Saturday, 18 December 2021

TU HUN TEH (A KIDOPHUAI HUN HITA EI)

 

TU HUN TEH (A KIDOPHUAI HUN HITA EI)

👉Makai taktak tawm mahmah a, makai nengneng tam mahmah se hi. Makai nuam leh thu nei nuam kitam napi-in mawhpuakna thudon loin thuneihna bekin deihin a mawhpuakna zo lo leh thuneihna pualah kitam mahmah se hi.
👉Pasian' nasem kha mangthang a vei Sia taktak tawm mahmah a, kha mangthang sangin love gifts a vei Sia nengneng kihau mahmah hi. Pasian adingin suplawh ngamin nasem tam loin mimal meetna ding hanciamna bek tawh a sem tam mahmah ta hi.
👉Kiniamkhiatna a gen nuam napi-in a nuntakpih ding haksa hi. Itna om lohna mun ah kiniamkhiatna omna ding mun awng zo ngei lo hi. Ka kampau, gamtat leh luhekzia hong ettehin gamta un, cih sangin ka gen bangin gamta un, a ci nuam vive kitam zaw hi.
👉Panmun khatpeuh na ngah ciangin na lawm na gualte in hong eng leh haza dingin ngaihsun pah kei in! Na tungah mawhpuakna vangik lianpi kinga hi cihna ahih manin nasep leh makaih na siam kei leh na hai lam a kilatna ding hi zawsop thei hi. Na thumanna, na thuman lohna leh na citlahna kilahna ding na hi zawsop den thei hi.
👉Sepkhiat ding leh ngimna hoih gen hat man leh mutsiam man, sum leh thatang (money and muscle power) hat man bek tawh meetang (vote) kaihkhop zawh thu tawh makai za ngahte na zahtakhuai masa het lo hi. A sepkhiatna uh a hoih man leh a thumanna uh hangin meetang ngah zo makaite zahtakhuai leh muantak cing zaw pek hi.
👉Pawlpi kim khatte ah khawk uk makaite nangawn kiphasak thei uh hi. Mawhpuakna sangin thuneihna bek a deih mi kitam mahmah ahih manin kidophuai mahmah hi. Mawhna (responsibility and accountability) la ngam lo, sepkhiat muh ding a om lo makaihna pawlpi leh kipawlna ah kipumkhatna ding sangin kikhenna ding, kitelsiamna sangin kitelkhialhna ding piang baih zaw hi.
👉By law (thu bullet) a nei lo leh a zang lo ahih kei leh a bawl phapha, zunzun phapha in a laihsuk a laihto den themthum pawlpi in Jesuh' lim leh meel sun ngei lo uh hi. Pawlpi khat panin pawlpi dangah a tai kawikawi thei mi leh gamvai tawh kisai-ah party khat panin a dangah a tawi themthum kawikawi thei mi pen huihin a mutmutna lam-a kiniil tuipaan tawh kibang hi. Ngaihsutna bulphuh kician (firm basic principle or ideology) a nei lo leh din'na kician khat a nei lo mi pen huihin a mut sim a kiling den singteh tawh kibang hi. Tua bang mite muan ngam huai lo hi.
👉“Pasian' thumang un," cih sangin "Makaite' thu mang un,” cih kammal a tam zawkna leh kizak mun zawkna pawlpite ah mipite nungtolh ahih kei leh lehpai uh hi. Pawlpi lutang pen Khris hi napi-in pawlpi lutang makaite tungah koihin, political society ah gam leh minam vai (politics) ah thuneihna lianpen nei leh a to (master) mipite hi napi-in makaite in thuneihna khempeuh bup lakin kumpi a suah ciangin pawlpi leh political society sungah tangpi tangta khangtohna leh kituahna piang lo ahih manin puakkham baih mahmah hi.
👉A khangmoi lua pawlpi leh kipawlna makai a tamna mun-ah mipite khamuang zo lo uh hi. Pawlpi leh kipawlna khatpeuh a hat lua ding i deih luat manin i hat pai luat ciangin a tuk ding baihlam mahmah hi. Mawtaw a hai tai luat ciangin a tuk ding baihlam hi. Biakna pawlpi leh minam vai kipawlna a upat tawh kituakin sepkhiatna ciapteh leh gen tham ding a nei lo mipite in belh tham sa zo loin kipawlna thak piang khiat behbeh hi.
👉Pawlpi kim khatte ah upate in a muhdah mi pawl khatte a gawina dingin mun dang panin sia khat peuh cialin mipi kawkna ding leh khetphim dingin zang thei uh hi. Gam makai pawl khatte Pasian' deihna bangin lamlak leh thu gen loin amau zaknop ding bek a gen ding leh a pumphat ding bek biakna makaite guai uh hi.
Sawltak Paul in, "Mite in thuman a ngaih nop loh hun, amaute’ deihna bek a zuih nop hun, amaute’ zaknop thute bek a gen ding sia a cial thuahthuah hun hong tung ding hi. Amaute in thuman thutak ngai nuam nawn loin tangthu phuahtawm peuh ngaihsutpi-in nei ding uh hi," ci-in 2 Timoti 4:3-4 sungah a genna tangtung khin zo ta hi.
👉Mi pawl khatte in a lawmte panmun deihsakin seh uh a, amah kiseh nuam lo hi. Ahih hangin ama'n a ngah ciangin a deihsak mite pia ngam tuan lo zel hi. Angvantuamna leh hazatna tawh a kidim thuneihna deih lua diakte kiang panin kidophuai mahmah hi.
👉Pawlpi kem pawl khat pen mipite tungah kingeksak thei uh a, a kikhoppih ding inn khat leh inn nih a om peuh leh lungmuang pahin a tuute don nawn sese nawn loin om hiithiat thei lel uh hi. Jesuh lungsim a deih pawlpi in Jesuh lungsim bang nei kim tuan lo hi.
👉Pasian' leh kumpi tungah i deih leh i nget khempeuh ngah ding hi loin sepkhiatna leh hanciamna tawh ngah loh phamawh hi. Gen hat man leh deih luat man leh lunggulh luat man tawh ngah zawh ding hi tuan lo hi. Deih i hauh mahmah hangin thukham tawh kituakin ngah zawh ding leh thuman tawh ngah dinga kilawm na om sese a, thukham leh thuman tawh kikalhin ngah zawh ding a om tei sam hangin sawt kimang loin kip zo lo hi.
Pasian in pawlpi kem Siate leh gam makaite khuak hong sawpsiang sak kik peelmawh ta hen!
✍ Thang Khan Lian 



