Saturday, 18 August 2018

KIMANNA NEI LO-A SI HI DEN DING MAW?

KIMANNA NEI LO-A SI HI DEN DING MAW? 

Tu hun ciangin Khristian kitam mahmah napi Khristian ngeina banga nungta kitawm mahmah hi. Jesuh a-um kici kitam mahmah ta napi ahih hangin, "upna gah" a-nei kitawm mahmah hi. Lai Siangtho in tua dante pen, "upna si"  na ci citciat hi. "Sepna om lo upna in, a si upna  hi," ci in,  Lai Siangtho sungah kigelh hi. 

Sanggamte aw, mi khat in, “Upna ka nei hi,” a cih hangin a sepna in a zuih kei leh bang phattuamna om ding ahi hiam? Tua a upna bek in amah honkhia ding ahi hiam? Gentehna-in, na mipih khat peuhpeuh uh an nek tuidawn, nikten’ puansilh nei loin haksapi-in om hen la, note khat peuhpeuh in, ama pumpi kisapna bangmah pia lopi-in, “Khualum gilvah takin om in,” ci mawk lel le-uh cin bang phattuamna om ding ahi hiam? Tua ahih ciangin gamtatna in a zui lo upna guak pen a si ahi hi.  Ahi zongin mi khatpeuh in, “Mi khat in upna nei a, a dang khat in gamtatna nei hi,” ci zenzen leh, gamtatna in a zui lo upna hong lak dih in; keimah in ahih leh ka upna ka gamtatna tawh ka hong lak ding hi, ka ci ding hi. Pasian khat bek om hi, ci-in na um hi. Tua pen hoih mahmah hi. 

Dawite nangawn in zong tua bangin umin lau-in ling deldel uh hi. Lawmte aw, gamtatna in a zui lo upna pen a hawmpi ahihna thu ka hong lak ding hi. Eite’ pupi Abraham in biakna tau tungah a tapa Isaac a piakna hangin Pasian tawh kipawl thei hi.  Tua ahih manin upna leh sepna kizom khawm a, sepna in upna a kicinsakna thu na thei uh hi. Lai Siangtho in, “Abraham in Pasian um a, a upna hangin Pasian in mihoihin a sang hi,” ci-in a genna thumanin tung takpi a, Abraham pen Pasian’ lawmpa kici hi.  Tua ahih manin, mi khatpeuh in a upna bek tawh hi loin, a sepna tawh a kizuih ciangin Pasian tawh kipawl theihna ngah pan ahihna thu na thei uh hi. (Jeim 2:14‭-‬24) 

Topa Jesuh hong sih khit/singlamteh khit hun pekpek khit ciangin zong Sawltak Paul in Rom 3:31 sungah,  "Tua ahih leh hih upna thu i gen ciangin, Thukham aphiat ihi hiam? Hilo hi; a kipsak ihi hi," ci in na gelh hi.

Zomi Zogam ka it hi ci napi in gamdangte thuman lohna teng peuh pumgup ngam zaw in, makaite golhgukna, nekgukna teng peuh gum zawsop in, sum leh paai, neih leh lam hau mahmah napi Zomi cimawh gilkial dangtakte awlmawh lo gam it kici a pau lanlan kitam mahmah dep hi. Zomi leh Zogam puah ding leh zuunna dingin mikim in sep theih khatpeuh kinei ciat napi pilna sin ding, sum zong ding cih ngim masakna nei lopi-in zuau bulomtang bek tawh gamdang bekbek a lengkhiat ding veve ngim in a nei zong kitam mahmah mawk hi. Hihte pen Zomi leh Zogam a itna a si mah hi veve hi. Gamdang tungin Zogam phawk nawn loin, sum leh paai a neih khit ciangin Zogam-a cimawh gentheite khual nawn lohna zong a mawknapi gam leh minam itna hi a, kam vang ta ci-a gam it, minam it a kici teng mahmah hi. 

Gam leh nam adingin mikim in i talent ciat zangin na sep theih kinei kim hi. "I minam min pen i sihpih ding hilo a, i hinpih ding hi zaw hi," ci-in Rev. Khup Za Go in a gen lungngaih kik huai ka sa hi. I gam leh i minam it masa loin nam dang leh gamdang it nawn kei ni. I kampi bek tawh i gam leh minam it loin i sep theih ciat suahkhia in, Zogam itna Iahna dingin singno khat beek suan kipan in, i Zogam zuun kipan ni ci-in i kicial hi. I minam i it leh a mite teenna leitang zong it in, puah in, zuun kipan ta ni. Na tut mun leh na omna mun peuh panin na nasem thei hi. Mi khut tawh gul mat sawm den nawn kei ni. 

πŸŽ–Min leh za deihna tawh na i sep leh i lawhcing ngei kei ding hi.
πŸ•žNai cin' ngakna peuh in na i sep leh i lawhcing ngei kei ding hi.
⛐Na hauhna, na pilna na kiphaksakpih leh sawt na khom kei ding hi. 
🌏Tap kual ah na ciakciak kal in mite in leitung kimvel ta hi.
Minam leh gam adingin mikim in septheih kinei ciat hi. Lungsim takpi tawh itna lahkhiatna leh thumanna tawh naa sepkhiat khat peuhpeuh a neu lua cih om lo hi. Hanlung ciam in lungkia loin khawlsan kei ni. TAKKHEH!!! 

