Monday, 31 October 2016

RUSSIA IN DRONE HONPI SUKSIATNA DING GALVAN BAWL TA


RUSSIA IN DRONE HONPI SUKSIATNA DING GALVAN BAWL TA
Oct. 31, 2016: Russiate' galvan bawlsiam State Corporation Rostec tawh kipawl United Instrument Manufacturing Corporation (UIMC) in sum tawm kha bek bei-in tuithe vangleng UAVs (Unmanned Ariel Vehicles ahih kei leh drone kicite) neu nono tampi suksiatna ding galvan bawl hi ci-in ci-in UMICte' press servive ah UMICte' lutang (head) Leonid Khozin in pulak hi ci-in Sputnik in suaksak hi.
Hih tuithei vanleng neu nono honpite (swarms of mini-drones) suksiatna dingin missile leh bomb zat se kul nawn loin hih tuithei vanleng honpite suksiatna dingin galvan kibawl pen in tuithe vanlengte' sunga om radio electronic system khempeuh suksiat thei a, tuithei vanleng pen a zat theih loh sik sisa (dead iron) leh saphuklai (plastics) bangsak ziau thei hi ci-in Leonid Khozin in UIMCte' press service ah gen hi. Hih tuithe vanleng suksiatna ding galvan pen lawhcing takin a sitna kinei khin ta a, sum tawm cik bei technology (low-cost technologies) galvan ahih hangin tuithei vanleng neu nono za khat ciang susia thei ding a, tuithei vanleng neute (mini-drones) pen a kapkhiatna dingin galvan neu (small arms) leh air defense system (S-300s, S-400s, THAAD i cihte pawl) a zatna tawm lua ahih manin missile, bomb leh thauvui thautang bawlna dingin sum tam zat kul se loin sum tawm cik bei in tuithe vanleng honpi suksiatna ding kibawl khin zo hi ci-in gen beh hi.
Leonid Khozin in galvan kizang tangpite (Traditional types of weapons) pen robotic system tawh kibawl tuithe vanlengte kap khiatna dingin kizang thei mel lo a, tuithei vanleng 12 tung panin 100 ciang lengte kap khiatna dingin a kizatna bei a, vanleng kapkhiatna dinga kizang anti-aircraft missiles kicite pen tuithe vanleng neute (mini-drones) kap khiatna dinga zat pen pen betang khat khehna dingin sek golpi zat tawh kibang a, sum tam bei lua hi ci hi. Khozin in ''traditional air defense systems'' kicite pen mini-drones kicite khuapi tung leh singkung lak/kawm ah a len' ciangin a zatna tawm lua a, a suksiat ding khualna leh mi tampi sih ding khualna tawh a zatna tawm lua hi ci hi. Hih bangin mini-drones honpi suksiatna dingin galvan a kibawlna pen mipi tampi sih lohna deihna leh na lianpi suksiat ding khualna tawh a kibawl ahi hi ci-in gen beh hi.
BANG HANGA RUSSIA IN MINI-DRONE BAWL HI DING HIAM???
Nung diakin USte galphualpi Pentagon in sum tawm kha bei-in galte omna et simna ding tampi (swarms of low-cost surveillance) leh galte air defense systemte zat theih loh a omsak theihna ding galdona tuithe vanleng (attack drones engineered to jam enemy air defenses) bawl hi ci-in defensesystems.com. website in suaksak hi.
US in hih bang a bawlte pen F-16 leh F-18 fighter jets kici galdona vanlengte a kizang thei Perdic drones kici a, hih Perdic drones kicite pen galdona vanleng F-16 leh F-18 panin kileng khiasak in, mun niam cik ah leng in, galte omna mun leh panmun va ensim thei uh hi ci-in Pentagonte' Strategic Capabilitities Office lutang (head) William Roper in gen hi. William Roper in hih Perdix drones kicite ah sensor technology kizang hiam cih bel gen nuam lo hi.
-Sputnik

Sunday, 30 October 2016

JUDICIARY SYSTEM: TU LAI THUKHENNA LAM TAWH KISAI VAI - I JUDICIARY SYSTEM UH


TU LAI-A THUKHENNA LAM TAWH KISAI VAI I JUDICIARY SYSTEM UH

Ni khat tulak/gamlak manawhin bawng khat patau leh lau mahmah kawmsa-in kam nak heha liang leh cilphuan kai nianuasa-in meital liangin hong tai lut hi.
Saipi in tua bawng na khawlsak a, lawm aw, "Bang hanga tua zah lianga patau a, tua ci tai vava mawk peuhmah na hi hiam? Bang thu bang la za kha na hi hiam?" ci-in na dong hi.
Bawng in saipi dawng a, "Kumpi (government) in lawi khempeuh a kimat khit siangna ding thu pia zo hilo maw? Nang tua thupiakna na za kha nai lo lai zen maw? Lau lo maw?" ci hi.
Saipi in, "Nang lawi lah hi lopi-in bang hanga patau a, hi bangin hong tai mawk na hi hiam?" ci-in dong hi.
Bawng in, "Hi mah hi. Bawng ka hi kei mah hi. Ahih hangin kumpi'n hong man kha leh lawi hi loin bawng hi ing cih thuman a kicianin ka lahna (prove) dingin kum 20 bang kisam ding a, kum 20 sung thong sungah hong kikhum kei leh zong ka thu awk den ding a, sum tampi ka liau/beisak kul ding hi," ci hi.
Saipi in zong hih thu a zak ciangin patau mahmah a, a tha neih khempeuh tawh bawng tawh kumpi' mat khak ding lau-in tai khawm vava uh hi.

Hih thu pen ciamnuih gentehna ahih hangin a koi a koi ah judiciarry systems ah thuman lohna leh a nasep zia uh a ol luatna mun teng ah a man thu ahi hi.
@Thang Khan Lian #ZUNs
No photo description available.