GAM LEH MINAM IT DAN NAM NIH OM HI; NANGA KOI DAN HIAM???

GAM LEH MINAM IT DAN NAM NIH OM HI; NANGA KOI DAN HIAM???

Zomite pen i minam leh i minam a it mahmah minam i hi a, a takpi a muh theih ding gam i neih zawh nai loh nangawn zong i sunmang tawh i gam i lei i itna leh ngaihna thute mah la tawh phuakin, a sasa ngaungau a awiawi minam khat i hi hi. A sia lam hilo ahih manin a lungdamhuai lam hi zaw hi. Ahih zongin ihihna lopi-in gam leh minam itna (nationalsm) leh ihihna tawh kituakin lungkimna tawh gam leh minam itna (patriotism) ci-in nam nih na om sese hi.
Mi pawl khatte in amau i gam leh minam itna pen a man leh dik leh ciik pen hi ci-in a kisialpih diak se ki-om ahih manin a dahhuai mahmah thu khat hi. Minam leh gam it dan nam nih na om se hi. Zomi ten bel "minam itna" cih kammal khat bek i neih manin a kicing zo lo kammal suak bang hi. Mangkang ten "Nationalism leh Patriotism" ci-in a kammal nih tawh na tuam khen sese uh hi. A nih tuakin gam leh minam itna hi tei napi-in kibang loin kilamdang mahmah hi. Ahi zongin a kibang kisa kha den kha hi. A taktakin a kilehbulhna leh kibat lohna na tam mahmah hi.
Zolai in i at ciang "nationalism" zong minam itna mah kici suk a, "patriotism" zong minam itna mah i ci veve uh hi. A kilamdan'na hih tawm i kikumkhawm ding hi. "Nationalism" i cih ciangin gam itna lianpi neih manin gam dangte sangin ei gam thupi zaw leh vanglian zaw, tungnung (superior) zaw hi cih ngaihsutna leh gam khat i suahtakna (independence) ultungsak nopna ahih manin "right-wing nationalism" tawh kizomsuak kha pahpah hi. "Patriotism" i cih ciangin gam leh minam khat sunga gam mite (citizens) teng tawh na a manphatna (value) kibang neikhawmte in gam leh minam kisaktheihpihna (national pride) kibang tawh gam itna leh kipiakkhiatna ideology a neih uh genna hi.