πŸ–‹️Thang Khan Lian 

Friday, 17 August 2018

POLITICS PAI ZIA LEH ZOMITE' POLITICS SAAN ZIA ETNA

POLITICS PAI ZIA LEH ZOMITE' POLITICS SAAN ZIA ETNA
Ei Zomite a tam zawte in i politics muhna pen minam leh biakna min paulap a zang party khat pum gup, pum haipih kitam lai mahmah hi. A kam dimpi tawh gam it a kici makai khatpeuh nung sialpi nungzuih a zui ngaungau ngap lai kitam a, ciknawng lak, buan lak, kiak leh ling lak leh keen ah hong paipih leh zong phamawhsa se loin a pum phat ngaungau leh a pum gup (blind supporters) kitam lai mahmah bilbel hi.
Kiak leh ling lak, buannawi leh keen lak nawknawk pong in paipai in, i zuihzuih pong hangin kiakmoi lono leh luitui a luang sialsialn mun kimu kha ngei lo ding hi ci-in gen ngam khat om leh "Nang bang teng semkhia ta na hia...kipilsak..makaite dem in langpang teh...minam langpang hi teh" cih loh thuman tawh i nialna ding kithei nai mahmah loin political debates zang thei loin mimal kona leh suamna (personal attacks) lo buang kinialna ding thei lo uh hi.
Politics i cih pen gam khat ahih kei leh area khat sunga ki-ukna leh kivaihawmna hoihna (governance) dinga nasep silbawlte (activities associated with the governance of a country or area), a diakin thuneihna (power) len parties sunga kinialna (debates); government, local government, affairs of state, public affairs, diplomacy, party politics genna lam leh kipawlna sunga kua hiam khat dinmun noptuamsakna; laptohna ding ahih kei leh kipawlna (organization) sunga power khan'sakna dinga nasep silbawlte (activities aimed at improving someone's status or increasing power within an organization) genna hi zaw hi.
Politics leh biakna (church or religion) leh minam vai limlim hong kimek khawm ciangin political mission lampi man ah pai lo pah a, a milip tamzaw (majority) ten thuneihna hong ngah ciangin a milip tawm zaw (minority) mite tungah amau ngaihsutna, biakna leh minam ngeinate aana tawh zuihsak dingin kalh (forcibly imposed) pah uh ahih majoritarian tawh ki-ukna hong piang a, tua khit ciangin kumpi gilo leh upadi zuih teitei ding leh a tam zawte deihna mikim in a zuih teitei dinga ki-ukna totalitarianism, authoritarianism, despotism, tyrannical form of government kicite in hong nungzuih pah a, a sawt teh minam khat leh khat kikal a kitualvatna (communal riots) leh thakhat thu a kilaihna tawh ki-ukna pian theihna ding deihna tawh a lipkhathuai sisan naisan luanna (bloody revolution) hong piangkhia pen a khaici pokhia ahi hi.
Khantohna piangkhinsa khempeuh communal riots leh revolution pian sungin kisusia mang khin ahih manin a bul pan in kipat thak loh phamawh hi. Biakna leh minam min pen gam khangto khinsa gam ten a political organisation mobilisation zatna dingun cidamhuai nawn lo a, sucularism leh constitutional form of government tawh kikalh hi cih tel sinsin ta uh ahih manin a zat nuam mel nawn lohna uh sawt mahmah ta hi.
Biakna leh minam min tawh political mobilisation kibawlna munte ah milip tampen (majority) nei minamte adingin baihlam mahmah in, hat baih mahmah tei sam napi leitung gam tuamtuam a kizeel thang mang khin gawp ei Zomite adingin Zosuante kipumkhatna ding a piangsak (dek) zo tei sam hangin political society ah bel milip pha zah number kisim a (number counts), milip i phak zah tawh kituakin (vote khat vive nei ihih manin) thuneihna i keek zawh ding sangin namdang, pau dang leh biakna leh ngeina dang zuite lakah ei minam neute (majority) kiseek neu behbehna dingin khetbuk hong suak baih mahmah zawsop kha thei hi.
Leitung pen globally village hita ahih manin biakna, ngeina leh minam tuamtuam teen' khawmna multiculturalism societies hita ahih manin minam dangte, pawl dangte leh biakna leh ngeina dangte a huai zote leh a huai siamte mah i political movement lawng gin' ngaih semsem zaw ta hi. Multiculturalism society ah pawl dangte i huai ciangin long-term leh long-run ading saupi geelna i neih masak a, visions saupi i neih masak kei leh pawl a huai siamte khenkham dingin a huaite uh hong suah khak baihlam mahmah ahih manin a kidophuai mahmah thu ahi hi.
Ei pawl bel a tam zawte politics muhna pen mitdel sialkhau let kitam lai mahmah a, pum gum, pum muan, pum haipih bullet in ei phattuam ding bang teng om a, bang teng kingah ding maw cih nangawn a tel zo nai lo leh midang ten zui in gum uh hi ven en zong gum in zui suk gawp ding ni ci-in "Bawh thut policy, lawp vat policy'' a cihte uh zang kitam lai mahmah bilbel hi. US politics leh Zomi politics sung en leng conservatives pawl ahih kei leh right-wings politics ideologies len pawl kigum kitam mahmah dep a, tua kibullet mahmah napi-in conservative right-wings ideologies bulphuh mah ISIS, Hindutva ideology len BJP, Kawl gam-a Buddhist right-wing movement 969 kici (2001), 15 January 2014 a kiphuankhia The Patriotic Association of Myanmar (Burmese in Ma Ba Tha a kici), Sri Lanka gam-a Sinhala Buddhist right-wing group - Bodu Bala Sena cihte pawl pum muhdah kitam mahmah leuleu ahih manin i politics saan zia pen ideology kician nei lo ihihna kitel pah lian hi.
Conservative right-wing polical ideology limlim gum a, biakna leh minam bulphuh masa a political movement pankhia in a kalsuanpih limlimte kipawlna pen a sawtpi ciangin namdangte leh gamdangte muhdahna (xenophobic), i Lai Siangtho (scripture) zat ciat uh a deihna zui loin a kammal tawh khia-in khauh takin tei in tua bulphuhna (fundamentalist) hong kalsuanpih pah ngekngek uh a, minam khat minam khat sangin thupi zaw hi cih ngaihsutna (racism leh chauvinism) hong bullet pah uh ahih manin a nationalism uh pen a kawcik minam itna (narrow nationalism) hong suak pah a, minam dangte gal bawlna dingin vanzat hoihpen in hong zang pah uh ahih manin a political movement uh hong gammang peelmawh a, a political mission lampi panin pial uh hi.
Political society ah kipawl khawmna pen i political rights hamphatna ngah dinga kilawmte i ngah theihna dinga kipawl khawmna community organization hi zaw hi. Political ideologies leh makai khat i pum gup, pum muan a, i sialpi nungzuih ma-in a vaak khempeuh kham hilo hi (all that glitters is not a gold) cih i tel masak ding thupi a, bang ideologies, policies leh visions nei a, a ngimna leh a saupi a muhna sepkhiat theih dingin a tangtun thei pael hi takpi mah hiam ahih kei leh a thu leh la bek hoih napi a taktak a kiman theih vet lo ding utopian ideas hi zaw hiam cih lim takin i kankuat masak ding kisa hi.
“A cidam singkung in gah gina lo gah ngei lo a, a gina lo singkung in gah limci gah ngei lo hi. Singkung khempeuh a gah tawh kithei thei hi. Sialtalling kung panin theigah kilo ngei lo a, lingvom kung panin leenggah kilo ngei lo hi. Mihoih pa in a lungsim sunga thuhoih om teng hong suahkhia a, mi gilo pa in a lungsim sunga a gitlohna teng hong suahkhia hi. Bang hang hiam cih leh mite pen amau’ lungsim sunga a om bangbang a hong paukhia uh ahi hi. (Luka 6:43-45)
Gah hoih lo a gah leh gah a suang lo singkung pen kimanna ding nei lo ahih manin eklei tawh phungvuh hat man leh tui buahbuah manin gah hong suang tuam ding hi beek lo hi. "Tu mahmahin sing a bulphuk dingin hei tawh kingim zo hi. Tua ahih manin gah hoih a gah lo sing khempeuh kiphukin meikhuk sungah kikhul ding hi." (Matthai 3:10).
A gah thei lo singkung in samsiatna ngah ding hi.... A zing ciangin Bethany khua pan paikhia uh a, Jesuh a gil a kial hi. A teh a no theikung khat galmuh ahih manin a gahkhak leh ci-in a lo dingin a va pai hi. Thei min hun hi lo ahih manin, a phung a tun ciangin a teh simloh bangmah na om lo hi. Tua ciangin theikung kiangah, “Nang tung panin kuamah in theigah loin ne nawn kei ta hen,” a ci hi. Hih thu, a nungzuite in a za uh hi. A zingsang ciangin tua lampi mah zui-in a paikik ciangun tua theikung a zung dongin a sihna a mu uh hi. Peter in a thu phawk ahih manin, “Sia aw, na theikung samsiat a sita hi,” a ci hi. (Marka 11:12-14, 20-21).
Tua ciangin Jesuh in amaute kiangah thugentehna khat gen a, “Mi khat in a lolai-ah theikung khat a suansak hi. Theigah a lo dingin a pai ciangin bangmah na gah lo hi. Tua ahih manin amah in a lokho pa kiangah, ‘A beisa kum thum sung theigah lo dingin ka pai zelzel a, ahi zongin gah lo hi. Tua ahih manin phuk in. Bang hangin lo sung mawk nawngkaisak ding ahi hiam?’ ci hi.
(Luka 13:6-7)
Na khempeuh a thei Jesuh' genna um loin a gah lo thei dingpi theikung i phuk nop kei teitei leh lokho mihai pa i bang ding hi. "Tua ciangin Jesuh in amaute kiangah thugentehna khat gen a, “Mi khat in a lolai-ah theikung khat a suansak hi. Theigah a lo dingin a pai ciangin bangmah na gah lo hi. Tua ahih manin amah in a lokho pa kiangah, ‘A beisa kum thum sung theigah lo dingin ka pai zelzel a, ahi zongin gah lo hi. Tua ahih manin phuk in. Bang hangin lo sung mawk nawngkaisak ding ahi hiam?’ ci hi." (Luka 13:6-7)
Eima political ideology deih teelna bangbangin a gah i lawh hun hong tung peelmawh ding hi. I political rights zang siam ciat ni. Biakna kipawlna ah minam min zatna zong pawlpi lutung Khris nambat nihna ah koihna suak pah ahih manin i mission lamkhial baih mahmah a, leitung bup ah Lungdamna Thu kizelhsak ding leh minam khempeuh thu-um suahsakna ding mission thupiak i ngah panin kipial khia baih mahmah hi.
#Bottom_Line: I ngaihsutna a tangzai semsem leh i thawlna mun gol semsem a, pawl kihau semsem in, i gam zai semsem hi. I ngaihsutna a kawcik semsem leh i gam neu semsem hi. Mimal hamphatna tomno khat sung ngahna ding lametna leh sabuai tunga an neng kiate bek lametna tawh, "Kuivum sangpen leh keen sangah na tuahlup peuh leh ken zong hong tuahluppih ning... kei aituam hamphatna ngahna ding lametna ahih peuh leh hong pum gup lel ning ei," cih policy zanga pum muan in, pum gum in sialpi nungzuih in zuih ngaungau hun nawn lo a, politics hi loin pollutics haipih ihih khak ding kidophuai mahmah hi.
✍️Thang Khan Lian