TU LAI VAI I BUAINA UH

TU LAI VAI I BUAINA UH
Sanginn leh college/university panin First Class tawh buaih (degree) a ngah a tamzawte pen Siavuan ahih leh pawl khatte Engineer suak uh hi.
Second Class tawh buaih ngahte MBA suak uh a, Administrator (vaihawm lian) in pangin First Class tawh buaih ngahte uk khum zo uh hi.
Third Class tawh buai a ngahte Polictics (gamvai) ah lut/kibual in, Ministers zaa ngah uh a, First Class leh Second Class tawh buaih ngahte uk khum zo uh hi.
Ahih hangin sanginn/college/university panin a kia ahih kei leh a kilawn khiate pen gamnuaimi ahih leh kei leh mi gilo kipawlna (underworld) ah lut uh a, a tunga i gen teng uk khum zo uh a, a thunei pente suak zo zawsop se uh hi.
A pil ten vaihawmna taktak len loin a cin' lo, a ciim lo leh tei lo tengin hong uk ahih manin buaina om den a, i vai uh pen sah mahmah hi.

Thursday, 27 October 2016

A HEH BAIH MAHMAH NAUPANGPA LEH SIKTUKILH THU

A HEH BAIH MAHMAH NAUPANGPA LEH SIKTUKILH THU 

Ni dang lai-in a heh baih mahmah leh a phenphit mahmah a thuah naupang khat om hi. Nisim in thuneu nono hang tawh hehna ding zongin heh den pong a, a heh ciangin a ut teng gen in, sem in, susia ahih manin a pa'n thuhilhna hoih mahmah khat piak ding hong ngaihsun ta hi.

Ni khat a pa'n tua naupangpa kiangah ip dim phitphit siktukilh tampi pia a, a tapa kiangah, "Na heh ciangin tua siktukilhte a bei dongin i huan dai (fence) ah va kilh in," ci-in sawl hi.

Tua naupangpa a heh mahmah ni khat ni-in dai ah siktukilh 37 va kilh a, heh mahmah thuah lai in hong ciah hi. Tua khit nipi kal tam lo sungin a hehna hong dai zaw deuh in, hong ki-uk zo zaw deuh, kikham zo zaw deuh hi. Tua bangin a heh ciangin dai-ah siktukilh va kilh zom zel a, nisim in a siktukilh kilh khiat zah pen hong tawm tuam hiaihiai ta hi. Nipi kal bangzah hiam hong bei khit ciangin tua siktukilh va kilhkilh sangin a hehna uk zawh ding leh kham zawh ding pen baih zaw leh ol zaw hi cih hong phawk khia hi.

Nipi kal sawt lo hong bei khit nungin ni khat a hehna kham zo ta ahih manin, lungdam mahmah hi. A lungdamna a pa' kiangah a va koh ding kal bek ngaklah a, a pa kiangah va tai in, "Pa aw, tu ni ka hehna ka kham do za ta hi," va ci samsam hi.

A pa'n, " Tua bang ahih leh mai lam hun cianin na hehna na kham zawh denna dingin tua na siktukilh kilh khit sate a vek in va khong khia kik in," ci-in sawl leuleu hi. Naupangpa'n zong a silktukilh kilh sate khat khit khat, ni khat khit ni khat va khong khia a, nipi kal tam lo sungin a vekin khong khia gai hi.

A pa'n a dai uh a muh ciangin tua naupangpa a khut tawh len in a huan uh-ah vak pih hialhial a, a dai uh-ah va paipih in, a dai uh va etpih hi. "Na hih hoih mahmah hi ka tapa aw, ahih hangin hih na siktukilh kilh khitna munte panin a siktukilh na tong khia kik zongin na kilhna munte vangsak khin zo a, a vangte pen a ngei bang nawn lo ding hi," ci hi. A tapa in a pa'n bang hong gen beh lai ding hiam ci-in ngaklah takin a ngak lai-in a pa'n, "Hih na kilhna munte vang khin tek a, i huk kik hangin a ngei hong bang kik nawn lo ding hi. Tua mah bangin na heh ciangin na gamtatna leh na kampau khiatte in na tampi siasak in, na tampi liamsak hi. Khial kha ing na cihcih hangin na heh lai takin na suksiat sate leh liamsak mapawnte bei ngei lo ding a, a kibawl phat kik theih hangin a ngei hong bang kik lo ding hi," ci hi.

Hehna pen i pianpih mihing ngeina ahi hi. Ahih hangin hehna pen dal theih leh kham theih hi a, i heh ciangin kam pau khia lo, gamta lo a, daih dide theihna pen picin'na leh pilna ahi hi. Naupang thumang lo leh heh baihte pen sat bek tawh a pha ding hilo a, thuhilhna hoih leh satna tawh sinsakna pia leng hoih thei hi. Ahih hangin sinsakna hoih mahmah pia leng sat sangin sawt kimang zaw in, muibun zaw pek lai hi.

-"A BAG OF NAILS"(Power of Positivity) panin kong teikhiat ahi hi.