NATIONALISM VS PATRIOTISM

"Nationalism" leh "patriotism" in mi khatin a gam leh minam adingin a lahkhiatna kinaihna leh kitanauna (relationship) a neihna ciang bel nei lua hi. Hih kammal nihte pen a kibatlohna a telsiam lo leh a khentel thei lo kitam mahmah hi. A kibatlohna na om kiaute hih bang hi: Nationalism i cih pen i ngeina dan tawh kituak leh dungzui (cultural background) in - i pau i hamte, a kiluahsuksawn (heritage) cihte kihelin - poimawh masa sakin tuate bulphuhin kipumkhatna tawh ultungsak hi. Patriotism i cih ciangin i gam leh minam i itna, i kipiakkhiatna (devotion) tawh i manphatna (values) leh upnate leh ngaihsutnate (beliefs) pibawl masakna hi.
Nationalism leh patriotism kammal zangin thu khatpeuh i gen ciangin British laigelh minthang mahmah George Orwell in, "Nationalism i cih pen kilemna dingin gal lianpen hi," a cih kidaangkoih thei lo, kinawlkhin thei lo leh kitheihmawh bawl theih ding hilo hi. Orwell in, "Nationalism i cih pen na minam leh gam pen mi dangte leh gam dangte sangin thupi zaw leh sangzaw (superior) hi ci-in ngaihsutna hi a, patriotism i cih pen nuntakzia thupi ngaihsunin thupisimna hi," na ci hi.
Orwell' ngaihsutna panin 'patriotism' pen lehnan'na ahih kei leh lehdona (resistance) om loin a piang ding a pian' theihna dingin phalna leh mi dangte in a hih nop bang uh ahih theihna dingun lung-awina (passive) hi a, 'nationalism' pen i kiim i kianga omte va mot suam masak nopna, do masak nopna leh khut kha-in gitloh masakna (aggressive) danin na paipih hi cih kitelcian pah hi. Hih banga gam leh minam itna pen galvan lauhuai suak thei hi.
Patriotism in itna leh nunnemna (affection) bulphuh a, nationalism in mi dangte galbawlna leh thangpaihna (rivalry and resentment) ah a zung kha hi. Nationalism pen mi gilo ahih leh ngongtat (militant) lungsim bulphuhin nei a, patriotism in kilemna, muanna leh daihna (peace) bulphuhin nei hi. Nationalist hi ing, a kicite a tam zawtte in ka gam uh gam dangte sangin hoih zaw leh thupi zaw leh vanglian zaw hi, thupi pen hi ci-in ngaihsutna nei uh hi.
Ahih hangin patriots kici a tam zawte in ka gam pen a hoih pente lak-a khat hi a, lam tuamtuam ah tu lian dinmun sangin hoih zaw thei hi cih ngaihsutna nei uh ahih manin gam dangte tawh kilawmtatna tawh kizopna (friendly relations) neih ding leh bawl ding a deih hangun nationalists kicite tua bang ut lo uh a, gam dangte thanemna ding ngimna nei-in susu masa nuam den uh a, gam dangte leh minam dangte muhdahna leh hazatna liuliau tawh a thanemna dingun a gawtna dingin khalna (economic sanctions, arms embargo), anti-immigration, racism leh populism cihte political ideologies leh policies in nei uh hi.
