Tuesday, 29 September 2015

MANIPUR KIVAIPUAKNA THU TOMKIM:

MANIPUR KIVAIPUAKNA THU TOMKIM:
Government of Manipur (State Government of Manipur/State Government) pen kivaipuakna lamah a lutung ahi hi. Kivaihawmna a baihlamna/noptuamna dingin Manipur pen district kua in kikhen hi.
Thuneihna pen hih bangin kikhen hi:
1. Executive pen vaihawmna makaite hi a, Governor in makaih hi.
2. Judiciary pen dan leh thubuai omte thukhen in pang hi.
3. Legislative pen dan (law) bawlte ahi hi.
EXECUTIVE: India gam sunga state dangte mah bangin Governor pen State lutangpi hi a, India president pa’ palai (representative) bangin kingaihsun hi. Governor a kiseh ding ciangin India president pan phualpi kumpi (Central Government) dong masa in a seh ahi hi. Chief Minister pen Manipur government lutangpi hi a, Executive thuneihna khempeuh ama khut sungah om hi. Chief Minister pen kiteelna ciangin vote tam a ngah penpente’ party in amau sung panin teel uh hi. Aman a za kum nga sung len hi. Amah pen MLA khempeuhte lutangpi hi a, vaihawmna leh thupukna khempeuh ama khut sungah kinga hi.
JUDICIARY: Judiciaryte pen thukhente ahi hi. Judiciary za let theihna dingin:
1.India mi hi ding hi.
2.University hi ci a kumpi theihpih khat peuhpeuh panin Bachelor of Law (LLB) ai keh Law Degree nei hi ding hi.
3.Thukhen in a tawm pen kum 7 sem khinsa hi ding hi.
LEGISLATIVE : Legislativete nasep pen dan (law) bawl ahi hi. Manipur Legislative Assembly pen unicameral ahi hi. Unicameral i cih ciangin inn khat genna hi a, Legislativete vaihawmna pen inn khat hi a, Vidhana Sabha kici hi. Manipur Legislative Assembly ah member ai kei leh tutna (seat) 60 om hi. Hih 60 lak panin Khamtung (Hill Areas) mi ten member 20 nei a, phaizang (Plain Areas) mi ten 40 nei uh hi. Manipur a Legislative memberte pen Member of Legislative Assembly (MLA) kici a, amau kum nga sung Legislative ah thuneihna len uh hi. Ahih hangin Legislative Assembly a kiphiat (dissolved) leh tomcik sung zong len thei uh hi. MLA khempeuh Chief Minister in makaihin dan bawl uh a, ahih hangin State Executivete thukhensatna pen India Parliament in thukimna a piak kei leh dan hi thei lo hi. Amasa penin a dan bawlte uh Governor in thukimna a piak khit ciangin Parliament ah kipuak hi. Parliament ( Lok Sabha leh Rajya Sabha) in thukimna a piak khit ciangin President pan thukimna suai kai a, tua khit ciang bekin dan (law/constitution) hong suak thei pan hi.
Tu lian a Executive lente:
Governor: Dr.Syed Ahmed in September 27 in cancer natna hangin hong sihsan manin tu lian a Meghalay Governor len V. Shanmuganathan Governor Additional incharge kipia a, Manipur governor len khawm ( additional charge of Manipur) phot ding hi cin Rashtrapati Bhavan in pulak hi.
*Chief Minister: Okram Ibobi Singh (Indian National Congress)
*Assembly: Vidhana (Vidhan) Sabha.