JESUH KIVUINA MUN (SUANG) A MASA PEN DINGIN KIMU KHIA TA

JESUH KIVUINA MUN (SUANG) A MASA PEN DINGIN KIMU KHIA TA
Oct. 28, 2016: Jerusalem khuapi ah Old City kicihna mun-a Church of the Holy Sepulchre kici ten a biakinn uh omsak kikna/bawl phatna (restoration) a bawlna dingin scientist a guaihte un a nasepna uh-ah a masa pen dingin a beisa kum 2000+ lai-a Jesuh kivuina suang peek (slab) lian dinga ki-upmawhna mun mu khia uh hi ci-in National Geographic in pulak hi. Hih mun pen Jesuh luang kivuina/kisialna hi cih a kitel ma-in marble (suangtak mahmah nam khat) in 155 AD in Jesuh kivuina mun na kituam (encased) hi. Hih mun a kimuh lai tak leh a kitoh lai tak film tawh kizaih hi.
National Geographic Society’s archaeologist-in-residence Fredrik Hiebert in Jesuh' kivuina suang kituamna marble pen kila khia ta a, tua a kilak khiat ciangin a nuai-a om (Jesuh kivuina suang) a kimuh ciangin lamdang kisa kim tek hi ci-in gen hi. Hih Jesuh kivuina suang pen lim takin sit tel (scientific analysis) dingin kikoih lai a, ahih hangin a khang a khang-a kiguizuihna (tradition) tawh kituak in Jesuh kivuina mun lian hi ci hi. A khang a khang-a Christiante upna ah Jesuh' luang pen Roman ten Jesuh a khailup khit ciangun a kivuina dingin Josef in a lei leikang suang (limestone) ki-at in suang hawm sungah suangpeek tungah a beisa kum 2000+ in kivui a, ni thum khit ciangin tho kik in, numei thum ten a luang a va et hangun va mu lo uh hi cih upna kinei kim tek hi.
Jesuh' kivuina mun a kigeeldan/a pianzia (structure) pen ''Edicule'' kici (Latin pau panin aedicule a kici, inn neu a cihna) tawh kituam/kihu/khilkhawm (enclosed) hi. Jesuh kivuina suang a kicihna ah sathau meivak (oil lamps), khuai meivak golpi kitung a, a luang pen paaknamtui tawh kizut in, puan tawh a kituam Jesuh' luang pen a thawh kik ma teng kikoih a, a kivuina tung lian ah Edicule kici pen kibawl hi.
Jesuh kivuina mun lian (a suangpeek omna) pen a thawk kik zawh nung kilut mel lo hi kici a, a kivuina mun-a Edicule kicihna mun pen Christian pawl tuamtuamte adingin mun siangtho pen in a kingaihsut hangin a kivuina mun thuneihna nei ding kituhna hangin kum tampi buaina na piang hi. Roman Catholic, Greek Orthodox leh Armenian church ten mun tuam tek-ah thuneihna nei in, a pawl a khenna a neihna mun (sections) tek uh lim takin cing uh a, a siampite (clergymen) un bel thungen khawm thei zel uh hi. Tua ahih manin tu-in hih Jesuh' kivuina suangpeek omna mun kituhna hangin buaina liangpi hong piang thei ding hi cih kilunghimawh pian hi. 2008 in zong Greek Orthodox leh Armenian siampite (monks) kitotna om a, kilai gawpna piang lawh hi. Tu-in siampi ten hih mun thu tawh kisai a kitelsiam lohnate uh koih khia in, hih mun lim tak-a puah ding lunggulhna nei thei tek ta uh hi.
Nung kum in zong hih Edicule kicihna mun pen paina dingin bit lo, lauhuai hi ci-in Israel's Antiquities Authority ten a gen man un Israel police ten khakcip uh a, Christian kipawlna tuamtuamte thangpai mahmah uh hi. Tu-in hih Edicule leh Jesuh' kivuina han ( tomb) pen National Technical University (NTU) of Athens kici panin scientist ten puahphat ding nasepna nasia takin a neih lai tak uh hi a, a puahphatna dingin $4 million (£3.26 million) huhna kingah ta a, tuate lak panin Jordan kumpipa King Abdullah II leh Mica Ertegun bekin hih mun puahna dingin $1.3 million (£1.06 million) World Monuments Fund-te kiangah huhna na pia uh hi.
Tu kum bul in zong Jerusalem-a Edicule mun pen Greek Orthodox Patriarchate, Roman Catholic Church leh Armenian Orthodox Church (Christian kipawlna tuamtuam guk lak panin Edicule mun vaipuakna len ding a tavuan nei 'guardian' kicite) ten NTU kiangah hih mun a kiphuahphatna dingin cial uh a, May kha panin NTUte nasep na kipan uh a, 2017 tukhun (spring) ciangin zo dingin kilamen hi. Hih Jesuh' kivuina a biakinn pen 325 AD in Roman Kumpi Constantine in na bawl a, 1009 AD in Muslim Caliph al-Hakim in na susia hi. Kum zalom 12th in Crusaders ten Holy Sepulchre biakinn na bawl kik uh a, 1808 in Edicule kicihna mun mei in na kang hi.
Holy Land (Israel) a uk Ottoman ulian ten 1852 in hih biakin pen Christian pawl tuamtuamte kituhna beisakna ding leptuah theihna dingin 'status quo,' kici koih in historic laws leh power-sharing arrangements kici zangin biakna pawl tuamtuam ten Holy Sepulchre biakinn a neihkhawm theihna ding na vaihawmsak uh hi.
-Daily Mail