Show More Reactions

MEDIA LEH SUAKTA TAK-A PAUKHIAT THEIHNA SAKOL MUK BANGIN BANG TAN VEI TUAMCIP LAI DING MAW?

MEDIA LEH SUAKTA TAK-A PAUKHIAT THEIHNA SAKOL MUK BANGIN BANG TAN VEI TUAMCIP LAI DING MAW?
Mediate ten thu suakta takin a suah theih lohna ding uh hanciamna leh media bet daih sawmna mun ah minam sung, khua leh tui (society) ah thuman kibengdai a, mipite in thuman leh thuzuau mu thei lo dingin khuamial lak ah koicip ahih leh a mit uh tuamsakna leh mipi muk an ne thei lo dingin sakol muk tuamcip sak banga hencipna hi.
Media pen cih pen democracy adingin a khuampi lina (executive, legislative leh judiciary khit) hi a, mipite mit leh bil hi a, mipi ngaihsutna (public opinion) hatsakna ding leh ngaihsutna tangzaisakna dinga poimawh pen ahi hi. Media a suahtak lai teng thuman leh thuman lo, golhgukna, nekgukna leh thuman lohna mipi ten kithei thei a, thuman leh thuman lo kikhen tel thei bek hi. Suakta takin i paukhiat theih hangin upmawh teng leh thuman lo teng leh mi hehna ding leh a man lopi-in a minsiatna ding uh gen theihna ding hamphatna (rights) kinei tuan lo a, tua bang i gen leh i hamphatna a zang khial (abused of rights) kisuak pah a, a khial leh mi hehpihhuaite kisuak ding hi.
India gam Champaran, Bihar ah Mikangte gam keek lai a piang British mi leh tangpi tangta lam (social) thuman lohna, party khat bek a ki-ukna (totalitarian) langpang George Orwell in bang gen hiam cih leh "Suahtakna i cih a khiatna khat beek a neih ding leh, midang ten a zaknop loh ding hilh/gen theihna dingin hamphatna (rights) hi,"... "Leitung bup ah thuman lo tawh kikhemna a om ciangin thuman genkhiatna pen thakhat thu-a kilaihgawpna pian'sakna dinga nasepna (revolutionary acts) hi," na ci ngiau hi. Mi dangte zakdah ding va gen pah ding hi a ci hi loin, thuman lohna tawh kivaihawmna leh ki-ukna mun ah kuamah in a zak nuam loh thuman va gen ngam ding kisam hi a cih nopna hi zaw hi.
US gam phuankhia ci-a ciamtehte lak-a kihel leh US President masa pen George Washington (1732-1799) in, "Suakta tak-a pau theihna (freedom of speech) kiphiat hi leh gawh dingin a kikai tuu ham lo pau loin a dai dide i bang ding uh hi," na ci hi. Media suahtakna leh suakta tak-a ngaihsutna genkhiat theihna (media freedom & freedom of speech and expression) hamphatna i neih mateng kumpite leh makaite thuman lohna, nek simna, golhgukna, ngongtatna, mulkimna bei a gamtatna leh thuman lo thahat ding hi cihna hi a, mipite pen gawh dingin a kikai a ham lo tuuno leh a dai dide a ham lo tuu mul a kimetsak tuu i bang ding hi.
I gam cidamna ding, thuman leh thuman lo a kimuh pailet (transparent) theihna ding leh mipite in thuman leh thuman lo i khentel theihna dingin media suahtakna leh mipite suakta takin i paukhiat ngam ding kisam ta hi. Thuman lo sawt ki-imcip lua ta ahih manin thuman lo teng peuh thuman mah a sasa tampi om ta a, thuman leh thudik in mun luah zo nawn loin, thuman leh thudik omna ding mun kawcik lua ta hi. A gen om kei leh kua'n za thei ding maw? A kigen lo thute kua in um thei ding maw? A zak loh thute kua'n um ngam mawk ding hiam?
A zekai luat ma-in media suahtakna leh suakta tak-a paukhiat ngamna mun leh hun pia ta ni. Tua hi leh thuman lo a gamta teng a gam uh hong neu pah ding a, a keel luphum teng uh hong kipholakkhia pan ding hi. Media beng dai nuam a, phuahtawm/bawltawm news (Fake news) cici lai teng bel mi dawilok teng leh ut bangbanga dictatorship banga gamta nuam lai a, vaihawm ut lai teng hi bek hi.
πŸ–‹️✒️Thang Khan Lian