Patriotism cih bulphuh mite in leitung bup a liangko kikim (equal) bangin tuatin ngaihsutna nei uh a, ahih hangin nationalism cih bulphuh mite in a gam mite bek uh a kikim bangin ngaihsutna nei uh hi (pawl khat ten amau mipih leh minamte bek amau tawh liangko kikim bangin mu in ngaihsutna nei-in namdangte a hang om lopi-in mudah leh neuhmuh zaw lai uh ahih manin tua bang mite pen chauvinist ahih kei leh fanatic kici a, amau minam leh gam bek minam dangte leh gam dangte sangin a thupi zaw in ngaihsun uh a, a political ideologies uh-ah minam dangte leh gam dangte tungah gitlohna zang masa uh ahih manin tua bang mite xenophobic, racist ahih kei kei leh jingoist kici hi).
Patriotic lungsim paai mite in amau ngaihsutna tawh kituak loin a tuam pian zaw deuh muhna leh gennate (criticisms; ei Zomi ten gensiatna ci-in i nak zat mahmah kammal) thuakzawhna leh dawhzawhna (tolerance) nei uh ahih manin criticism a tuah hangun kigal bawlna leh kilang bawlna bangin tuat lo uh a, tuate panin sinin, kibawlphatna dingin zangin thalakna in zang zaw uh hi.
Ahih hangin nationalist lungsim paaite in criticism kici limlim thuakzawhna leh dawhzawhna nei loin pum zadah pah uh a, tangtel siktan bang pah uh ahih manin hehna dinga kicihna leh kisimmawh bawlna ahih kei leh kizahkona (insult) leh langpan'na bangin la pahpah uh ahih manin kibawlphat leh kipuah sawm vet lo uh hi. Ei Zo suante sung, a diakin conservative ideologies neite gam itna pen nationalism hi zaw ahih manin buai ding buai lo buai loh ding teng a buaipih leh khantohna leh meetna ding om lopi-in namdangte muhdahna bek hi loin i mipihte galbawlna pen minam itna zahin a ngaihsun tam pha uh hi.
Nationalism in mi khatpeuh in ama minam leh gam kamphatna, hoihna, lungsim leh gamtat hoih deihhuainate (virtues) bek ngaihsut belin nei uh ahih manin gam leh a minam uh kitangsapna leh citlahna (deficiencies) ngaihsut masakin nei lo uh hi. Nationalism in gam dangte kamphatna, hoihna, lungsim leh gamtat hoih deihhuainate (virtues) simmawhna piangsak hi. Nationalism hangin a beisa a hilhkhialnate (past mistakes) kisiamtan'na ding zon'na leh mi dangte bek mawhsakna ding zon'na piangsak hi. Ahih hangin patriotism hangin mite in a citlahnate (shortcomings) a theihsiamna ding leh kipuahkhatna (improvements) piangsak hi.
"Patriot" kici lungsim neite in lehnan'na ahih kei leh lehdona (counter; resistance) om loin a piang ding a pian' theihna dingin phalna leh mi dangte in a hih nop bang uh a hih theihna dingun lung-awina lampi (passive way) tawnin paipih uh a, a gam uh itna leh kipiakkhiat ngamna (willing to devote and sacrifice) nei uh hi.
Ahih hangin "Nationalist" kicite in amau political pai zia bek paipihin, amau adingin a lunghimawhna hangin suahtakna leh meetna ding (angsung ding bek khualna tawh hamphatna ngahna ding) leh mi dangte tungah thuneih khumna (independence, interests and domination) ding bek ngaihsuti beln nei-in tua teng bek mah mittaw sialkhau letin nei tata uh hi.

