Tuesday, 1 November 2022

𝐁𝐔𝐀𝐈 𝐃𝐈𝐍𝐆 𝐁𝐔𝐀𝐈 𝐋𝐎, 𝐁𝐔𝐀𝐈 𝐋𝐎𝐇 𝐃𝐈𝐍𝐆 𝐓𝐄𝐍𝐆 𝐀 𝐁𝐔𝐀𝐈𝐏𝐈𝐇 𝐙𝐎𝐌𝐈𝐓𝐄

 𝐁𝐔𝐀𝐈 𝐃𝐈𝐍𝐆 𝐁𝐔𝐀𝐈 𝐋𝐎, 𝐁𝐔𝐀𝐈 𝐋𝐎𝐇 𝐃𝐈𝐍𝐆 𝐓𝐄𝐍𝐆 𝐀 𝐁𝐔𝐀𝐈𝐏𝐈𝐇 𝐙𝐎𝐌𝐈𝐓𝐄


Leitungah ei Zomi a kicite pen i ngeina, i zia leh i tong namdangte aa tawh kilamdang mahmah sese hi. A hoih mahmah zong na om kiaukiau napi-in tua bangte kilawhsawn ding sangin a hoih lo lamsang kilawhsan ding; thumanna lam sangin thuman lo leh zuauthu ah kithutuah ding, kipil thutuah ding sangin kihai thutuah lamsangah kipumkhat ding baih kisa pha diak sese hi.

I kha' adingin hi loin i gilpi ading bek mah sep masak dingin kilawm leh thupi i sak (priority) penin kingaihsun a, pilna siamna (education) sangin sum leh paai a nambat khatna in kikoih hi. Ahih hangin leitungah mihau in ciamtehna a ngah zo ki-om nai tuan lo hi. A nambat nihna ah gam thumna pen vantung tun ding sangin a thupi ngaihsut zaw honpi khat mah ki-om lai hi. Gam thumna tung khit ciangin kipil pah ding, mi dangte in na khempeuh a thei zaw ding bangin a kingaihsun peuh ki-om ngam lai zen hi.

Pulpit tung peuh nainganzi (politics) genna dinga mun hoih penin ngaihsun napi-in, politics kici a sin ngei lah hi beek lo napi-in hangsan takin ut teng cilphuan kai nena liangin genin a awngawng ngam peuh Sia kihau lai hi. A politics muhna leh theihnate level pen namdangte muhdahna leh gal bawlna ding ciang bek hi sese zaw lai hi. Kum 60-70 kiim bang naih ta, doctorate degree khawng ngah lianluan khin buang napi-in, ahihna nangawn a kithei zo nai lo kitam hi. Zomi kici namkee (tribe) neuno peuh sasa lai-in, identity crisis tawh a buaibuai thei lai - a husan bei dong a buaipih ngap peuh Siate a kipan nautang kitam lai hi.

Postmodernity Age hun hi napi-in, i buaipih leh i ukte na tumdang thei mahmah lai sese hi. Ei buaina sangin mi dangte buaipih masakin kinei a, i telcian lohpi mi dangte thu khen suk ziau-in, upmawh, phuahtawm leh zuau bulomtang gen ding a kihta vet lo kitam pha diak sese hi. I theih vet loh, i telcian vet loh hi napi-in "thei lo!" cih ding kihta lai a bang kitam a, a thei pen, a pil pen zahin hangsan takin zum vet loin ut teng mut suk giap phamawh a sa vet lo kitam lai hi.

Cialpi/crusade/revival camp khat om le lah, "Tua nu/pa piangthak kik hi, ci leuleu ve un bang tan vei hong khom tam?" ci-in mi' gupna ngah lungdampih nak sangin a nungtolh kal ding na ngaklahin a buaipih zawsop lai peuh ki-om hi. Ahih hangin tua bang ngaihsutna nei-in a paupau tata lah Khristian thu upna ah a hahkat pha diak a kineih tata na hi zawsop thei hi.

"Tua nu/pa tua tawh kingai ci ve uh e, na za kha nai hiam?.... Tua nu/pa tua tawh kikhen ta ci ve uh aw, na za kha nai hiam?" ci-in mi ki-it kikhen thu peuh a ki-it a kingai ahih kei leh a kikhente sangin a buaipih ngap zaw kitam lai uh hi. Mi' kingaih leh kikhenna thu peuh Lungdamna Thu (gospel) tangkopih ding i leibat bangin a ngaihsun kitam lai hi.

Nupa kop thak khat om leh, "A moneipa hoih mahmah napi-in a zi hoih kei tak ei... nak kituah kei si uh fiamfuam," peuh ci-in a kawi dingpa sangin a na buai zaw peuh kitam lai hi. Ahih hangin ama' zi/pasal hoih kei, thusia tak, ci-in kigenkhaksak leh tangtel sihtan a bang pah ding veve peuh na hi zawsop zaw lai.

Zi/pasal neih a kin masa mel lo tangval/nungak koppih a nei hak sim pian mu leh, "Nang cik hun ciang neih sawm? Sawm dek nai lo maw? Nei hak si teh, zat lohin ciahpih kik sawm maw? Zunthakna ding bekin zatzat sawm maw? Deih teel lua hi ngelngel ding nai ve..." khawng peuh ci suk gawp. Zi/pasal nei loin om hithiat phamawh a sa lote sangin phamawh na sa zaw, a buai lote sangin na buai zaw henhan keei!

Nupa kop thak kiteng khinsa om leh, "Ta nei hak si uh e... Siamsiatna ngahin a ciing (ta nei thei lo) kua pen ahi zaw tam?" peuh ci-in na buaipih henhan pong. Ta nei baih om le lah, "A letthat Pastor in thupha lim piak lua kha hi vak. A no tawh a luahkhawm hi vak," peuh ci-in upmawh thu teng suutin na buai henhan pong. Thukhen dinga kua seh lah hilo napi-in thukhen mang semin na buai mahmah.