Thursday, 16 August 2018

Jawaharlal Nehru's August 14, 1947 - First Independence Speech:

Jawaharlal Nehru, On the Granting of Indian Independence, August 14, 1947 - First Independence Speech:

Long years ago, we made a tryst with destiny, and now the time comes when we shall redeem our pledge, not wholly or in full measure, but very substantially. At the stroke of the midnight hour, when the world sleeps, India will awake to life and freedom. A moment comes, which comes but rarely in history, when we step out from the old to the new, when an age ends, and when the soul of a nation, long suppressed, finds utterance. It is fitting that at this solemn moment we take the pledge of dedication to the service of India and her people and to the still larger cause of humanity.

At the dawn of history India started on her unending quest, and trackless centuries are filled with her striving and the grandeur of her success and her failures. Through good and ill fortune alike she has never lost sight of that quest or forgotten the ideals which gave her strength. We end today a period of ill fortune and India discovers herself again. The achievement we celebrate today is but a step, an opening of opportunity, to the greater triumphs and achievements that await us. Are we brave enough and wise enough to grasp this opportunity and accept the challenge of the future?

Freedom and power bring responsibility. The responsibility rests upon this Assembly, a sovereign body representing the sovereign people of India. Before the birth of freedom we have endured all the pains of labour and our hearts are heavy with the memory of this sorrow. Some of those pains continue even now. Nevertheless, the past is over and it is the future that beckons to us now.

That future is not one of ease or resting but of incessant striving so that we may fulfil the pledges we have so often taken and the one we shall take today. The service of India means the service of the millions who suffer. It means the ending of poverty, ignorance, disease and inequality of opportunity. The ambition of the greatest man of our generation has been to wipe every tear from every eye. That may be beyond us, but as long as there are tears and suffering, so long our work will not be over.

And so we have to labour and to work, and work hard, to give reality to our dreams. Those dreams are for India, but they are also for the world, for all the nations and peoples are too closely knit together today for any one of them to imagine that it can live apart Peace has been said to be indivisible; so is freedom, so is prosperity now, and so also is disaster in this One World that can no longer be split into isolated fragments.

To the people of India, whose representatives we are, we make an appeal to join us with faith and confidence in this great adventure. This is no time for petty and destructive criticism, no time for ill-will or blaming others. We have to build the noble mansion of free India where all her children may dwell.

The appointed day has come—the day appointed by destiny—and India stands forth again, after long slumber and struggle, awake, vital, free and independent. The past clings on to us still in some measure and we have to do much before we redeem the pledges we have so often taken. Yet the turning-point is past, and history begins anew for us, the history which we shall live and act and others will write about.

It is a fateful moment for us in India, for all Asia and for the world. A new star rises, the star of freedom in the East, a new hope comes into being, a vision long cherished materializes. May the star never set and that hope never be betrayed!

We rejoice in that freedom, even though clouds surround us, and many of our people are sorrow-stricken and difficult problems encompass us. But freedom brings responsibilities and burdens and we have to face them in the spirit of a free and disciplined people.

On this day our first thoughts go to the architect of this freedom, the Father of our Nation, who, embodying the old spirit of India, held aloft the torch of freedom and lighted up the darkness that surrounded us. We have often been unworthy followers of his and have strayed from his message, but not only we but succeeding generations will remember this message and bear the imprint in their hearts of this great son of India, magnificent in his faith and strength and courage and humility. We shall never allow that torch of freedom to be blown out, however high the wind or stormy the tempest.

Our next thoughts must be of the unknown volunteers and soldiers of freedom who, without praise or reward, have served India even unto death.

We think also of our brothers and sisters who have been cut off from us by political boundaries and who unhappily cannot share at present in the freedom that has come. They are of us and will remain of us whatever may happen, and we shall be sharers in their good [or] ill fortune alike.

The future beckons to us. Whither do we go and what shall be our endeavour? To bring freedom and opportunity to the common man, to the peasants and workers of India; to fight and end poverty and ignorance and disease; to build up a prosperous, democratic and progressive nation, and to create social, economic and political institutions which will ensure justice and fullness of life to every man and woman.

We have hard work ahead. There is no resting for any one of us till we redeem our pledge in full, till we make all the people of India what destiny intended them to be. We are citizens of a great country on the verge of bold advance, and we have to live up to that high standard. All of us, to whatever religion we may belong, are equally the children of India with equal rights, privileges and obligations. We cannot encourage communalism or narrow-mindedness, for no nation can be great whose people are narrow in thought or in action.

To the nations and peoples of the world we send greetings and pledge ourselves to cooperate with them in furthering peace, freedom and democracy.

And to India, our much-loved motherland, the ancient, the eternal and the ever-new, we pay our reverent homage and we bind ourselves afresh to her service.

JAI HIND.

This was India’s first Prime Minister Jawaharlal Nehru’s iconic speech, delivered on the midnight of August 14, 1947 as India entered its first day as an independent nation.

Nehru’s speech instilled hope of a new, free dawn for the people of India, and inspired courage, even as the nation stood divided — both geographically as well as internally along communal lines.