MIPILTE LEH LEITUNG MAKAITE' KAMMAL HOIH PAWL KHATTE

1. Nationalism kici pen a haihuai naupang natna (infantile disease) hi a, mihingte ading tangh natna ahih kei leh tangsiat ciphual natna (measles) hi. - Albert Einstein
2. Patriotism kici pen na mipihte na it masakna hong pai masak ciang hi a; nationalism kici pen mi dangte muhdahna leh huat masakna hong pai masak ciang ahi hi." - Charles de Gaulle
3. Nationalism in mi dangte hencipna leh nengniamna paipih hi. - Noam Chomsky
4. Nationalism khempeuh theihsiamna ding pen kiliatsakna leh eimah leh eimah hoih kisak tawmna, ei leh ei a thupi pen bangin kingaihsutna, ei leh ei bek kithupisimna, mi dangte ei sangin neumuh zawkna leh hehpihna leh lainatna nei lohna tawh kiphatsakna kigawmkhawm (collective narcissism) cih ahi hi - Geoff Mulgan
5. Nationalism kici ka um kei hi. Nationalism kici pen thudeih kikopihna, thudeih tangkona lompi (bunch of slogans) bangin ka ngaihsun hi. Kiliatsakna bawlna dinga ngimna gina lo lompi hi. Nationalism nawngkaihuai ka sakna pen mi dangte tuamkoihna (exclusionary) ahih manin mi dangte nilkhia-in hepkhiatna hi. - Miguel Syjuco
6. Iraq gam-ah Iraq gam mite in United States gam nasia takin Iraqi nationalism tawh ngongtatna zang loin lehnan'na (nonviolent resistance) a tamzaw tawh na zo uh hi. United States in civil authority mang loin government a lehdote (insurgents) a thah zawh hangun kongzing lampite ah million kimkhat lungphona neite zo zo lo hi. - Noam Chomsky
7. A kawcik ngaihsutna neu gam leh minam itna (narrow nationalism) panin pilvangin kidawm ni. - James A. Forbes
8. Lam khat beek ah kei pen nationalist ka hi kei a, laan tawi-in kipei/kiloksak (flag waving) muhdahhuai ka sa a, nationalism panin na hoih tam piangkhia loin ka ngaihsun hi. Ka minam Scandinavia mite in thuakzawh hat mahmahna leh mihingte' adingin kipawlna, pawl sung, minam khat sung (human society) ah teen' theihna ding piangsak ahih manin ka kisaktheihpih hi. - Stellan Skarsgard
9. Palestine mite in thatang zanga suksiatna, liamsakna, kivuakna; huhamna ahih kei leh ngongtatna (violence) a bawlna uh pen West Bank leh Gaza a kilaksak man hilo hi. Palestine mite' nationalism zung pen dai lo hi. - 12th Israel PM (2006 to 2009) Ehud Olmert
10. Gam pawl khatte ah gitlohna leh ngongtatna zanga minam leh gam itna (militant nationalism) pen mi khat guak thu neihna tawh ki-ukna (dictatorship) ciang dongin a gamla ah pai a, parties dang om ding deih loin suahtakna leh ut banga gamtat ding khalna tawh ki-ukna gam (absolute or totalitarian state) leh gal bawl leh pian'sak ding thupisakna piangkhiasak hi. - Arthur Henderson
11. Nationalism kici a khiatna kammal dangin gen ding hi le'ng biakinn pumpi kahiang (bodies) tuamtuam in kikhenna tawh Pasian' it mi tampi a teen' theih hangin gam, a thakna leh lamdan'na (novelty) tawh kum zalom thum a lui sanga haam zaw bawlna hi. - John Nelson Darby (gamkeekna colonialism zangin thatang tawh minam dangte gam suhsakna pian'na a genna)
12. Khristian biakna leh upna in nationalism zo zo lo a; nationalism in Khristian biakna leh upna a khe ngakna in zang zaw hi. - Arthur Keith (politics leh biakna a kigawm leh mek khawmin a kigulluk ciangin Khristian biakna a kinawlkhinna leh guallelhna thu a genna)
13. Nationalism khempeuh minam khatin minam dangte sangin thupi zaw, vanglian zaw leh sang zaw hi ci-a ngaihsutna tawh nam dangte muhdahna leh kihuatna bulphuh hi. Scottish mi ka hi a; Scotland ah ka piang a, ka nu leh pate leh leh ka pu leh pite Scottish mi hi. - Philip Kerr
14. Patriot mite tavuan pen a government panin a gam humbit ding hi. - Thomas Paine
15. Gam itna taktak (true patriotism) i cih in mun dang sangin ama gam-a thuman lohna mudah zaw hi. - Clarence Darrow
Thukhupna: "Gam leh minam itna (patriotism) pen hun khempeuh in na gam na lei gupna hi a, hong uk kumpi (government) in gup dingin a kilawm hun bek ah gupna hi," ci-in American laigelh siam Mark Twain in a cih lungngaihhuai tham cing mahmah hi. Patriotism pen pil vai leh lungsim leh ngaihsutna picin' vai mahmah a, nationalism bel hai vai leh cingtak loh vai leh lungsim kamcik leh lungsim neu vai mahmah hi. Tua ahih manin ka Zomi mipihte thubullet dingin patriotism mah deihhuai ka sa zaw hi. Tua hileh nationalism a nungzuih baiih mah i dictatorship lungsim paai teta kitam lo ding hi.
Nationalist na hi hiam, patriot na hi zaw hiam? Nationalism na bulphuh zaw hiam ahih kei leh patriotism na bulphuh zaw hiam? A kawcik ngaihsutna neu gam leh minam itna (narrow nationalism) panin pilvang in kidawm ni. Khristian thu upna tawh hih nam nihte koi kituak na sa zaw hiam? A kawkcik gam itna (nationalism) teel zaw ding maw? Ahih kei leh a tangzai zaw gam itna (patriotism) teel zaw ding maw? Nang deih teelna bangbang hi.
✍️ Thang Khan Lian #ZUNs 