"Tua nu/pa gawng si e, zu/zatui vikvik kik zel hi ve maw? Tu teng hong thau keei ve'n ngawl phot hilo dia? Sawt lah ngawl zo beek kei ve'n cin maw?" ci-in mi gawn' leh thau peuh na buaipih mahmah uh hi. Mi cidamna leh an nek zia thei lopi-in upmawh thu tawh ut bangbangin khensat zauzau. Pil kisa, tei kisa mahmah zaw lai! Mi zu leh zatui leina dingin peek khat beek huhna a pia ngei lah hi beek lo napi-in a gengen peih, ciltui kaai liangin a suutsuut ngam peuh kitam lai hi.

Innkuan kikhopna a neih ngei beek lah hi ngap lo, a kikhawm ngei mel lah hilo napi-in, a innkiangte'n kikhopna nei-in lasa-in khutbeng leh, "A bang ne kha uh ai tam? A bang kha tang dihdih uh ai tam? Bang tan vei a zom suak zo mah hiam na en ni. Bil-aphuai vengvung sa lel ing," peuh ci-in na buaipih mahmah. Kikhawmin biakinn zuante lungdampih sangin a dek lam panin a lehkaihkaih Satan' missionary dingin "full time" in a kipiakhia ngam nangawn ki-om lai hi.

Sum leh paai zong dingin, a diakin Singapore, China, Macau, Dubai etc cihte khawng a kuankhiate thu gen ding na hau mahmah sese. Doctorate research project zahin buaipih. Numei paktat zahin upmawh, phuahtawm leh zuau bulomtang gawmkhawmin online sungah kihai thutuah henhan pongin a mipihte tawlem dikdek. Teci (evidence) kician om lopi-in a mipih Zoliate ban mindaisak dikdek ding hahkat mahmah napi-in gam leh minam it pen, Zomi sit tui hel loh kici ngam zaw lai zen! Zumta gui kitat!

Gam leh minam a it pen, sih kingamin a lutang a kham ngam pah ding zahin awngawng napi-in a gam leh a minam in gal leh sa tuakin, cihmawh beidon'na tawpkhong, gilkial dangtakna a tuah hunin, "ei tawh a kisaikhakna cinvom cia zong om kiuhkeuh kei. EN HITHIAT bek zaw le'ng kibit pen," cihsan miumiau-in khuzepin na en hithiat bek.

Kiphasak, kihangsansak, kisinphasak mahmah napi-in gal leh sa do ngam nak sangin gal leh sa tuak lopi-in galtai kidem mah bang henhan keei. Revolution thu gengen napi-in lehdo hunin lah khutmeno nangawn tangsak ngam loin bucip mang khin. A do ngamsun teng zahko ding leh mindaisakna ding bekbek leitang zonin, nasep lian pen zahin buaipih peih zaw lai zen!

Zomi cih a min bek nangawn sihpih ngam suk pah. Ahih hangin a Zomi sunga namkee teng suktuah leh kimuhdahna ding thu vive, Zomi seek neu behna ding thu vive gen leh gelhin khah kidemin buai vengvung. A Zomi cih thupisim leh ultung mahmah napi-in, Zolai gual khat nangawn a manin gelh thei lo...sawm vet lo zaw lai! Zolai Zopau it lo, don loin ngeina pawi a thupi penin zat ding, laan a gol thei penpen khai-in sakhi hawk leh uih hon bangin hawk lala ding, cih ciang tawh lungkim mahmah thei lai!

Thupiang khat om leh a report masa pen ding a kituh bang liangin thupiang tawh kisai thuman sangin upmawh, phuahtawm leh zuauthu tam helh zawk ding kidemin phulun phul bangin online sungah phul ngeingai. A thei pen leh mit tawh a mu bang keekin kigen ngam zaw lai.

Tual kithahna leh khutkhialh bankhialhna a pian' simin lah a mun a mual-a om bangin ut teng gen suk zialzial. "A sisan mawk luan lo ding hi. Phu kila taktak ding hi," ci-in kuamah sawl lohpi-in a kamciam masa ding kituhin kamciam lanlan pongin kam sia leh kam kha thei pen zangin vompi halung vei bangin kitom lanlan keei. Ahih hangin phu lakna dingin khutmeno nangawn a tangsak ngam lah kuamah om vet lo sese. A si khinsa nangawn a hankhuk sungah nuam takin tawlnga hithiatsak nuam lo zen.... Mi khut tawh gul a man ngam minam hangsan Zomi!

Kum zalom 21 hunah i lut khin zo a, Postmodernity hun hita hi. A hun tawh kituakin i nuntakzia, i khuamuhzia, i gamtat luhekzia i laih kisam hi. "Vaimimciim zong kham zo lo, gamtaamciim bek mah petpet ing.... Ahih hang phamawh kei cidam peuh leh," cihcih hithiat theih hi nawn lo hi. Mi khat thumanna, mi khat pil kampauna leh gamtat hoihna hangin i minam minthangsak thei hi. Mi khat zuautatna, mot paupauna hang leh phengtatna hangin i minam daisak thei hi. Thuman lo panin thuman lamah, zuauthu panin thutak lamah, kihai thutuahna panin kipil thutuahna lamah i kituah theih mateng i minam minthang ngei lo ding hi.

- 𝔗𝔥𝔞𝔫𝔤 𝔎𝔥𝔞𝔫 𝔏𝔦𝔞𝔫



No comments:

Post a Comment