* Speaker: Thokchom Lokeshwar Singh
2012 Manipur Legislative Assembly a kiteelcingte leh a constituency minte uh:
(Sl/no. -Constituency-Memberte min-Party min)
1. Khundrakpam - Thokchom Lokeshwar Singh - INC
2. Heingang - N. Biren - INC
3. Khurai - Dr. Ng. Bijoy Singh - INC
4. Kshetrigao - Md. Amin Shah - INC
5. Thongju - Thongam Biswajit Singh- AITC
6. Keirao - Karam Thamarjit Singh- MSCP
7. Andro - Thounaojam Shyamkumar - AITC
8. Lamlai - Kshetrimayum Biren Singh - INC
9. Thangmeiband - Khumukcham Joykisan Singh - AITC
10. Uripok - L. Nandakumar Singh - INC
11. Sagolband - Rajkumar Imo Singh - MSCP
12. Keishamthong - L. Ibomcha Singh- NCP
13. Singjamei Irengbam - Hemochandra Singh - INC
14. Yaiskul - Elangbam Chand Singh - INC
15. Wangkhei Yumkham - Erabot Singh- INC
16. Sekmai (SC) - Khwairakpam Devendro Singh -INC
17. Lamsang Wangkheimayum - Brajabidhu Singh - INC
18. Konthoujam- Konthoujam Sharat Singh - AITC
19. Patsoi - Akoijam Mirabai Devi -INC
20. Langthabal - Karam Shyam - LJP
21. Naoriya pakhanglakpa - R.K. Anand - INC
22. Wangoi -Oinam Lukhoi Singh - AITC
23. Mayang imphal - Khumujam Ratankumar Singh - INC
24. Nambol - Shri Nameirakpam Loken Singh - INC
25. Oinam - Irengbam Ibohalbi Singh -AITC
26 Bishnupur - Konthoujam Govindas -INC
27 Moirang - Mairembam Prithviraj Singh - INC
28 Thanga - Tongbram Mangibabu - INC
29 Kumbi - Sanasam Bira Singh - INC
30 Lilong - Md. Abdul Nasir - INC
31 Thoubal - Okram Ibobi Singh - INC
32 Wangkhem - Keisham Meghachandra Singh - INC
33 Heirok - Moirangthem Okendro - INC
34 Wangjing tentha - Paonam Brojen - MSCP
35 Khangabok - Okram Landhoni Devi - INC
36 Wabgai - Md. Fajur Rahim - INC
37 Kakching - Yengkhom Surchandra Singh - INC
38 Hiyanglam - Maibam Kunjo - AITC
39 Sugnu - Kangujam Ranjit Singh - INC
40 Jiribam - Thoudam Debendra Singh - INC
41 Chandel (ST) - St. Nunghlung Victor - NPF
42 Tengnoupal (ST) - D. Korungthang - INC
43 Phungyar (ST) - Victor Keishing - INC
44 Ukhrul (ST) - Samuel Risom - NPF
45 Chingai (ST) - M.K. Preshow - INC
46 Saikul (ST) - Yamthong Haokip - INC
47 Karong (ST) - Dr. V. Alexander Pao - NPF
48 Mao (ST) - Dikho- NPF
49 Tadubi (ST) - Francis Ngajokpa - INC
50 Kangpokpi - Mrs. Nemcha Kipgen - MSCP
51 Saitu (ST) - Ngamthang Haokip - INC
52 Tamei (ST) - Z.Kikhonbou Newmai - INC
53 Tamenglong (ST) - Janghemlung Panmei - MSCP
54 Nungba (ST) - Gaikhangam - INC
55 Tipaimukh (ST) - Dr.Chaltonlien Amo - INC
56 Thanlon (ST) - Vungzagin Valte - INC
57 Henglep (ST) - T.Manga Vaiphei - INC
58 Churachandpur (ST) - Phungzathang Tonsing - INC
59 Saikot (ST) - T.N.Haokip - INC
60 Singngat (ST) - Ginsuanhau - INC
Municipal Corporations
Vaihawmna a manlan theihna dingin Manipur state pen municipal corporations 9 in kikhen hi. Hihte pen- Imphal, Thoubal, Kakching, Mayang Imphal, Nambol, Moirang, Ningthoukhong, Bishnupur leh Jiribam municipal councils in kikhen a, tua khit wards kici in tampi in kikhen suk lai hiTua banah Manipur government pen board kici tuamtuam- Manipur Biodiversity Board, Board of Secondary Education Manipur, Council of Higher secondary Education, Manipur State Science & Technology Council, Manipur Urban Development Authority, Manipur Small Farmers Agri-Business Consortium leh Manipur State AIDS Control Society (MACS) cih bangin kikhen suk hi.
Manipur a Political Partyte:
Manipur a political party lian diak a kithei leh kiteelna a cing mun diakte pen Indian National Congress (INC), Communist Party of India (CPI), Rashtriya Janata Dal (RJD) leh Bharatiya Janata Party( BJP) ahi hi. Tua banah Manipur sunga political party tuamtuamte hih bang ahi hi:
A. Democratic Revolutionary Peoples Party
B. Federal Party of Manipur
C. Manipur National Conference
D. Manipur Peoples Party
E. Naga National Party
F. National People's Party (India)
G. Nikhil Manipuri Mahasabha
H. People's Liberation Army of Manipur
-Wkipedia