INDIA PM LUI ATAL BIHAHI VAYPAYEE IN HONG NUSIATSAN TA

INDIA PM LUI ATAL BIHAHI VAYPAYEE IN HONG NUSIATSAN TA
Aug. 16: Indian Prime Minister Atal Bihari Vajpayee in tu nitak lam in hong nusiatsan ta hi. Atal Bihari Vajpayee pen India’ 10th prime minister leh non-congress prime minister lak panin five-year-term prime minister a len suak zo masa ahi hi.
Vaypayee in term thum a kim in a let loh hangin prime minister post na len hi. A first term pen ni 15 sung bek hi a, 1996 in na len hi. A term nihna dingin March 1998 panin April 1999 kikal sung kha 13 sung na len kik a, a term thumna dingin kum nga sung 1999-2004 kikal na len hi.
Atal Bihari Vajpayee (pronunciation pen 25 December 1924 in Maharashtra state sunga om Gwalior khuapi-ah piang a, 16 August 2018 in AIIMS zato inn Delhi ah si hi. Pilna siamna Lakshmibai College, DAV College, Kanpur cihte na sin a, Amah pen Indian politician, la phuahsiam (poet), philosopher leh thugensiam (statement) mahmah mi ahih banah gam tuamtuam tawh kilemna ding deih BJP makai dingin ngaihsutna tuam ngiat a nei leh secular gum ahih banah Ayodhya ah Babri Masjib Hindu Kar Sevaks kicite tawh deputy prime minister lui LK Advani makaihna tawh Hindute biakinn Ram temple lam nop manin a kisuksiat lai-in tua mi ngongtatte gamtatna nakpi takin a mawhpaih ngam pa ahi hi.
December 1992 in LK Advani makaihna Hindu Kar Sevaks (activists) mihonpi ten kum zalom 16th-century a kibawl leh Uttar Pradesh state sunga Ayodhya khuapi-a om Babri Mosque a suksiat khit nungun Hindu leh Muslim minamte' kitualvatna (communal riots) piang a, mi 2,000 kiim in sihna tuak lawh hi.
Vajpayee in Lahore khuapi-ah bus tawh Pakistan PM Nawaz Shariff va kimuhpih a, tua khit nungin Pakistan Army Chief General Musharaf in India gam Kargil district, Jammu and Kashmir state sunga om Kargil hong sim a, Kargil War kici May–July 1999 (2 months) piang hi. Tua loin Harkat-ul-Mujahideen terrorists nga ten Indian Airlines Flight 814 (C 814 a kici zaw) Indian Airlines Airbus A300 kici Kathmandu, Nepal gam-a Tribhuvan International Airport panin Indira Gandhi International Airport, Delhi, India manawh a leng ding Friday, 24 December 1999 17:30 IST in Indian airspace sungah pikawi (hijacked) uh a, Amritsar, Lahore leh Dubai gam a bawhsak khit nungun aana tawh Afghanistan gam-a Kandahar bawhsak uh hi. A vanleng sungah passengers 176 leh crew member 15 tuangte lakah khat Ripan Katyal that uh a, mi 17 in liamna tuak a, mi 190 suakta hi.
Taliban ten a ngetna bangun kihona nei ding palai Indian Government negotiators team Vivek Katju' makaihna sawl uh a, a vanleng pikawi ten Indian government in a matte: 2000 in Jaish-e-Muhammed terrorist group phuankhia leh 2001 Indian Parliament attack a kigolh Maulana Masood Azhar, 2002 in Pakistan authorities ten journalist Daniel Pearl pimang leh thahna ah a kigolh manin a mat leh US gam September 11 in a kisiuamna dingin geelna neite lak-a kihel Ahmed Omar Saeed Sheikh leh Azad Kahmir a Islamic terrorist training pia a kigolh Mushtaq Ahmed Zargar kihel hi. Hih gamnuaimi makai thumte kikhahkhia in Kandahar ah a bawh khitun vanleng pikawi ten luangkhamna dingin vanleng sunga tuang a matte (hostages) khakhia uh a, 31 December 1999 in Indian Airlines Flight 814 sunga tuang kimante special plane tawh hong kipuakkik hi. Hih thute hangin terrorists-te khut sungah kipiakhia (surrendered) hi ci-in BJP government Vajpayee' hun in minsiatna lianpi tuak hi.
Taliban ten a vanleng pikawite mi ngate Afghanistan gam a nusiatsanna dingun naikal 10 sung hun pia uh hi. A hijackers mi ngate in suakta takin a pai theihna (safe passege) dingin Taliban hostage a matte uh paipih uh a, a hijackers tengin Afghanistan gam nusiatsan uh hi cih reports om hi.
Vaypayee pen natna tuamtuam a neih manin June 11 pekin Delhi khuapi-a All India Institute of Medical Sciences (AIIMS) hospital na ki-admit hi. Tu nitak 05:05 pm AIIMS zato inn ah hong nusiatsan khit nungin AIIMS in a statement bawlna ah, "Dahna lianpi tawh Prime Minister of India lui Shri Atal Bihari Vajpayee in 05:05 pm hong beisan ta hi cih kong zasak uh hi," ci-in gen hi. Kum 93 mi Vajpayee in parties ideologies tuamtuam neite tawh kipawlkhawm in NDA government hong formed khiat manin tu-in Narendra Modi kici pa in PM a let thei suak a, BJP party neu khat party lian suaksak zo ahih manin BJP party' tangthu ah a min mang ngei lo ding hi.
Pakistan in Kargil hong sim (guallel piikpeek zaw lai) lai-in Vajpayee in, "Na lawmte na laih theih hangin na inn vengte; gam vengte (neighbours) na laih thei tuan kei hi," ci-in India khakun loin mawinawt ding hi ci-in la phuak hi. Indira Gandhi hun 1974 in Rajashtan gam leilu-nitumna lam-a om Pokhran ah India in Pokhran -I kici nuclear a test khit nung a nih veina dingin Vajpayee' hun May 11, 1998 in Pokhran-II kici tawh India in nuclear a tests kik khit nungin US, EU leh Japan in India' tungah khalna (sanctions) koihkhum uh a, huhna (aid) piak khawlsan uh hi. Tua hun in Vajpayee in, "Ka nuclear weapons uh pen nuclear a nei galte ut bangin hong phentatna ding panin kidalna ding bek hi," ci-in gen hi.
Vaypayee' hun 1998 - 2004 kikal sungin Indian right-wing coalition governments ten telecommunications, education leh privatization of state-run firms ah policy laihna nakpi takin hong bawl uh hi. Modi in in hih policy laihna sunzom suak a, telecommunications, education leh privatization of state-run firms policies laihna hangin corporate sectors ten nakpi takin a phattuampih hangun nautang ten phattuampih napi corporate sectors teng hauhna ding leh BJP funding pia leh supporters sutpi hong suak uh hi. BJP makai lak panin Vajpayee pen a sangpen (tallest leader) hi ci-in kingaihsun a, amah banga lungsim picing BJP sungah hong piangkik baih lo kha thei hi.
Source: TOI; Indian Express; NDTV; Wikipedia
@Thang Khan Lian #ZUNs

