𝐁𝐄𝐇𝐈𝐀𝐍𝐆 𝐀𝐇 𝐃𝐄𝐕𝐄𝐋𝐎𝐏𝐌𝐄𝐍𝐓 𝐓𝐔𝐔𝐊 𝐓𝐔𝐍' 𝐊𝐈𝐏𝐀𝐍 𝐏𝐀𝐇 𝐌𝐀𝐖?; 𝐔𝐂𝐌 𝐈𝐍 𝐁𝐄𝐇𝐈𝐀𝐍𝐆 𝐋𝐄𝐇 𝐌𝐔𝐀𝐋𝐙𝐈𝐍 𝐃𝐎𝐍𝐆𝐀𝐇 𝐀 𝐊𝐇𝐔𝐓𝐒𝐀𝐔 𝐇𝐎𝐍𝐆 𝐙𝐀𝐍 𝐓𝐎 𝐏𝐔𝐀𝐓𝐏𝐔𝐀𝐓 𝐊𝐇𝐈𝐍..... 𝐌𝐄𝐈 𝐙𝐈𝐀𝐋 𝐇𝐔𝐍!
Oct. 27: Zanhal (October 26) in Zo suante teen'na Churachandpur district sunga om Behiang Range leh Mualzin khuate-a lokhomite tungah a sialin a kine pah thei be nam khat singno (cashew nut sapling) 2,000 kiim United Committee Manipur (UCM) leh Indian Council of Agricultural Research (ICAR) kipawlin va hawmkhia uh hi, ci-in a Committee in gen hi. Hih hunin UCM president Joychandra Konthoujam in a genna ah, “Manipur amah leh amah kitodelhin a kikemcing leh sawt kimang zo (self-sustainable) dinmun in a din’ theihna ding saupi geelna leh ngimna ngimna tawh i gamgite a kemcing khuata mite amau leh amau a kivakzawhna bulpi a piangsak dingin cashew singnote va kihawm hi. Government panin welfare schemes a ngah kha nai lo mun simthamte (remote locations) zong UCM in mailam hunah va kisik kawikawi zom lai ding hi,” ci hi.
Health status, education, power supply leh road connectivity tawh kisai Manipur government in a kisapna bangin a vaihawmsakna dingin thuneite tungah reports kipia-in kingensak ding hi, ci-in Joychandra in gen beh hi. Manipur gam-a phaizang kuam leh khamtung kuam tengah a kikim khantohna (equal development) taktak a pian’ theihna dingin gamgi leh mun simtham-ah a teng mite kinusiatsan loin UCM in kidinpih ding hi, ci-in UCM president Joychandra in a kamciam banah phaizang leh khamtungah a kikim khantohna taktak a om theihna dingin panlakna ah mun simthamte pibawl masak (particular emphasis) ding hi, ci-in gen beh hi.
Joychandra in, a singnote hong khancing ciangin i kiim leh paam-a omte (environment) a humbit bek hi loin sumbukte ah zuak theih ding theigah a piangsak singnote a beisa hunin UCM in mun tuamtuamah na kihawm kawikawi khin zo hi, ci-in a gen hangin khamtung gam lam Behiang kuam ahi lo mundang na hawm kha ngei uh hiam cih gen tuan lo hi. A Committee in a chancing/picing khit ciangin nek ding leh sumbuk ah sum muhna dingin zuak theih theigah gahin a suang singnote hawmna ah huh theih zah siit nei loin kihuh ding a, UCM in gamgi kuam-a om mawtaw tun lohna mun simtham-ah a om khuatate (remote border villages) ah singno hawmkhiat kizom toto ding hi, ci-in gen beh hi.