Wednesday, 26 October 2016

DUTERTE IN PHILIPPINES PANIN US GALKAPTE KUM 2 SUNGA LAK KHIAT DING A DEIHNA THUGEN

DUTERTE IN PHILIPPINES PANIN US GALKAPTE KUM 2 SUNGA LAK KHIAT DING A DEIHNA THUGEN
Oct. 27, 2016: Philippines President Rodrigo Duterte in Phillipines gam panin US galkapte kum nih sungin a kilak khiatna ding leh US tawh galdona lamsang ah thukimna a neih uh "defence pacts" kici a poimawh leh beisak ding a deihna thu zan in Japan gam-a Tokyo khuapi a economic forum ah pulak a, Philippines gam gamdangte' galkapte ukna panin ka suaktasak nuam hi ci-in gen hi. US galkapte lak khiat ding ka deih a, thukimna om sate zong pawl khat beisak nuam in, pawl khat ka puahpha nuam hi ci-in gen beh hi.
A zin khiat ma-in zong Manila khuapi-ah 2014 in US tawh ''defence pact'' kici thukimna thak zong beisak ding ka deih a, USte pen "mihai" (foolish) leh "amau thahatna zang-a mi dangte liamsak leh lausakte" (a bully) hi ci-in gen hi. Philippines gam pen Galpi Khatna hun lai-in Japan in na sim ngei a, July 4, 1946 in suahtakna ngah uh hi. Tua khit a sawt lo August 30, 1951 kum in US tawh defence treaty kici leh 2014 in executive agreement kici thukimna a neih manun Philippines gamah US galkap ten galphual hong sat thei uh in, kum sim in galdo ding zia kisinna a neih uh zong nakpi takin khan'sak beh hi. Tu lian in US in Philippine gamah Mindanao tuikulh leitaw lamah 'special forces' kici galkapte 'counter-terrorism operations' kici gamnuaimite dona dingin a huh dingin koih uh hi.
Duterte in a beisa in zong US galkapte a omna hangin Mindanao tukulh ah buaina kibehlap zawsop ahih manin lak khiat ding hi ci-in na gen ngei hi. Zan nitak lam in Duterte in Japan Prime Minister Abe kimuhpih a, South China Sea leh a kiiim ah kilemna om theihna dingin nasep khawm ding vai genna nei uh a, Japan in Mindanao tuikulh kiim-a tuipi leh teembawte (maritime) bitna ding, kilemna a om theihna ding leh lo khohna lam ah huhna ding geelna tawh Philippineste tungah $204 million leiba (loan) zatsak dingin pia hi.
Japan pen security lamsang a bitna dingin US tawh tungah kinga in, US lawmhoih khat hi a, Duterte in US a selphona vai Japan in bangmah gen lo a, US zong dai dide lai hi. Nung diakin zong Duterte in China ah a zin ma-in US pen ngaih pau phuphu in buaina piangsak a, a gawl tawng ua aw ginna (larynx) uh khuaheek dan leh pau dan ah migitna leh thusiamna tawh kituak lo a, mi kosia in kawi vakvak uh a, khatvei leh gamlum in hi lenglung (rowdy) uh hi ci hi. China pen nisuahna lam gammi vai (Oriental) in, mi ko/hosia in vak kawikawi lo hi ci-in Manila-based website Rappler-te kiangah gen hi.
Source: Agencies/Wikipedia

Tuesday, 25 October 2016

KIHTAK A NEI LO RUSSIA MI KHAT IN HIMALAYAN JUMP RECORD NGAH


KIHTAK A NEI LO RUSSIA MI KHAT IN HIMALAYAN JUMP RECORD NGAH 

Oct. 25, 2016: Russiate' mual tung kahmi leh keen sangna panin tuah khiatsiammi (Gutsy Russian mountaineer and base jumper) kihtak a nei lo (fearless) a kici liang Valery Rozov kici in Asia gam-a mual Cho Oyu kici mual tung panin a tuah khiat manin world record ciamtehna thak ngah hi. Valery Rozov in record lui bot keekna (break) dingin a lui a tuah khiatna metres 7,700 sanga sangzaw, leitunga bup-a mual sangpen a gukna Cho Oyu kici mual, tuipi panin metres 8,201 a sang panin a tuah khiat manin amah mah in world record a ngahsa bot keek hi. Cho Oyu mual pen Nepal leh Chinate' Tibet Autonomous Region kikal-a om hi a, hih mual panin a tuah khiatna ah seconds 90 sung parachute (huih lukhu) zang loin tuak a, tua khit in vuk khal (glacier) omna mun Cho Oyu mual leitaw-nitumna lam tu suk hi. Metres 1,700 suk lam in tang takin (90 degree in) tuak suk a, metres 3,500 a phei lam (horizontal) in tuak hi. 

2013 in zong Rozov in leitunga mual sang pen Mount Everest leilu lam-a om, tuipi panin metres 7,220 a sang Changtse Mountain (Tibet) panin na tuak khia ngei hi. Rozov in, "Hih ka tuah khiat nunung pen a beisa kum thum sung panin ka sunmang (dream) hi a, Changtse mual panin ka tuah khiat khit kha guk in Himalaya mual ah pai-in ka ngimna tangtun'sakna dingin ka hanciam hi ci-in gen hi. Tu-in ka ngimna khempeuh tangtung ta a, ka lungdam hi. Kei hanciamna leh world record thak ka ngahna bek hilo in a beisa kum thum in ka lawmhoih, a phamsa Alexander Ruchkin ka phawkna zong ahi hi," ci-in gen hi. 

2010 in zong Antartica a om Ulvetanna Peak kici panin na tuak khia ngei a, tua khit leitung mun tuamtuam ah "base-jumped" kici tawh mual sang tampi panin na tuak khia ngei a, tuate lakah Indian Himalayas mual a om Shivling leh Alps Mountain a om Matterhorn mual cihte kihel hi. B.A.S.E. jumping kicite pen inn (building) sang pan a tuah khiat, antenna, lei [span (bridge)] leh kawl/suangkeen (cliff) tung pan a tuah khiate pen base jumper/jumping kici hi. Skydivers, base jumpers i cih ten kha tawh kibang pian puan "special wing-suit" kici zangin mual sang lua lo panin tuak uh a, a tuah khiat khit un parachute zang uh hi.

Valery Rozov pen a min taktak Nizhny Novgorod hi a, December 26, 1964 in piang hi. Leitung bupah amah sanga hansan leh mual sanga tuak khia om nai lo hi.

-Wikipedia/Sputnik 

Behlapna: Farrah Gray in, "Na sunmang ding na bawl (build) kei leh midang ten a amau' sunmang bawlna dingin hong guai ding uh hi," a cih pen lungngaih tham cing mahmah hi. "Na len' theihna dingin kha na kisam kei hi".