INDIAN PM MODI IN INDEPENDENCE DAY NI-IN 2022 TEH SPACED AH MANNED MISSION KISAWL DING HI CI-IN GEN

INDIAN PM MODI IN INDEPENDENCE DAY NI-IN 2022 TEH SPACED AH MANNED MISSION KISAWL DING HI CI-IN GEN
Aug. 16: Indian Prime Minister Modi in Indian Independence Day kum 71 cin'na ni zan in Red Fort panin a thugenna ah 2019 Lok Sabha Elections ah gualzawhna ngah kikna ding leh BJP' makai NDA in government a form kik zawhna dingin ngimna tawh mipite up theih ding kam uang vive (rhetoric) zangin thugenna nei-in ngimna lianpi nei leh hangsak takin thukhensatna la ngam (risk taking) mi ahihna leh India adingin sunmang lianpi ka nei hi ci-in gen hi.
Congress party' makaih UPA era hun sungin Indian currency rupee December 19, 2014 4:36:18 am in kha 13 sung adingin a niam kiatna pen (13-month low) tung a, dollar khat leh Indian rupee 63.11 tung a, Aug. 28, 2013 in 68.82 tawh $1 a kikim lai-in Modi in BJP party' makaih NDA nong teelcing uh-a government ka form zawh uh leh petrol leh diesel man UPA era kum 10 sunga khang leh rupee value ka liansak ding hi ci-in kamciamna nei hi. UPA regime kum 10 hun sungin India GDP pen average in 7.8% in khang a, Modi government a beisa kum thum sungin GDP sangpen 7.3% bekin khang zo hi.
Congress PM Manmohan Sigh' makaihna tawh UPA-I leh UPA-II i.e. kum sawm sungin GDP 7.8 per average in khang zo hi (UPA government kum nih sung GDP kiam etna panin tua zah in khangzo lai hi). UPA government hun-a GDP khan' bangin khangto zomna Man Mohan Sigh' government in len suak hi leh GDP 8-10 percent in khan' beh lai dingin kilamen hi. RBI in a genkholhna bangin kum li sungin GDP 6.7% in khangto zom hi leh Modi' government hun-ah 7.1% bekin khang ding hi ci-in Mr. Sigh in ci hi. "UPA government 10-year average en hi leng a kum ngana in 10.6% khangzo hi. 2018-19 kikal sungin GDP 8% in khang hi leh zong Modi' government kum ngana ah GDP khang pen 7.2% average bek tung zo lai hi," ci-in gen beh hi.
Modi' government nuai-ah Indian currency kum nga sung adingin a niam penna Tuesday in $1 leh Rs 69.62 (70 mark) tung a, Wednesday in 10:35am in $1 leh Rs. 70.07 kikim in kiat beh lai a, tu ni zingsang in fresh record low of 70.33 against US Dollar ah kiat beh lai hi. May 2004 inUPA-I in thuneihna hong let in Delhi ah petrol man pen Rs. 33.71 per litre hi a, UPA I-II khit nung kum 10 in Narendra Modi in May 2014 in Prime Minister hong let in Delhi ah petrol man Rs. 71.41 per litre hi. UPA in kum 10 sung power a let sung petrol man Rs. 38 in khang a, kum khat in annual price growth pen
Rs 3.80 per year cihna suak hi. UPA in power a let sung Iran' nuclear programme hangin leitunga oil export khia a tam pen lina Iran' tungah international sanctions a kikoihkhum manin Iran in oil export thei lo ahih manin international oil prices man khan' cih takin khang hi.
Modi in thuneihna 2014 in a let khit nung 2015 in US, Russia, UK, France, China + Germany leh EU gam ten Iran nuclear deal thukimna a neihpih manun Iran in oil exports thei hi. A beisa kum 14 sungin 2004 in UPA era hun in crude oil barrel khat USD 25 man ahih manin Delhi ah petrol price Rs 33 per litre bek hi. 2011 in crude oil man barrel khat ah USD 112 in hong khang ciangin Delhi ah petrol retail price Rs 65.76 per litre in a khan' lai takin Modi in UPA government nakpi takin mawhpaih in magic ciang nei bangin na khempeuh hoihsak dingin "Acche Din" (Good Day) ka piangsak ding hi ci-in New India ciam hi.
2013-14 in crude oil man hong kiamsuk kik hi. Manmohan Singh' government hun 2011 sangin Modi' government hun in crude oil man pen 25% in niamzaw hi. Tu lian in crude oil man barrel khat USD 88 kiim bek tung napi petrol retail price pen Rs 77+ per litre bang Modi in tungsak veve hi. 2014 panin crude oil man kiasuk in, kiat beh zom a, 2015-16 in barrel khat USD 46 bek hi napi petrol man khang veve hi. A beisa kum li sungin Modi' government nuai-ah petrol prices khang den a, 2014 in litre khat man Rs 9.48 in khang a, January 2016 in Rs 21.48 in khang hi. International market ah crude oil man hong khan' kik ciangin Oct. 4, 2017 in Modi' government in litre khat ah excise duty Rs 2 la a, May 2018 in Rs 19.48 la hi. Modi' government kum li sungin petrol ah excise duty litre khat ah
126% in khang a, diesel 330% in khang hi.
Modi in zan in a thugenna ah 2019 elections ngimna tawh mipite khemna dingin Sept. 25 ciangin India gam-a mizawng 50 crores empower (thahatna piakna) dingin Pandit Deendayal Upadhya' pian'ni in Mantri Aroyga Abhiyan kici kipankhia ding a, leitunga healthcare scheme golpen Ayushman Bharat scheme tawh mizawng 10 crore hamphatna kibawl ding a, kum sim in innkuan khatin Rs. 5 lakh hamphatpih ding uh a, Indian Independence Day a kum 75na cin'ni 2022 ciangin space tungah mihing kahsakna dingin manned space mission "Gaganyaan" kisawl ding a, space ah kah masa leitung ah India pen a lina hi ding hi ci hi.
"Gaganyaan" mission pen ngimna bangin a lawhcin' leh Modi' government sepkhiatna hilo a, a mission pen ISRO in amau nasep theihna (capabilities) tawh space ah mihing kahsak ding a ngimna uh mipite khemna dingin a zat hi lel hi.
Mutpu Modi rhetoric kampau um a, OBC minamte kinengniamna, rape case khan'na, numei buante (rapists) lakah BJP makai leh gumte gum a India flag tawi-a kiphinna neite gumte tha piakpih nuam a, Sahahanpur violence hanga thuman lopi tawh UP government in Bhim Army khangnote thonginn a khumna, Hitdutva ideologies bullet ten Bhima violence piangsakin thuman lopi tawh Dalit mite thonginn ah a kikhumna gum a, cow vigilant group ten bawng gawh dinga kai bawng neite nangawn mob lyching tawh mi tampi a thahna uh thapia nuam a, Scheduled Castes and Scheduled Tribes (Prevention of Attrocities) Act provision kiphiatna gum a, youth unemployment khan'na piangsak Modi government gum a, Hindutva ideology tawh India gam 2022 teh Hindu gam (Hindurashtra) suahsak ding thukimpih a, na bank accounts uh-ah black money kha khat sungin a lakkikte Rs. 15 ciat hong thunsak ding ci-in Modi' kamciamna um lai a, lokho mite leh tribals minamte kinuainehna phamawh sa sese lo a sepkhiat ding kamciam bekbek leh zuau vive gen thapai Modi na vote uh na pia kik lel un.
Modi in zan in kum 10 sung India ah ngongtatna (violence) beisakna ding a kamciam bek hi loin 2014 panin NDA government nuai-ah nuntakna taktak kipankhia pan a, a beisa kum li sungin saipi ihmu kiphawng ta hi a cih na up lailai uh leh Modi mah gum in, BJP party mah tha napia lai un. Na vote uh nomau thuneihna tek hi lel hi. BJP in 2019 elections ah government hong form zawh kik a, full term hong let leh Idia pen democracy kimlai mobicracy leh demoncrazy a suah khak ding baihlam mahmah hi. Kamciamna hoih nono tampi neih sangin sepkhiatna tawh lahkhiatna thupi zaw hi.
Source: India Today; First Post; Business Times; TOI; The Hindu; Indian Express
@Thang Khan Lian #ZUNs
Photo: Indian currency kiatna cartoon leh UPA vs NDA regime hun a crude oil international prices leh retail price

I POLITICS MUHNA LEH SAAN ZIA KI-ETPHAT KIKNA: MAKAITE PUM GUP A, PUM MUAN HUAI MAH HI TAKPI MAH HIAM?