𝐌𝐲 𝐓𝐚𝐤𝐞: Behiang leh Mualzin khuate-ah UCM leh ICAR kipawlin cashew singno 4,000 a hawmkhiate uh Sangin Behiang leh a kiim a kiangte gentak lo Chin State ah a om sanggamte tawh kikawmtuahna dingin a kisam masa zaw bang dang hi loin kizopna lampi (road connectivity) hoih leh thu leh la kizaktuah theihna dingin optic fibre panin internet kihawmkhia ahih manin power supply gina zaw kisam zaw pek hi. Tua loin cashew sangin cidam ludamna kisam masa zaw a, a diakin phalbi hong naih tawh kituakin natleng hong laang hun ahih manin health-care system hoih kisam hi. Tu hun pen pilna siamna tawh kidem hun hi a, laitan nei loin nasepna hoih kingah zo lo ahih manin education system puah masak ding cashew nut singno hawmkhiat sangin kisam zaw hi.
Social media sungah kammal kiphuak thak a kilim zat mahmah #missionarypa a.k.a. Biren in a development Dahpa khuang tum ging tawh hong khim leh bumin, lungkim takin i pu i pate satsa leitang leh Guite hausa Pu Goukhotang zekhemin 1871 in a kimatna Chivu leitang i zuakkhia uh hi. Tua mun humbitna dingin a second missionary dingin UCM president Joychandra hong zang bang hi. Bang hangin? Joychandra’ kampau zatte nih vei lungngai pha lecin “political language” vive zang a, khantohna leh kipumkhatna (development leh unity) sangin paktat numei moh pheng khat tawh a kizol zawh bangin gamgi-a teng mite cashew plant singno 4,000 tawh hong zolin i leitang uh keek beh theihna dingin a mission zoptoh zel sawm hi.
Nung diakin Chivu ah Chandrakirti Memorial Park official in honna a neih neih ma uh Meitei te’n cikmah hunin gamgi kiim-a om khuate leh a teeng mite cihtheihna ding leh nuntak zawhna dingin letsong hong piak lam uh kiza ngei dihdih lo hi. Joychandra’ “political languages” zat leh a expansionist strategy pawl khatte:
(1) “Long-term objective i neihte sunga kihel Manipur self-sustainable dinmun ah a din theihna ding leh i gamgite kemin a cingte nuntakna ngahna nak piakna (providing a source of livelihood to the villagers who are guarding our borders) ding ngimna tawh cashew saplings va kihawm hi,” ci hi. A Kukiland e, a Zogam e cihcihte i ngah mateng gam leh minam adingin sih ngamin sem zel nung e, ci-in thau tawite in i gam i lei bek hi loin a mite kemin a humbitte hi ung, a kicih niloh pong hangun Joychandra in gamgi kemcingte pen gamgi-a teng mite hi, cih thuman tawm hong imkhia kiau se hi.
(2) Joychandra in, “UCM will continue to visit the remote locations in Manipur where the benefits of welfare schemes of the government are yet to reach,” ci ahih manin development kammal tawh a kinaih mahmah tangpi tangta noptuamna dinga ngimna welfare schemes a tun nai lohna mun simthamte ah Biren government sik leh tangin UCM in leitang kisuhsakna “lang grabbing policy” zopna dingin i khamtung gamte va ban sik kawikawi ding sawm hi.
1990s hunin Tonzang hausapa zol lungkimin Chivu leitang amau khut sungah a koih bangun Meiteite in i leitang a gol zaw sem hong keek beh theihna dingun khuata hausate va mut kawikawi ding sawm kik ta uh hi. Tuu vun silhin tuuno a kineih a balzaan ding a zong ngia hong vak ahih maninmei zial hun khin hi!
(3) Joychandra in, health status, education, power supply leh road connectivity cihte government hong ngaihsutsakna dingin thuneite in a kilawm a kituakin na a sepna dingun report ka khia ding hi, ci hi. Hih bangte Joychandra leh UCM tup leh ngimna hi peuhmah loin Behiang leh Mualzin ah a sialin a kine pah thei betang kang lehlah singno 4,000 ngian nei-in a hawmkhiatna uh a seelcip nopna hi bek hi.
