Thursday, 30 April 2020

VIETNAM GAM-AH U.S. IMPERIALISM A GUALLELHNA A KUM 45 CIN'NA NI PHAWKNA

VIETNAM GAM-AH U.S. IMPERIALISM A GUALLELHNA A KUM 45 CIN'NA NI PHAWKNA

April 30, 2020: Vietnamese history adingin April 30, 2020 ni pen Vietnamese mite in US imperialism a zawh gawp ni uh leh Viet Cong leh a kipawlpih uh Communist galkapte khut sungah US galkap siam pen US Special Forces galkapte gualleh a kum 45 cin'na ni ahih manin Vietnam gam tangthu adingin suahtakna ni "Liberation Day" in kiciamteh in tu dong kizang den lai hi.
April 30th, 1975 in Saigon khuapi North Vietnamese communist guerrilla galkap National Liberation Front (NLF) kiciteva sim in la uh ahih manin US leh a kipawlpih South Vietnam panin suahtakna tawpna (final liberation) suaksak uh ahih manin North Vietnam leh South Vietnam gam khatin a kigawmkik in pumkhat suak kik (reunification) uh hi. Vietnamese liberation army in US embassy umcih in a lak zawh uh tawh kituakin American galkap nunung pente leh kipawlpih uh South Vietnamese (last American soldiers and their Vietnamese collaborators) mite a mai uh-ah taikeek (fled) uh hi.
Vietnamese communists (Viet Cong) i cihte a tam zawte pen lo nasem mi khamtung gam-a khatate (rural villages) pan vive hi napi-un amau sangin resource leh galvan tam a nei zaw US imperialist forces leh a kipawlpih gamte zo gawp uh hi. Vietnamese forces-te in Super Power gam ahi US leh a kipawlpihte a zawh gawpna hangun leitung gam tuamtuamte ah national liberation movements a pian'na dingin tha pia-in tha guan a, US imperialism zawh zo loh (invincible) hilo hi cih leitung bup muh dingin lakkhia uh hi.
Saigon khuapi a kilak khitin a kila ma kum nga hun lai-in a si revolutionary makai Ho Chi Minh min kitamsak in Ho Chi Minh City ci-in kilaih a, tu dong Ho Chi Minh City kici lai hi.
Vietnam War pen US president ngak tak: Harry Truman, Dwight E. Eisenhower, John F. Kennedy, Lyndon B. Johnson leh Richard Nixon in a do ngekngek hangun na lel dikdek uh hi. US presidents nga makaihna nuai-ah training lim takin zong a ngah lo singtang lo nasem khuata militia a tam zawte US galkapte lak panin a muan pen uh leh a siam pen US Special Forces kici galkapte in 1 November 1955 – 30 April 1975 kikal(kum 19, kha 5, nipi 4 leh ni 1) sung a do hangun guallel in na lehtai uh hi. US president Eisenhower in a diary sungah, "Hih bang gal kidona phual ah galkap thahatna tawh gualzawhna piang thei lo hi ci-in um in hong thuzawh hi," (“I am convinced that no military victory is possible in that kind of theater") ci-in Vietnam galkapte leh a kipawlpihte US galkapte a zawh lahna thu na ciamteh hi.
President Eisenhower in gualzawhna kingah lo ding hi cih president Eisenhower in kician takin a tel hangin “domino theory,” piang ding a, gam khat communism nuai-ah tuk leh a gam kiim-a omte zong communism ki-ukna gam suak ding hi ci-in Vietnam na nusiatsan nuam lo hi. Ama khit nungin president zalaih John F. Kennedy, Lyndon B. Johnson leh Richard Nixon in gal dona a zoptoh ngekngek hangun lel zom suak uh a, North Vietnamese communist guerrilla galkap National Liberation Front (NLF) in April 30, 1975 in Saigon khuapi a lak ni-un US galkapte, diplomats leh a innkuanpihte uh vanleeng tawh a lom a lom in kinawhkhia in tai uh ahih manin war history adingin "human evacuation" nasia pen hi ci-in kiciamteh lai hi.
Vietnam War ah US galkap kuante 2.7 million valte lak panin seh li suah seh khat kiim bang si uh a, American galkap 58,318 si a, 303,644 liam uh hi. Vietnam War ah US galkap si zah sangin April 29 tan in Covid-19 pandemic hangin Americans tam si zaw ta hi ci-in Americans mite lom sihna tam pen in kiciamteh hi. Vietnam War ah Vietnamese 3 million kiim bang si dingin kituat hi.

GAL KIDONA AH KIHELTE (BELLIGERENTS) LEH A GALDO GALKAP KIHEL ZAH:

1. North Vietnam coalition: 860,000 (1967)
*North Vietnam: 690,000 (1966, including PAVN and Viet Cong).
*Viet Cong: 200,000 sanga tawm zaw (estimated, 1968)
*China: 170,000 (1968); 320,000 total
*Khmer Rouge: 70,000 (1972)
*Pathet Lao: 48,000 (1970)
*Soviet Union: 3,000 sanga tawm zaw
*North Korea: 200
2. South Vietnam coalition: 1,420,000 (1968)
*South Vietnam: 850,000 (1968)
1,500,000 (1974–1975)
*United States: 2,709,918 serving in Vietnam total
Peak: 543,000 (April 1969)
*Khmer Republic: 200,000 (1973)
*Laos: 72,000 (Royal Army and Hmong militia)
*South Korea:48,000 per year (1965-1973, 320,000 total)
*Thailand: 32,000 per year (1965-1973)
(in Vietnam and Laos)
*Australia: 50,190 total (Peak: 7,672 combat troops)
*New Zealand: 3,500 total (Peak: 552 combat troops)[18]:
*Philippines: 2,061
Vietnam War hun sungin Vietnam sung bek ah gal kidona piang lo a, a kiim-a om gam Loas leh Cambodia ah gal kidona in pek napi-in Laos leh Cambodia gam cihte a gal kidonate ah zong US leh a pawlte in Japan Gal lelh bang in lel kawikawi uh hi. Gal kidona munte (locations) South Vietnam, North Vietnam, Cambodia, Laos, South China Sea, Gulf of Thailand ahi hi.
Results:
Vietnam War hangin:
*North Vietnamese leh Viet Cong/PRG in in US leh a pawlte tungah gualzawhna ngah uh hi.
*Vietnam panin US galkapte kidokkhia (withdrawal of U.S. forces) uh hi.
*Communist forces a kici galkapte in South Vietnam, Cambodia leh Laos gamte ah thuneihna bup lakin ngah uh hi.
*Gam nih a kiphalkhap Vietnam gam kigawmkik (Reunification of Vietnam) hi.
*Cambodian–Vietnamese War kipan hi.
*Boat people crisis leh Indochina refugee crisis kipan in piangsak hi.
*Cambodian Genocide kici US in a gup Khmer Rouge regime ukna nuai-ah kilom thahna piang hi.
*Territorial changes: North leh South Vietnam pumkhat suakin kigawmkik uh ahih manin Socialist Republic of Vietnam gam hong piang hi.
Sources: Red Fish; History.com; Wikipedia
@ Thang Khan Lian #ZUNs reports