U.S. AH GUN VIOLENCE RECORD: POLICETE' NGONGTATNA LEH MI THAHNA AH RACISM OM HIAM?
May 6: 2013 panin 2019 kikal sungin American police ngongtatna hangin police ten mi 7,666 na that khin zo uh hi ci-in Mapping Police Violence data in ciamteh hi. Ahi zongin police ngongtatna hangin tualthahna (police brutal killings) hangin court in 99 percent tungah ngawhna (charged) bangmah bawl lo zen a, nautangte humbit dingte in ut bangbangin nautang thah theihna LICENCE TO KILL nei mah bang uh hi. Tu kum pen Covid-19 pandemic hangin government stay-at-home order leh measures tuamtuam khauh mahmah napi-in American polices ten police ngongtatna (police brutality) hangin mi 400 val that khin man veve uh hi.
US gam-ah mivomte milip 13% bek hi napi-in police ten mikangte a kap/kaplup zah sangun mivomte a kap/kaplup zah uh a leh nih leh a kim (2.5) in tam zaw hi. Mivomte milip 1.06 bek a omna Utah state sungah police ten kum sagih sungin mivomte a thah uh 10 percent pha a, mikangte 9.21 percent bek that uh hi. Minnesota state ah mivomte milip 5 percent bek hi napi-in police ten mivomte a thah uh 20 percent tak tung hi ci-in Mapping Police Violence 2013-19 data in ciamteh hi.
March 25 9:25pm (02:25 GMT, May 26) in Minneapolis, Minnesota ah George Perry Floyd hehpihna bei-in white policeman Dereck Chauvin in vok gawh bangin hong thah ciangin mivomte bek hi loin America ah neihsa lamsa sangin mihing' nuntakna manpha zaw hi cih ngaihsutna neite thangpaihna hong kuangkhia hi. Mipite' ngetna leh nawhna bangin thuman thutang thukhenna, nuntakna hu dinga mawhpuakna tavuan zo loin tualthat a suak Derek Chauvin' tungah second-degree murder charge ngawhna leh tualthatna khutzep in a en hithiat police dang thumte Tou Thao (kum 34), Thomas Lane (kum 37) leh J. Alexander Kueng' (kum 26) tungah tualthahna huh in thukimpih uh hi ci-in "aiding and abetting second-degree murder and aiding and abetting second-degree manslaughter" cih mipite nawhna a khauhpai luat manin ngawhna kiciamteh ta ngawngaw sam hi.
U.S AH THAU KIPHENG ZATNA HANGA KITHAHNA KHAN BEH ZOM ZEL (Gun epidemic intensifies)
MASS SHOOTINGS RATE (A KUM A ET IN)
2016 = 383 vei
2017 = 346 vei
2018 = 340 vei
2019 (kha sagih leh ni thum sung bekin) = 251 vei piang hi ci-in kiciamteh ahih manin 2019 kum in domestic terrorism nakpi takin kibehlap hi cih kimu thei a, gun control thukhun khauh a kibawl meng kei leh record break thei ding hi cih kitel khin zo ta hi. 2019 kum bei-in record break takpi a, mass shootings 417 vei piang hi. 2019 kum January - December kikal sungin US ah mass shootings (thaukap pa tawh sim khawm in mi li tung thau tawh kikapna) 417 vei piang hi ci-in nonprofit Gun Violence Archive (GVA) data in ciamteh ahih manin 2018 kum sangin mass shootings tam vei piang zaw a, thaukap mass shooters a tam zaw mikangte hi.
2019 kum-a 417 mass shootings in a kiciamte lakah high-profile, mass casualty attacks cihte kihel a, pawl khatte naikal 24 sunga thupiang zong om hi. 2019 kum-a mass shootings pawl khatte hih a nuai-a bang ahi hi:
- Dec. 10 in Jersey City, New Jersey kosher grocery store ah kikaptuahna piang a, police nih kihel in mi thum a kikaplup banah mi thum kikapliam hi. Hih mun-a thaukap mi nih a sumbuk sunga kikaptuahna ah police ten kaplum uh a, a kianga hanmual ah thaukap mi gilote in kosher tore a suam ma-un police detective khat kaplum masa uh hi.