Saturday, 22 October 2016

HIH THUTE NA LUNGNGAI NGEI HIAM ???


HIH THUTE NA LUNGNGAI NGEI HIAM ???

Mi dangte huan sungah kiak leh ling po hi
Ci-in na va gensiatsaksak den hangin,
Nang' huan sunga kiak leh lingte na bei tuam lo ding hi.

Na upna bek in mi hoih hong suaksak lo a,
Na sepkhiatna in mi hoih hong suaksak zo bek hi.

Mi dangte sungah na om theihna dingin mun awng (space)
Hong bawlsakna dingun aana tawh sawl kha kei hi.
Na manphatna hong thei le uh,
Na om theihna ding mun awng hong bawlsak ziau ding uh hi.

Na tu hun lim takin na kep leh,
Na mai lam hun in lim takin nang hong kem ding hi.

Nuam i sak mahmah hun in khantohna kingah lo a,
Haksatna i tuah ciangin kikhangto thei zaw bek hi.

Gualzawhna leh guallelhna a kilamdan'na pen,
Khawlsan lohna hi zaw den hi. (Walt Disney).

Na nuntakna lom khenna/phung (chapter) khat a hoih loh hangin,
Tua pen na tangthu beina hi pah lo hi.

Na tuah thute leh na tangthu pen thongkia khat adingin,
Suahtakna tawh (keys) na hi thei ahih manin,
Gen khiat ding leh tangkopih ding lunghiang kei in.
 
Na seel sim nuam loh na liam mapawnte (scars) pen
Mi dangte adingin khuavak a taan' leh nitaang suak thei hi.

Nuntakna in khakunna ding leh kahna ding thu hamsa pipi
Za khat hong piak ciangin,
Nuih theihna ding leh gualzawh theihna ding thu..
Tul khat om hi cih nuntakna lak  zaw in.

Pasian maipha na zon leh Pasian maipha na ngah dinga,
Tua pen a tul thei lo maipha ngahna hi.
Mihingte maipha na zon leh mihingte maipha na ngah dinga,
Tua maipha pen sawt kikhom zo lo hi.

Khapi en lecin Pasian' hoihna na mu dinga,
Ni en lecin Pasian' vangliatna na mu ding hi.
Limlang en lecin Pasian bawl lak panin a hoih pen na mu ding hi.
Tua ahih manin nangmah leh nangmah kimuanna nei in.

Mi dang ten hong niamkhiat/koih sawm leh,
Amau tungah om hi teh cih phawk in la,
Thanemna ding leh hehna dingin ngaihsun pah kei in.

Zingciang in bang hong piang dinga, bang hong tung ding hiam?
Cih na theih kholh vet loh hangin na lu sangsak in la,
A hoih lam ngaihsutna tawh mainawt in.
Na hoih hong piang ding hi cih lam en in la,
A mial penpen hun khit ciangin phalvak a,
Nisuak ding pen khuamial in muak masa hi cih mangngilh kei in.

Friday, 21 October 2016

SCIENTIST TEN CO2 PEN NAMGIMTUI NAM KHAT-A ZAT THEIH DINGIN BAWL THEI TA UH HI CI

SCIENTIST TEN CO2 PEN NAMGIMTUI NAM KHAT-A ZAT THEIH DINGIN BAWL THEI TA UH HI CI
Oct. 21, 2016: Vanbawlna (factory), mawtaw tai thei tuamtuamte panin meikhu lengkhiate leh huih hoih lo i dik khiat huihte -Carbondioxide (CO2) kici panin scientists ten mawtaw tai theihna dingin a kizang thei ding namgimtui nam khat "methanol" kici ngimna leh tupna nei lo pi-in (accidentally) bawl thei ta uh hi. Nung kum bekin namgimtui leh suanmeihol (leisung sumpiangte/fossil fuels) kizatna/halna hang bekin CO2 38.2 billion tons huih lakah huihsia in leng khia ahih manin leitung bup lumna (global warming) nasiasak semsem ahih manin scientists leh environmentalistte patau mahmah ta uh a, a sawt ciangin hih bangin CO2 huih lakah kikhahkhiakhia leh i teen'na leitung pen mihingte nuntak zawhna ding hi nawn lo ding hi ci uh a, ei i patauh loh hangin mipil misiamte khangsawte ading na lunghimawh mahmah ta uh hi.
Hih bangin scientistte a lunghimawh mahmah lai takun US gam-a Department of Energy's Oak Ridge National Laboratory ah na ngentel takin sitna leh kanna nei (researchers) scientist ten CO2 panin ethanol a ngimna leh a sawm uh zong hilo napi in bawl thei thei uh hi. Research bawl ten CO2 panin ethanol pen na tuamtuam a gawm in tua helkhawmte uh kitattuahna/thuk kikna (reactions) panin ethanol hong piang kha mawk hi.
Department of Energy's Oak Ridge National Laboratory ten hih bang a muh khiatna dingun ''electrochemical/catalyst process'' kici zangin carbon, copper leh nitrogen kici huih nam thum tam lo gawm uh a, hih huihte hong kitattuah (chemical reaction) ciangun huih hong leng khia (greenhouse gas) a, tua panin a sat/hatzaw semna dingin a voltage a kibehlap ciangun CO2 (carbon dioxide) hong piang khia a, tua CO2 pen tui ah a kisun/tui tawh a kigawmkhawm kik ciangin ethanol 63% tak hong piangkhia zo hi.
Hih muhkhiatna dinga makaipi (lead author) Dr Adam Rondinone in hih pen sawm kholhna om lo pi-in a mukhia vat hi a, ethanol pen tu lianin mawtaw kizangte ah puahphat kul nawn se loin namgimtui (fuel) dingin kizang thei ding hi ci hi. Hih bangin huih tuamtuam gawmkhawmna panin chemical reaction hatsakna (catalyst) hangin methanol hong piangkhia pen mawtaw ah hong kizang pah leh global warming pen nakpi takin kidal zo tuam ding hi.
-Daily Mail

NA LAMDANG TAMPI A PIAN'NA BERMUDA TRIANGLE THUSIM KITEL TAKPI TA ???