AKTA MANGKUAN BANGIN KITUKTUK LEH UINO BANGIN KIPETTUAH NILOH HUN HI NAWN LO

 

AKTA MANGKUAN BANGIN KITUKTUK LEH UINO BANGIN KIPETTUAH NILOH HUN HI NAWN LO

Sociological theories lakah “symbolic interaction theory” a cih khat om hi. Hih theory in a genna ah mihingte pen natural environment leh symbolic environment ah kiteng a, mihingte pen na limte or ciamtehnate tawh i kizopna panin ngaihsutna (symbolic interactionism) i neihte in i hihna manphatna (values) leh tua a ciamtehnate tawh kituakin i ngaihsutna, i tuah i muhna leh a khiatna panin i thusan'zia (reciprocal meaning and experience) hong piangkhissak hi, a cihna hi.
I laisim leh i muh na kibang gige napi-in i letkhiatna leh i muhna leh i thu san dan na kibang vet lo sese mawk hi. Gentehna dingin, ui khat i muh hangin pawl khatte in a vom hi ci-in en uh a, pawl khatte in a mul sau hi ci-in mu uh a, pawl khatte in ui gol or neu nam hi, pawl khatte in a sa limci si e, ci-in khe li a nei four-legged canine family species sungah "dog" 🐕 i muh dan na tuam tek hi. Mittaw hon khot saipi tuakin a lawng kha - amau saipi lawng khakna tek panin a saipi' pianzia kibang loin ngaihsutna nei tekte bangin kitot gawp leh kitelkhialna piangsak thei hi.
I muhzia leh ngaihsutzia cikmah hunin kibang ngei lo ding ahih manin biakna leh gamvai limlim ah mihai bangin kihai thutuah henhanin na leh hun khempeuh ah kipumkhat leh mapang khawm theih henhan dinga ngaihsutna pen a hoih a bat tei sam hangin cikmah hunin a piang zo ngei lo ding ngaihsutna hi, ci-in political theory ah Utopian socialist idea kici hi. Minam min leh biakna vai tawh kalsuanna (movement) ah kihai thutuah henhan den ding lamenin, i kitelsiam lohna neu nono a omte kimuhdahna leh kigalbawlna bek tawh hunsa loin sisan naisan kisuahna tawh a buaina hamsa vensakna (solution) dingin i zat niloh lai teng kilemna, kipumkhatna, kithutuahna, leh mapangkhawmna sangin kidona, kikhenna, ki-el kihazatna suuksia semsem zaw ding a, a tawpna ah kibalzanna hangin kikhenthangna piangsak zaw ding hi.
I muh dan leh san' dan a kibat loh ciangin gal leh sa bangin kimuh leh ki-en pahin, laizom kimla melma kisuahna pen gam leh minam itna kici thei lo a, kici thei ngeingei lo ding hi. Ei political ideologies hong pum gupin a haipih lo peuhmah thah ding, vuak dingin muhna pen minam leh gam adingin nasepna hilo hi. Tua bang extremist or radical ideology kihtakhuai tawh kipumkhatna leh pankhawnna pian'sak dinga national movement kalsuanna pen cikmah hunin lawhcing ngeingai loin ding a, amah leh amah kimuktuk dinga kipan hi bek hi. Kum sawm tam lo sung a mainawt hangin a tuk dinga mainawt hi bek hi. Tua bang nationalism nei-in kalsuanna pen Islamic extremist groups sung panin 2001 hunin a vanglai uh a tung Al-Qaeda group leh 2014 hun lai-in a huihpi hangin a hong hat henhan Islamic State of Syria and Levante (ISIL or ISIL) movements tawh a kilamdan'na om lo hi.