I POLITICS MUHNA LEH SAAN ZIA KI-ETPHAT KIKNA:
MAKAITE PUM GUP A, PUM MUANHUAI MAH HI TAKPI MAH HIAM?
Gam makaite (politicians) pum gup, sial gup, a thuman lohna teng nangawn uh sial gup ngam in, sialpi nung zuih banga zui kitam mahmah lai hi. Gam khat ah mipil leh mi tawta a dim mah in om a, democracy gam ah mipite thuneihna pen a sangpen (supreme) hi cih tel nai lo a tam luat manin makaite hoih lohna nangawn pum gup a tam luat lai pen lamdang ka sa kei hi. Lungsim leh theihna tawta kitam lua lai hi cihna hi ziau a, lamdangsak luatna ding om lo napi a lunghimawh huai leh a patauh huai thu hi.
Gam makaite thuneihna hun (term) pen ciangtan nei ahih manin va pum muan luat leh va pum gup luat khak ding kidophuai mahmah hi. A term bei khit nung nangawn in a pumgum leh a pummuan nuam tengin in pumgup a, pummuan den ding hi pah hi.
Makaite hi zaw loin mipite thuneihna a tawntungin bang zah in thupi hiam cih, "Vox Populi, Vox Dei," ci-in Latin pau in radical Whig tract ah 1709 in na kisuak sak hi. "Mipite aw pen Pasian aw hi," (The voice of the people is the voice of God) ci ngiau bek hi. Hih kammal pen 1910 in "The Judgment of whole Kingdoms and Nations" ah kisuaksak kik a, a laigelh pen a kitel loh hangin Robert Ferguson ahih kei leh Thomas Harrison hi ding hi kici hi.
Hih "Vox Populi, Vox Dei," thu section a kinak zatna pen revised (1710) version pamphlet ah:
“Government khatpeuh ah natural law ahih kei leh divine Law ahih kei leh midangte sangin mi khat bekin vaihawmna lamsang ah (Administrative Affairs) ah thuneihna sangpen (sovereign) nei ngei lo a, innkuan tuamtuam tul tampite thuneihna sangin mi khat bekin thuneihna sangzaw nei ngei lo hi. Bang hang hiam cih leh a ngeina (Nature) ah mi khempeuh liangko kikim uh a, thuneihna za (rank) a neih uh kikim a, kuamah midangte sangin a kampha zaw dingin piang lo ahih manin common Faculties om khempeuh a kibangin a zat khawm ding uh ahi hi. Tua ahih manin Government khatpeuhpeuh ah mihingte in government a deih pen uh teel theihna dingin suahtakna (liberty) nei uh hi," ci hi. Aana tawh party khat pum gum leh thapiakna dingin kinawh theih loh a, ei party deih a deih lote minam leh makaite langpang ci-in ngawh theihna dingin thuneihna nei kuamah om lo hi.
Mipite thuneihna thupitna tel nai lo tengin makaite na pumgup ngaungau lel un la, a hoih lohna leh a thuman lohna teng nangawn uh na gumgum lel un. A thuneih hun sung teng uh na mai uh taang kha thei a, tua khit ciangin paina ding mu lo a, khimzingna mun ah paina lampi zawt buambuam in mitdel na bang lel ding uh a, hawkguam sung na kideng lel ding uh hi. Makaite muan ding sangin mipite thuneihna muan ding thupi zaw a, Pasian muan ding hoih zaw pek lai hi.
Pasian geelna a tangtun theihna ding leh Jesuh' mission lianpen a kisepkhiat theihna dingin Judas in Jesuh lehheekna dingin dingin Judah siampi liante in Iskariot' tapa Judas golhguk ngun peek sawmthum (thirty pieces of silver) na pia uh hi. Judas in a ngah golhguk sum ngun peek sawmthum pen LST siamte Judas' tunga kipia sum pen nipi kal khat sung ni guk nasemte in nipi kal nga a lawh ding uh thaman hi a, ngun (silver) peek khat pen $20 tawh kikim a, ngun peek 30 pen $600 pha dingin kituat hi ci uh hi. Tua hun adingin $600 vangliatna thupi mahmah ding a, tu hun in i gam makai neksia ten mipite phattuamna ding a neknek uh tawh kilamdang lo kha ding hi.
Makaite pen Pasian' mi zat, a teel sathau nilh hilo hi a ci ka hi kei hi. Thupha ngahna ding leh samsiatna ngahna dingin dingin Pasian in Israel mite makai hoih leh gina lo tampi na pia a, pawl khat ten thuman in Israel mite makaih in, pawl khat ten lampialpih uh hi. Messiah hi cih um napi Jesuh nungzuizui den hi napi Judas in Jesuh' sihna dingin a lehhek a, Gethsemane huan sungah siampi liante leh upate in a hong sawl, namsau leh molhtum a tawi mihonpi tawh hong tonkhawmte makaih in, "Ka nap (kiss) pen pa amah hi ding hi; man un,” ci-in a lim dingin a hilhkhol mah bangin Jesuh lim takin nam in, “Topa aw, thupha ngah ta in,” a cih bangin Judas banga amah angsung ding meetna khual a mipite lungkimna ding bek tan gen napi sepkhiatna tawh lahkhia lote Pasian' sathau nilhte hi ci-in i pum haipih khak leh lam hong pialpihte nung zui ihih manin kidophuai mahmah hi. Hong nam khempeuh leh vision hoih nono bek gen a awng lala bek a sik teng zong makai muanhuai na hilo thei hi. Sepkhiatna tawh nasep hoih lahkhiat ding kisam a, kamciamna sangin sepkhiatna tawh lahna thupi zaw hi.
Minam vai politics kikhupkhawmna ah ei ngaihsutna tawh kituak khempeuh hong thukimpih loin ngaihsutna tuam deuh nei teng i minam leh i makaite leh Pasian' sathau nilh makaite leh biakna siate langpang hi ci-in ngawh pah lanlan den keei zong Jesuh lehhek Judas nung zuite suak khak ding baihlam mahmah kha thei hi. Jesuh in na hoih tampi sem in, dam lo tampi, cina, mit khua mu lote, miphakte damsak in, mawhbaang lo napi a thugen um a zui mi 12 bek nungzui a neih mah bangin biakna leh minam vai ah thuman i gen lai tak leh thuman lo i pholakkhiat ciangin pawl ding tawm a, nungzui ding ngah hak a, a um ding mi tam lo kha ding hi. Ahih hangin lungkiat pah ding hilo hi. A impact om veve cih phawk ding kisam hi.