NA LAMDANG TAMPI A PIAN'NA BERMUDA TRIANGLE THUSIM KITEL TAKPI TA ???
Oct. 22, 2016: North Atlantic Tuipi (Ocean) ah kiu thum (triangle) a nei, FloRida ah tuipi in a umcihna gam/leitang (peninsula) Miami, Puerto Rico gam-a San Juan leh Atlantic tuikulh phel sunga Bermuda kiim-a leitang om kiu thum nei, 1,300,000 - 3,900,000 km2 (500,000 to 1,510,000 sq mi) a gol pen Bermuda Triangle ahih kei leh ''Dawimangpa' kiuthum'' (Devil's Triangle) kici hi. Hih triangle sungah vanleng 75 kiim leh teembaw za tampi mangcip khin zo a, a omna uh kithei loin, bang hanga mang uh a, bang tuak kha uh hiam cih tu dong kitheikhia zo nai lo hi.
Ahih hangin tu-in mipil misiam (scientists) ten Bermada Triangle sunga vanleng leng leh teembaw tai khate a mang ziauna hang pen thu dang hilo in hih triangle (kiu thum nei) sungah ''hexagonal clouds'' a kici kiu guk a nei meiilum om a, tua in a kihtakhuai mahmah "air bombs" kici huih bomb naikal khatin tai (miles) 170 a hat (170mph) piangsak hi ci uh hi. Hih kiu guk a nei meiilum panin hong piang huih bomb in huihpi hat mahmah tawh Bermuda Triangle sung a va nawk vanleng leh teembawte na pei mangin, tuipi sungah mut tum suk ahih manin hih mun a va nawk kha vanleng leh teembaw peuhmah mangcip in, tu dong kimu lo hi ci uh hi.
Hih kiu guk a nei meiilum in huihpi thahat mahmah piangsak a, tua huihpi in huih hat mahmah "huih bomb" a kici a pian'sak ciangin huihpih thahatna a san'na lam pi 45 (i.e. 45ft) dong mut ban zo hi ci uh hi. Khuahun a magenkholh siammi (meteorologist) Randy Cerveny in Mirror newspaperte kiangah a genna ah hih banga kiu guk a nei meiilum pen huih bomb kici hong pian'khiatna bulpi hi ci hi. Hih huih bomb kici ten huihpi nam khat tornado kici banga hat huihpi a suk nun'suk "microbursts" (mibrobursts in tuipi a den/nawk ciangin tuihual diameter 4 miles gol piangsak zo hi) a kici piangsak a, tua pen huih lakah puakkham in meii nuai panin huihpi in hong lengkhia a, tua huihpi hat mahmah in tuipi sung deng suk ahih manin tuihual hat mahmah piangsak ahih manin a tuihual pen zai lua ahih manin hong kinawktuah ciangun khauh tektek zaw lai hi ci-in gen beh hi.
Ngentel tak,citak tak leh thuk tak-a thu a kan (researchers) ten meii gol mahmah tai (miles) 20 panin tai 55 a gol Bermuda tuikulh nitumna lamah kimu hi ci uh a, Colorado State University ah satellite meteorologist Dr Steve Miller in "Science Channel's What on Earth" kicite kiangah, "Tua meii a kiu gol lua ahih manin a kiu ding kimu zo lo hi. Meii pen hun tamzaw in a tuamtuam in a kikhenthang gawp hun tam mahmah hi," ci hi. Scientists a tamzaw in hih bang khuahun omna hangin Bermuda Triangle a thu lamdang a pian dan lungkham huai in kithei zo lo (mystery) piang hi cih um kim uh hi ci-in Mirror news in suaksak hi.
Bermuda Triangle ah a beisa kum za sungin mihing nuntakna 1,000 kiim sih lawh ta a, kum sim in Bermuda teembaw 20 leh vanleng 4 mang den hi kici hi.
-Daily Mail
@Thang Khan Lian

GALKAP HANGSANPA' LA

GALKAP HANGSANPA' LA
Gal kidona phual sungah ka sih khak leh,
Hankuang sungah hong thun un la, inn ah hong ciahsak un.
Pahtawina khi ka ngahte ka awm ah koih un la,
Ka hih theih tawp va suah hi'ng ci'n ka nu' kiangah hong gensak un.
Ka pa dah leh lunghimawh lo dingin na hilh un,
Hong lunghimawh kul nawn lo hi.
Ka sanggampa'n lai lim takin simna dingin na hanthawn un,
Ka motorbike tawh (keys) ama'n tang den ta ding hi.
Ka sanggamnu lungkia leh dah lo dingin na hanthawn un,
A sanggampa nitum khit ciangin tho kik in, hong ciah kik lo ding hi.
Ka it, ka ngaihno a kah lohna dingin na hehnem un,
"BANG HANG HIAM GAL SUNGA SI DINGA
A PIANGKHIA GALKAP KA HI HI"

Thursday, 20 October 2016

JESUH THAHNA DINGIN THUKHENNA A PIAK KHIT NUNGIN PILATE IN A KHUT A SILSIANG BANGIN NATO-TE KHUT SILSIANGNA LIBYA GAMMI TEN GADDAFI PHAWK MAHMAH UH