Lai i sim ciangin a laimalte kicianin sim theih lohna leh a khiatna i tel loh hang a hiam? Ahih kei mumu napi-in i tel loh man hiam? Ahih kei leh zaza napi-in khua i phawk theih mah hiam hiam? Ihmu lopi ihmu i kineih manin phawn' zawh loh hi zaw ihi hiam? Ahih kei leh dictatorship system vs democratic system tawh ki-ukna deih ideologies kidona ei sungah a piangpiang hi zaw hiam? Bang hangin gam leh minam it kici tek napi-in khat leh khat kitelsiamna sangin kitelkhialna ding bek piang sese hi ding hiam?
Ei muhnop leh zaknop dan bekin lai kisuahte letkhiatna leh thupiang i muhte gam leh minam noptuampihna leh hamphatpihna dingin ngaihsun loin ei deih leh ngaihsutna tawh kituak thei ding bekin i kawikaih nilohna hang hi zaw hiam? Mi dangin hong suktuahna a ci laulau minam min aituam neihsa bangin a buplakin thuneihna khahsuah ding lau in a cihmawh hukna dingun hong suktuahna thang sungah a awk khin hi zaw hoh ihi hiam? Tua hangin gal leh sa i tuah hun leh suahtakna ngahna dingin do loh a kiphatmawh hunin ei teng peuh kigal suahsuah ihi kha ding hi.
PDF Zoland page ii post khempeuh ZRAEte galbawlna ah sangin tua prejudice tawh laisim kha i hiam. Symbolic interaction theory in a cih danin leh ei zaknop, muhnop leh tel nop danin thu kikai kiletkhia baih mahmah hi. PDF Zoland ii post khempeuh (leh gamtatna khempeuh) gal leh sa bangin na et (letkhiat) leh amau bangzahta in a neutral zongin gal leh sa bangin na muding hi. Tua mah bangin ZRAE lamte post leh gamtatana khempeuh gal leh sa bangin i et khakna a om loh ding kisam hi.
Thuman thutang khentel theihna dingin ngaihsutna khuak Pasian' hong piak zangin thuman thutang dinpih leh gup ngam peuh leng thuman lo hong guallel lel ding hi. Thuman thutangin tawh i minam i kalsuan ciangin kipumkhatna leh kithutuahna, leh mapangkhawmna in hong nungdelh lel ding hi. A masa ding teng nunungsakin, a nunung ding teng i buaipih masak ciang, buai ding buai lo buai loh ding i buaipih henhan niloh manun kitelkhialna, kimuhdahna, kikhen behna, kipumkhatna leh mapangkhawm theihna ding lampi teng khak a, i sungah buaina hong innteek bangin hong tutu hi zaw hi.
Namdangte tawliahsak ci-in kingawhtuah hun lai takin mi dangte vanzat (tool or instrument) in kuate a nasepna panin kilang khia zaw a, hong sutuah nuamte leh i galte lungdamna dingin eimau leh amau sungah kisuamna kua in pan masa zaw, buluhin that masa zaw leh tam that zaw khin hiam? Kua in gam leh minam humbitna ding nasem zaw hiam? Kua group lamte mipite tawh kipawlin kalsuanin mapang zaw leh tonkhawm zaw hiam? Ukna buluhin thuman loin gam a ukcip coup junta dictatorship regime a khan' hunin democracy, federalism leh self-determination lunggulhna thu i lim gen san lai takin hihte ngah theihna ding lampi lam manawh leh tun theihna ding kinaih zawin kuate gamtang zaw uh hiam? cih mit leh khuak zangin ngaihsut phat huai ta hi.
A kipawlpihte uh kua lamte in democracy, federalism leh self-determination tawh kinaih zawin kalsuan uh hiam? Kuamah tawh kipawl thei loin a kipawl theite hazatna tawh thuneihna leh ukcipna bek lunggulhna peuh gam leh minam itna leh sepkhiatna bangin ngaihsut niloh theih takpi ngam huai mah ding hiam? A mipihte tawh kalsuanin mapangkhawm hun a kisap phat diak hunin a lehtat haihai, a mipihte tawh kipawlkhawm thei lo, namdangte tawh a kipawl thei loin hazatna, muhdahna leh galbawlna lungsim a neite tung panin kipumkhatna leh kilemna leh daihna lamet huai takpi mawk ding hiam? cih zong etcik, sittel leh etphat a kisam hi zaw hi.
