun a kipan hun nai lopi-a a sih dong, tua zawh kum nih sung cialpi kibawlnate ah kihel-in la makaih den hi. A zi tawh Pennsylvania pan Chicago ah Krismas hun laitak khualzin in a paina a meileng uh kibungin pi 60 a thuk guamsung ah kia suk a, mi 100 si hi. Tuate lakah Phillip P. Blisste nupa zong kihel kha uh hi.
Phillip P. Bliss’ phuah late lakah hih la “Hoih bel hi, Kei Ading” (It Is Well With My Soul) banah “Nangmah Tatkhiatna Ding” (I Gave My Life For Thee), “Kei Ong Tanpa” (My Redeemer), “Thukham Pan Suahtakna” (Free From The Law Once For All), “Hold The Fort”, “Let The Lights Burning” cihte kihel hi.
(Sia Zam Khat Khai in a bawl “Chistian Hymnte’ Tangthu” pan-a kong teisawn leh puahphat ahi hi).
--------------------------------------------------------------------------------------------
"IT IS WELL WITH MY SOUL"
When peace, like a river, attendeth my way,
When sorrows like sea billows roll;
Whatever my lot, Thou hast taught me to say,
It is well, it is well with my soul.
(Refrain:) It is well (it is well),
with my soul (with my soul),
It is well, it is well with my soul.
Though Satan should buffet, though trials should come,
Let this blest assurance control,
That Christ hath regarded my helpless estate,
And hath shed His own blood for my soul.
(Refrain)
My sin, oh the bliss of this glorious thought!
My sin, not in part but the whole,
Is nailed to His cross, and I bear it no more,
Praise the Lord, praise the Lord, O my soul!
(Refrain)
For me, be it Christ, be it Christ hence to live:
If Jordan above me shall roll,
No pain shall be mine, for in death as in life
Thou wilt whisper Thy peace to my soul.
(Refrain)
And Lord haste the day, when the faith shall be sight,
The clouds be rolled back as a scroll;
The trump shall resound, and the Lord shall descend,
Even so, it is well with my soul.
(Refrain)
Photo: Haratio Gate Spafford leh a zi Anna Spafford

Monday, 25 April 2016

TEDIM KHUAPI TANGTHU TOM

TEDIM KHUAPI TANGTHU TOM


Ciimnuai i teen lai 1569 kiim (Dr. E H East-Burma Manuscript, page-123; 1400 kiim a ummawh zong om) pan Tedim masa kisat a, 1750 kum ciang na teng uh hi. Ciimnuai ah khang giat a kiteen khit ciangin mun tuamtuamah kilal khia a, tu-a Tedim khua mun pawl tengah nidang pekin Thahdote, Vaipheite, Guite, Gangte, Thawmte, Kawmte, mun tuam ciatah hun tuamtuam sungin na teng ngei uh hi. Tual gal om hun ahih manin khat leh khat kikihta-in tengkhawm lo uh hi. 1850 kiim ciangin Sukte suan Pu Khan Thuam tapa, Pu Kam Hau, Hatlang’ suan Pu Mang Gin, Khoi Lam leh Pau Vomte Tedim ah a teng amasa kikte na hi uh hi.
TEDIM MIN KIPHUAHNA THU:

Tedim min a khiatna pen ‘TE’ pen Vansangdim bual tui, nitang lengin ‘te’ cihna hi a, ‘DIM’ pen Thado pau-in ‘bualtui’, kicing/kikhol cihna ci uh hi. Tua hun lai in Tedim gam khenpi 3 in kikhen a, Saklam gam pen Kam Hau, Khanglam gam pen Sukte, Nisuahna lam gam pen Sihzang cihbangin gam kikhen in, uk uh hi. 12.3.1886 kumin Mikang gamkeek ten Tedim na la leuleu hi. 1910 ciangin Mikang gamkeek makai Capt. Yam Dal in Khuapino khen (sub-township) “Tonzang, Cikha, Thuklai, Kaptelte napia-a, 21.12.1965 in Tonzang leh Cikha Tedim gam ukna nuaipan na kikhen leuleu hi. 7.8.1972 kum in Thuklai leh Kaptel pen Khuapino khen (sub-township) pan kidok kik a, khua dinmun in kikoih kik hi. India (Mizoram) tawh tai 14 gam kigamla a, ahi zongin gamgi suang kiphut lo hi.