JESUH THAHNA DINGIN THUKHENNA A PIAK KHIT NUNGIN PILATE IN A KHUT A SILSIANG BANGIN NATO-TE KHUT SILSIANGNA LIBYA GAMMI TEN GADDAFI PHAWK MAHMAH UH
Oct. 21, 2016: 2011 NATO ten tung panin Libya sim in, mihonpi (mob) in bawh huan in (lynched) Libya leikhamang Gaddafi a thahna uh kum nga pai ta hi. Tu-in Libya gam pen kumpi thum in uk in, NATOte khemna suahtakna leh cihtheihna a ngah nak sangun zawhthawhthu tawh gam uk galkap leh Islamic ngongtatte ukna khat zawzaw ngak in om khikhe uh a, Gaddafi' hun lai-in nuntakna nuam takin a zang ziahziahte tu-in mei ngah lo, mei line kitattat/mitmit (power cuts), Libya ah sum lut gina lo, namgimtui man khan'na hangin nuntakna a hamsa zaw sem thuak in, Gaddafi dam lai hi zen leh maw hih bang liang kituak lo mah ding hi ven ci-in Gaddafi kahtam lawh bekin nei ngeingai ta uh hi. Pawl khat leuleu in Gaddafi' hun lai-a a cihtheih zia uh leh tu hun-a Libya gam-a kumpi kician om lohna hanga thau tawite, ISte leh kumpi thumte' thuneihna kituhna hangin a gentheihna uh tek kak in a hun luite uh sialsialna tawh hun beisak uh hi.
Libya gam kianga Tunisia gam-a khualzinmi ten zong Gaddifi in Libya gam a uk hun lai leh Gaddafi' kithahna thu (tua hunin US Secretary of State len) Hillary Clinton in a muh in, "I pai a, i mu a, na si hi," (“we came, we saw, he died,”) ci-a a ciamnuih leh zahkona kampau khit nunga Libya gam kilaihzia muh ding haksa sa mahmah uh hi. Libya khuapi Tripoli sunga teng ten Gaddafi kithah khit nunga kipanin ulian thuneihna kituhte leh galdo dinga kipiakhiate (miliatias) thuneihna kituhna hangin zong mei mitmitna hang, namgimtui man khan'na hang leh sum deih banga a lut lohna a pian'sakna hangin a cimtakna thu bek gen bel in nei uh hi.
“Tu hun a hong ukte sangin a beisa hunin ki-ukna hoih zaw ahih manin hih bang nuntakna pen cimtak in, hh bang nuntakna ka mudah hi," ci-in kum 42 mi Fayza Al Naas in ci hi. Tu in bank ah ka hawh ciang nangawn in cashier ten kei sum lak khiat ding nangawn naikal tampi hong ngaksak uh a, tu-in van man a leh thum in khang hi ci-in gen beh hi. UN in a gup Unity government GNA kici ten Libya gam bup-ah thuneihna a koih ding Tripoli panin March kha in a hanciam in a tangko hangun nisuahna lam Torbuk parliament panin Libya uk ten GNAte' thuneihna sang nuam lo uh hi. Nung kal Laithai ni (Friday) in militia kipawl ten Tripoli khuapi ah parliament lui headquars leh zum pawl khat la in, Tripoli pansan in kumpi thumna ahihna uh pulak uh hi.
2011 in Gaddafi a kithah khit in Gaddafi' khua Sirte nung kum June in IS ten la sawnsawn uh hi. Unity Government GNA kici tawh kipawl galkap ten kha nga sung Sirte lak kik ding leh US ten tung lam panin a huhna tawh August kha panin Sirte khuapi panin ISte a hawl khiat sawm hangun tu dong hawl khia zo nai lo uh hi. Torbuk khuapi a Eastern parliament tawh kipawl galkapte leh a nawngkaihuai General Khalifa Haftar' makaih galkap ten Libya’s National Oil Companyte nangimtui khuk lian ten la sawnsawn lai uh hi. Gen. Haftar in Libya a gumkhiapa hi'ng kici a, Libya buaina hong pian'khiatna Benghazi panin gamnuaimi tampi a hawl khiat khit hangin amah a gensia ten galkap thahatna tawh gam uk sawm hi ci uh hi.
“Libya mipi ten tu-in a teel ding uh thu hamsa mahmah nih- militias kicite ukna maw Islamic ngongtatte ukna? Ahih kei leh galkapte ukna maw? cih ahi hi ci-in Libya analyst leh Rafik Hariri Centre for the Middle East a sem Mohamed Eljarh in gen a, hihte lo buang teel ding dang nei lo uh hi ci hi. Libya expert Mattia Toaldo in gam uk nuam tuamtuamte hong kinawk tuah ngeingai den lai ding uh a, daihna om baih lo ding a, phualpi panin kumpi langpang ding om lo a, thuneihna khauh mahmah tawh ki-ukna (repressive centralised authoritarianism) leh ki-ukna tuamtuam a khenna tawh khauh tak a ki-ukna ahih kei leh militiatias kicite ukna ahih kei leh General Haftar' ukna nuai ah ki-ukna hong om ding hi ci.
-Your News Wire

MI DANGTE NA HUH THEIHNA DINGIN, NA HAUH MASAK KUL KEI LUA VEH AW

MI DANGTE NA HUH THEIHNA DINGIN,
NA HAUH MASAK KUL KEI LUA VEH AW ...... 


Mi zawng khat na huh nop leh na hauh loh hangin,
Huhna na pia thei veve hi.
Sum leh paai tawh na huh zo kei zongin
Thupha piakna tawh huh in.

Khut dawh khat sum tawh na huh zawh loh hangin,
Samsia ken la, kam hoih, kam khum tawh hopih in,
"Tuahpha in," ci-in thupha pia in.

Pasian nasem, missionaryte sum tawh na huh zo kei zongin,
A vanglian zaw thungetna tawh huh in.