A tungthamah tuu lim hong pua-in, ahi zongin a sungtawng taktak uh ngia hangsan a bang kimlai tuu bangin a muhmuh khak theih hi. Mittang nih i neih bek tawh en loin i ngaihsutna khuak tawh zong et khawm kisam hi. Amaute’ gamtatna tawh amau’ pian'zia na thei ding uh hi. Lingvom kung panin leenggah kilo ngei a, sialtalling kung panin theigah kilo ngei ahi hiam? Tua ahih manin singkung cidamte in gah limci gah a, singkung gina lote in gah gina lo gah uh hi.Singkung cidamte in gah gina lo gah ngei lo a, singkung gina lote in gah limci gah ngei lo hi. Gah limci a gah lo singkungte kiphukin meikhuk sungah kikhul hi. Tua ahih manin amau’ gamtatna tawh amau’ pianzia na thei ding uh hi. (ref. Matt. 7:15-20)
Common goal i neih hunin i ngimna kibang i ngah leh tun theihna dingin mi dangte tawh kipawlkhop theihna pen supna ding leh a sia hi peuhmah lo a, minam kipumkhatna leh mainawtna a dal hi peuhmah loin meetna ding hi zaw hi. Hih bangin ngimna khat i neih hunin i ngimna kibatpihte tawh kalsuan khawmna pen namdangte hong suktuahna hi, ci-in ngaihsutna pen a man loin khensatna leh namdangte muhdahna (prejudice) tawh national movement kalsuanna hi zaw hi. Namdangte muhdahna dingin i gam leh minam itna molhtum dingin i zat sawm niloh lai takin a namdangte lah su ngam lo ihih manin i molhtumte a thuak niloh ding pen kuadang hi loin ei luzaang mah hi zaw den hi.
Ngimna kibang i neihpihte tawh khut kilenin tonkhawmna pen hong suktuahna leh hong khenna uh hi, cih ngaihsutna leh muhna man lo neih mittaw sialkhau let tata kawmin ei teng peuh thu leh la suk kaih, phei kaih, kawi kaihin i kitottot leh kigalbawl niloh ihih khak ding kidawm ni. Ei kikhen kei le'ng kuama'n hong khen zo lo ding a, ei tui bangin kigawm kei le'ng kuama'n hong gawm zo ngei lo ding hi. Ngaihsutna man lo leh thu kawikaihna tawh i hiam tawite ei leh ei kivauna, kithahna leh kisuamna ding bekin i zat lai teng namdangte in hong sutuah hi loin, thuneihna, sum leh paai bek deihna tawh i kisap hunin muh dingin om lo napi-un hong hu leh kem a kici, gam leh minam it leh nasem a kici ei tung bekah a hiam tawite uh a zang ngamte pen ei leh ei a hong sutuah nilohte na hi zaw khinkhian zawsop hi. I vek in supna lam manawhnawh i suak loh ding kisam hi.
Namdangte hazatna, muhdahna leh galbawlna tawh minam itna bulphuh kawmin i national movement a kalsuan lai teng koimah ciang tung ngei lo ding a, a muktuk dinga manawh a papai hi zaw hi. Lehdo ding gal leh sa ngam loin ei leh ei unau beelkang kituh i bat lai teng, akta mangkuan kitutu i bat lai teng leh uino bangin hamphatna i kituh lai teng namdangte in hamphatna teng ngahin na bup lak den ding uh hi. I gam leh minam min zangin i sep gimnate, i khua-ul, i sisan leh naisan luanna teng a mawknapi suakin i hazat, i pum muhdah leh i langbawl namdangte leh i gal ten a gah teng (hamphatna) na ki-atin na ngah zawsop den ding uh hi.
✍️ Thang Khan Lian #ZUNs