- Dec. 1 in New Orleans sunga French Quarter ah mi 10 kikapliam hi.
- Nov. 14 in Santa Claria, California sunga om Saugus High School ah teenage sangnaupang nih a kikaplup banah thum kikapliam hi. A thaukap kum 16 mi sangnaupang in a sanginn ah thau a kap khitin amah leh amah a lutang kikap a, a zing ciangin si hi.
- Aug. 31 in Odessa leh Midland, Texas ah mawtaw hawl kawm in thau pheng khahna "drive-by shooting spree" kici hangin mi sagih a sih banah mi 24 in liamna tuak hi.
- Aug. 4 in Dayton, Ohio ah mi guk a kikaplup banah 27 in kikapliam hi.
- Aug. 3 in El Paso, Texas a Walmart shopping ah mi 22 a kikaplup banah mi 24 kikapliam hi. Hih thupiang pen 2019 kum-a mass shooting nasia pen pen modern US history adingin a nasia pen a sagihna hi.
- July 28 in Brownsville neighborhood of Brooklyn, New York playground ah community festival pawi a kham lai-un mi khat a kikaplup banah mi 11 kikapliam hi.
- July 28 ni mah in San Francisco Bay Area ah Gilroy Garlic Festival pawi a kham lai-un naupang nih kihelin mi thum a kikaplup banah mi 12 kikapliam hi. Police in a thaukap pa kaplum hi.
- May 31 in Virginia Beach a municipal building shooting ah a building ah nasem ngei thaukap pa in mi 12 a kaplup banah mi li kapliam hi.
2019 kum in Gun Violence Archive (GVI) data in a ciamtehna homicides, suicides leh accidents cihte kihel in thau hanga sihna tuak (gun deaths) 15,381 om a, mi 29,568 kikapliam hi. GVI in in mass shootings thupiang ciamteh kipat khit nungsang 2014 khit 2019 in mass shootings tam piang pen lai hi. GVA in mass shooting a ciamteh kipat khit a nasiat pen 2016 kum 382 vei mass shootings thupiang sangin 2019 in nasia zaw hi. GVA data ciamtehna ah 2017 in mass shootings 346 vei na piang a, 2018 in 337 vei na piang hi. Data panin en leng America in ngongtatna lam manawh semsem hi cih kimu thei hi.
THAU TAWH MI KAP (SHOOTER) TAM PEN KUA MINAM SUNG PAN HIAM?
FBI in thau tawh kikaplupna thupiangte lak-a thaukap (shooter) pen 63% mikangte hi ci-in ciamteh hi. Gun Violence Archive leh FBI in thaukapte (shooters) a minam in a ciamtehna hih bang ahi hi:
63% = Mikangte (white)
16% = Mivomte (Black)
10% = Asian
6% = Hispanic
3% = West Asian
2% = Native American hi.
2018 kum US ah gun violence hanga kithahna race/ethnicity leh gender a thuak pha zah etna panin a milim tamna tawh en leng mikangte a kithat zah tawm mahmah hi.
*Total 14,123; Pasal -10,914; Numei - 3,180; Unknown - 29,
1. White: Total 6,0884; Pasal - 4,225; Numei: 1,831; Unknown - 1
2. Black: Total 7,407; Pasal - 6,237; Numei - 1,168; Unknown - 2
3. Other race: Total: 395; Pasal - 273; Numei- 121; Unknown - 1
4. Unknown race: Total - 233; Pasal 149; Numei - 59; Unknown 25
5. Hispanic or Latino: Total 2,173; Pasal: 1,752; Numei - 421; Unknown 0
6. Not Hispanic or Latino: Total 9,066; Pasal 7,005; Numei - 2,058; Unknown 3
7. Unknown: Total 1,840; Pasal 1,371; Numei - 450; Unknown - 19
Sources: Agence France-Press; Gun Violence Archive; FBI database; Statistica; CBS News