Khelbai khat sum tawh na huh zo kei zongin,
A tuk ciangin phong in la, a thanem ciangin huh in la,
Vangik pua lai na tuah leh a van puakpih in.

Mittaw khat sum tawh na huh zawh kei zongin,
Lampi a kan ciangin len in, kanpih in, lamman lak in.

Cimawh gilkialte sum tawh na huh zo kei zongin,
Tuisik hai khat beek dawnsak in.

Lai thei lo khat a sangkahna dingin sum tawh na huh zo kei zongin,
Laisim thei na hih leh na hilh theih bangin hilh in, thapia in.

A lungkham leh a dah mite na huh thei kei zongin,
Na nuihmai hieuhiau lak le cin thangah tuam ding uh hi.

A puk mite na phong man/zo kei zongin,
A ding mite sawnpai kha kei in.

Kilemna ding na pian'sak thei leh zong,
Gal piangsakpa/nu hih sawm kei in.

Mi thapiak, mi phat na siam kei leh zong,
Mi gensia leh mi' thanemna ding gen se kei in.

Mi gawmkhawm, huaikhawm na siam kei leh zong,
A kipumkhat mite va khenkhen se kei in.

Lampi kianga ganta, akta gilkialte nek ding na piak zo kei zongin,
Suang tawh deng in, na phin in, va suisui sese kei in.

Na nu na pa, na pu na pi an lim, meh lim nonote...
Na pia zo kei zongin,
A nuntak sung lungkimsak, lungdamsak den in la,
Kuasah puanbuk na kengsak zo kei zongin,
A nuntak sunguh lungkimsak den in.

Ngah kik ding lametna tawh mi na huh leh tua pen huhna kici lo a,
A meet ding lametna tawh sumzat khiatna ((investment) ahi hi.

Neih leh lam, sum leh paai na hauh loh hangin,
Na sungah a kiseelsim hauhna tampi tak om hi.

"Neih man a piak hilo a, phal man a piak hi zaw hi".

Wednesday, 19 October 2016

INDIA IN RUSSIA PANIN GALVAN $ 10 MILLION VAL MAN LEI DING

INDIA IN RUSSIA PANIN GALVAN $ 10 MILLION VAL MAN LEI DING
Oct. 19, 2016: BRICS khawmpi India gam Goa khuapi ah a kineihna ah India uliante leh Russia ulian ten kamkupna a tuam in nei uh a, Kiginni in Russia in India tungah galvan nam tuamtuam $ 10 billion val man zuak theihna dingin thukimna letmat thuh ta uh hi. India in Russia tung panin a galvan lei dingte hih bang ahi hi.
1. S-400 Triump Air Defense System (NATO ten SA-21 Growler a cih) long-range missile launchpad: Hih pen missile kapkhiatna ding hi a, a hatna maximum speed pen 4,800 m/s hi a, a Range pen 400 km hi a, a kapna dingin a kithawi hun (deployment) minute 10 bek la a, a san'na lam maximum altitude 10,000 feet dong kap ban thei hi. S-400 Triump ah laucher 8 om a, missile 32 kithuah hi. Russiate bawl hi a, April 27, 2007 pan in na zang uh a, 152 bawl khia ta uh hi. Leitungah Russia, China leh India bekin nei pan hi. India in command post thum ah zang ding a, optional tracking rader leh multi-mode engagement radar leh firing units ah zang khawm ding hi. Hih leina dingin India in Russia $ 5.84 bn pia ding hi.
2. Talwar class Stealth Frigates Guided missiles: Hih pen India in Russiate' phalna tawh a bawl galdona teembaw hi a, Speed: 32 knots (59 km/h; 37 mph); Range: 4,850 mi (4,210 nmi) at 14 knots (26 km/h; 16 mph) 1,600 mi (1,400 nmi) at 30 kn (56 km/h; 35 mph) ahi hi. Talwar frigates pen Krivak Stealth Frigates zong kici a, vanleng 1 Ka-28, Ka-31 leh Dhruv helicopter puakna dingin kizang a, a man zah pen ₹175 billion (US$2.6 billion) ahi hi. India in hih teembaw a bawl theihna dingin Russiate' Krivak III-class frigates a puahphat ahi hi. India leh Russia in Talwar/Krivak class stealth frigates li bawl behna dingin thukimna nei a, nih Russia ah kibawl ding a, nih India ah kibawl ding hi. Hih teembaw pen Anti-air missiles, anti-ship missiles, Bramos missile, RPK-8 rocket launcher, navigation radar leh fire-control system kithuah a, galte' submarines leh teembawte kapna dingin zong kizang hi. Hih tawh kisai India in Russiate tungah $ 4bn pia ding hi.
3. Helicopters: Hindustan Aeronautics Limited (HAL) leh Russiate' Rostec Corporation in $ 1 bn tawh Kamov Ka-226 utility helicopter India ah bawl dingin thukimna nei uh hi. Kamov-226T helicopter pen single-engine, light utilty helicopter hi a, Rostec companyte' bawl ahi hi. Hih thukimna nuai-ah HAL in Kamtov-226T helicopters 200 kiim India ah bawl ding a, a technology pen Rostec in India pia ding a, India in a bawl khitsate a pawlte (allies) kiangah zuak thei ding hi. Kamov-226T pen Sept. 4, 1997 in sitna kinei a, 2002 panin kizang a, 2013 in 19 bawl ta hi. A zangte pen Russian Air Force leh Indian Air Force hi a, a man pen 2007 in $4,200,000 hi a, Russia gam-a Kamov Ka-126 companyte bawl khiat ahi hi. Kamov-226T helicopter pen India in a zat helicopter lui piante Cheetah leh armed forcete' Cheetah fleet laihna dingin kizang ding hi. India pen leitung gam tuamtuamte lak panin Russiate galvan tam lei khia pen ahi hi.
-Wikipedia/The Hindu