TEDIM GAMLIM:

Tedim khuapi pen (EA-673847) Leitung gamlim NL 23010’-23032’; EL 95015’-94015’ tuipi pan pi 5667 ah om a, Acre 607803 in zai hi. Kenedy kici “Thuamvum mual” pen Zogam ah mualsuang pen nihna hi-a, 8871 feet in sang hi. Buanman ukgam, Voklak khua kianga om “SIALLUM KULH” minthang ahih manin Mikang gamkeek ten a zozo lo uh a, a minthang kulh muanhuai ahi hi. Kulhpi pen “Kizopna Kulh” “Nupi Kulh” leh “Kulh Peng” ci-in khenpi 3 in khen uh a, Kulh tungteng ah suangphah in, tua tungah singzawl dawh uh-a, tua tungah leivuk in singkung tuamtuam kisuan ahih manin etpak in kulh omna kithei zo lo ci hi.
Mikang gamkeek “New Solk Regiment No.1” pan paltan 165 ten 4.5.1889 ni zingsang nai 9:00 pan nitak nai-4 dong na sim uh-a, Mikang paltan te 36 si in, 2 liam-in nungkik ci uh hi. Zo paltante sung panin pasal 17, numei 10 in Siallum Kulh ah a nuntakna pia khia hi ci-in kiciamteh hi. Tu laitakin Myanmar gambup ngeina kemcing pawlin nasem khat koih a, encik in, kemsak hi. 2012 pan Kumpi langdo CNA gamnuai mi ten Zimpi, Zimte, Bukphil, Ngente, Fartlang khuate ah kumpi phalna tawh giahphual sat hi.

TEDIM GAM KHUATE: 

Tedim gam ah Kumpi ciaptehna pan Khua 130, Inn( 14338, Milip 87623 om-a, Zogam ah Khuapi 13 a omna sung panin mimal a tam pen a teenna gam khen hi-in, Teizang, Khuano, Phaileng, Losau, Paite, Dim, Saizang, Zou, Sihzang, Thado leh Hualngo cihte a kitenkhopna gam ahi hi. “Kam Hau kam/pau (Kamhau Dialete) or Tedim Kam” (Tedim Dialect) khat bek zattaang pau in kizang hi. Tedim khuapi pen Sakollam, Myoma, Lawibual, Leilum veng 4 om-a, Khuapi sungah mi 15.4% teng in, 84.6% pen khuata ah teng uh hi.

PILNA SINNA SANG: 

GTS sang 1, Tansawm sang 17, Tangiat sang 37 leh Tanli sang 92 om a, numeite khutsiam sinna sang zong om hi. Cidamna lam tawh kisai-in lupna-100 zato inn 1, lupna 16 zato 6, Health Center 11 leh Sub-center 54 om-a, Khua 130 a omna sung pan dawn ding tui siangtho khua 95 ten hoihtak ngah uh-a, khua 35 in khomzo taktak nai lo uh hi. Tui ngah lo khua omlo ci-in Kumpi’n ciamteh hi.
UPNA/THUZUIHNA:
Christian thuzui mi 83149, Biakinn 417 om a, hunbit Pasian nasem 480 om in, milimbia mi 653, Laipian thuzui 3482 leh dawi bia mi 339 om hi.
KIZOPKIKAWMNA:
Rih (Ciau) Tedim-Kalay (88/6-miles0 khualzin/sumbawlna bulpi-in kizang-a, Tedim gamah khua khat leh khat cycle lampi a tun lohna khua om nawn lo ci-in kiciamteh hi.
A kaikhawm: Khual Suante
Posted: Tongsan Tanute