Politics uuk pong napi a mimal deihna leh hamphatna ding bek deih a Jesuh lehhek nungzui Judas Gethsemane huan sungah zui siampi liante leh upate in sawl, namsau leh molhtum a tawi mihonpi tawh hong tonkhawmte ihih khak ding leh politics hangin bang hamphatna deih in, bang ngah nuam ihi hiam cih i tel loh khak ding pen kamsiatna lampi manawh ihih manin kidophuai mahmah hi. Tahum leh tang khen thei loin tang lompi nusiatsan in tahum lompi atat makai teng pum muan kha den in pum gup den keei leng Zogam ah kial hong tun ding baihlam mahmah a, antaw ding leh sum zong dingin gamdang ah i lengkhiat khit khak ding lauhuai mahmah hi.
Pasian' teel leh zat mah ahi leh mipite makaih dinga thau kinilh Judah leh Israel kumpite sung panin a zawhsa uh Moab mite in a pasian uh Khemosh biakna dingin a ta ngeekte uh biakna (sacrifice) dingin a ettehte pawl khat om hi. Joshua in Jerikho khuapi a kisuksiat lai-in hih khuapi lamkikna dingin bulpi (foundation) phutkikte in kulh kongpi lutna ah a tate luang kham ding uh hi (Joshua 6:26-27) ci-in Pasian' mai-ah a kamciamna a bawl palsat in Jeroboam' khialhnate zuihna dingin Omri' tapa kumpi Ahab leh Sidon mite' kumpipa Ethba-aal' tanu a zi Jezebel la-in Baal pasian biakna dingin Samaria-a a lam Baal inn sungah Baal adingin tau khat dingsak uh a, Asherah biakna ding khat zong lam uh hi.
Ahab' hun in Bethel mi Hiel in Jerikho lamkik ahih manin Topa in Nun' tapa Joshua tung tawnin a gen bangin amah in a tacil Abiram' luang khamin a bulpi phut a, a tapa neu pen Segub' luang kham in a kongpite a phut hi. (I Kumpite 16:30-34). Ahab' gamtatna man lo gen ngam kamsang Elijah' thugen um lo leh Carmel mual tunga Baal pasiante tungah Pasian min tawh a gualzawhna um lo Israel mite leh Elijah a thah sawm Ahab leh Jezebel bangin i pawlpi leh minam vai sunga thuman lohna pholakkhia ngamte leh thuman gen ngamte thugen um loin, a langpang leh a thah sawmte ihih khak ding zong kidophuai mahmah hi. Makai i cihte zong mihing mah ahih manin khial thei lua uh a, thuman den zo lo uh hi.
Israel kumpi Ahaz in zong Israel kumpite' khekhap mah zui-in Topa in Israel mite' mai-ah a hawl khiat minamte' zat a kihhuai a gamtatnate uh mah bangin biakna dingin ama tapa nangawn hal a, mual tunga singniim nuai khempeuhah biakna pia-in paknamtui hal hi (2 Kumpite 16:1-5). Israel kumpi Hosea in zong Pasian in Israel mite' mai-ah a hawl khiat mite gamtatna kihhuaite mah gamtang in Israel mite in biakna-ah a tanute uh leh a pate uh halin vankahna leh aisanna zang uh a, Baal biakna tawh Pasian hehsak uh hi. (2 Kumpite 17:7). Judah kumpi Manasseh in zong biakna-in a tapa hal a, aisanna leh mai lam thugen kholhnate sem in, vankah theite leh aisanna tawh nasem khem hi (2 Kumpite 21:6; 2 Khangtangthu 33:6).
Solomon in Jerusalem nisuahna lam mual tungah Moab mite' aa ahi a kihuai Khemosh leh Ammon mite' aa ahi a kihhuai Molek pasian adingin mual tungah biakna khat lam a, tua mah bangin paknamtui halin a pasiante uh tungah biakna a pia a gamdang zite khempeuh ading hih sak hi (1 Kumpite 11:6-8). Solomon' tungah Pasian a nih veina kilak khinin, pasian dangte nung azuih lohna dingin dingin Pasian in thu pia khin napi Solomon in a lungsim hei lo ahih manin Pasian in Solomon' kumpi gam kip den dingin a ciamsa hi napi a hehna hangin na kumpi gam balkeekin na nasempa tungah ka pia taktak ding hi ci-in gen hi. David' tungah a kamciamna a khualna in Solomon' hun in a kumpi gam kibalkeek lo bek hi (1 Kumpite 11:9-12).
Judah kumpi Josiah in puahphatna hong bawl a, kuamah in Molek tungah a tanute ahi a, a tapate ahi zongin Hinnom Kuam sunga om Tofeth kici milim biakna mun a susia hi (2 Kumpite 23:10). Zomite minam leh gamvai (politics) ah, i biakna pawl tuamtuam sungah thuman lohna, nekguk, takgukna, golhgukna, ngongtatna tawh thukham amau khut khut sungah la-in a ngongtat a om ciangin thuman genkhiat ngam ding pen i Khristian mawhpuakna lianpen hi zaw hi. Pasian' mi zat leh sathau nilh hi ci-in Israel mite a khialsak kumpite nial ngam loin sal suahna dingin milim biakna tawh kumpite gamtatna hoih lo teng nung mot zuih mipite bang ding maw? Ahih kei leh kumpi Josiah bangin puahphatna bawlna dingin a kihhuai gamtatnate susia in kipuahpha nuam zaw maw?
Elijah bangin Ahab leh Jezebel' kihhuai gamtatna tawh Carmel mual ah Pasian' gualzawhna mu dingin Pasian' min leh deihna gum zaw ding maw? Muhdahna, ki-angvantuamna, thuman lohna, nekguk takguknate zong milim biakna zah in kihhuai a, a piang zo lo ding leh sepkhiat zawh loh dingpi kamciamna zong zuaugenna mah ahih manin Khristian ngeina leh Pasian' deihna hilo hi. Thuman gum ding maw? Thuzuau gum ding maw? Nang mimal hamphatna ding bek khuat ding maw ahih kei leh minam bup leh khang sawnte ading khual in khaut zaw ding maw? Deih teel ding nam nihte nangma khut sungah om hi. Nang political rights zangin hoih na sak pen makai gum ding maw ahih kei leh aana tawh party khat nawhna tawh huih in a mut tuihual bangin huih mutna lamlam ah kikhin ding maw?
πŸ—£️Thang Khan Lian