Health status, education, power supply leh road connectivity pen Singngat Constituency ah mipite sik lkeh tang dingin muang takin I teelcing MLA mawhpuakna hi. A ginatloh luat manin Joychandra in hih bang teng hong imkhiat vat khak zong hi thei hi. Ei leh ei i kisittel phat hun hi.
(4) Joychandra in phaizang leh singtang gamte ah a kilangleek lo khantohna a pian’ theihna ding, a diakin mun simtham-a omte uangbawl phat diak dingin a kamciamna a gen tawh kituakin mun simtham leh gamgi-a om khuate rights gumin dinpih dingin a kamciamna nuihzakhuai hi. (assured UCM will always stand for the people residing in remote and border villages of Manipur, the president said that for Manipur to become truly developed, there should be equal development in the valley and the hill, with particular emphasis on remote areas). Vasa thang i kam ciangin i mat theihna dingin thang antah limci nono kikoih hi. A limci theithei, mit la theithei, bil sungah a thawl theithei ding hong tah ding uh hi.
Manipur southern district ah Lamka khuapi nangawnah Meiteite tam mahmah khin zo uh hi. Chivu i zuakkhiat khit nung 1997 kum pekin Legislative Assembly in Guite Kual dong khua tampi a sukha, Singngat khanga om Sumchinvum khua-a Tuitha luipang Cheklaphai Reserved Forest nangawn lakkik sawmin khua 99 a sukha (affected villages) dingin KAIHLAM SANCTUARY in a kipsak khitsa hi. Tua ahih manin Chivu kiim-a om khua bangzah hiam ah hausate hong zol lungkim beh lai le-uh i gam i leitang uh a bei mang khin ding suak hi. Tua dingin Biren govt. in Joychandra leh UCM tungah 2nd Missionary mawhpuakna pia-in ap khin hi, cih a kampau zatte, a mission zop dingte leh a ngimnate panin kitelcian khin lua lel hi.
Chivu vai tawh Nov. 19, 2017 in a foundation stone a phuh ni-in “BEHIANG KHUA-AH CHANDRAKIRTI PARK KIHONNA VAI TUT MUN NGAIHSUTNA KUPNA,” (https://tklyant.blogspot.com/2017/12/behiang-khua-ah-chandra-kirti-park.html) cih thulu zangin article ka na gelh ngei lai-in a thudon vet lo kitam zaw lai hi. Tua hunin ka patauh guk khinkhiante khat khit khat hong tangtung toto hi. A Memorial Park Oct. 14, 2022 in a hon ni-in Rs. 500 tawh amau leh i leitang a kizuak ngam nangawn ki-om zen hi.
Rs. 500 rate tengin a ni mahin a kizuakna sum zang bei khin ding uh a, a tam zaw semin kizuak ding a kidemte in zong hau peekpuuk nawn dingun uphuai lo hi. Tu-in 2nd Missionary Joychandra leh UCM mission hunin kua teng DEVELOPMENT min tawh tui kiphumin hong ki-apkhia zel ding uh hiam cih patauhhuai khin hi. A ut teng a kizuak hangun nang beek na kizuak loh ding a thupi pen hi.
Hih bangin i gam i leitang hong suhsak nuamte khuai bangin hong laan' lai takin tu ni-in na khensatna tawh na tangthu a gelhgelh na hi hi. Na tu na tate in a sim ciangin hong daipih ngam dingin tangthu hoih gelh sawm in. Development deihin Chivu nangawn zuak liang I sial kaih uh a sumtangin tuat le’ng Rs. 40-60 thousands man peelmawh kha ding hi. UEC in Behiang leh Mualzin ah cashew saplings a hawmkhiatte kungno khat Rs. 35 kiim man hi. Meethuai i sa lua hiam ahih kei leh suphuai leh zumhuai i sa lua zaw hiam? “Ching Tam Ama tani” nuai-ah "real equal development in valley and hill areas," a cihcih uh hih dan pian vive hi.

No comments:
Post a Comment