Saturday, 18 December 2021

AKTA MANGKUAN BANGIN KITUKTUK LEH UINO BANGIN KIPETTUAH NILOH HUN HI NAWN LO

 

AKTA MANGKUAN BANGIN KITUKTUK LEH UINO BANGIN KIPETTUAH NILOH HUN HI NAWN LO

Sociological theories lakah “symbolic interaction theory” a cih khat om hi. Hih theory in a genna ah mihingte pen natural environment leh symbolic environment ah kiteng a, mihingte pen na limte or ciamtehnate tawh i kizopna panin ngaihsutna (symbolic interactionism) i neihte in i hihna manphatna (values) leh tua a ciamtehnate tawh kituakin i ngaihsutna, i tuah i muhna leh a khiatna panin i thusan'zia (reciprocal meaning and experience) hong piangkhissak hi, a cihna hi.
I laisim leh i muh na kibang gige napi-in i letkhiatna leh i muhna leh i thu san dan na kibang vet lo sese mawk hi. Gentehna dingin, ui khat i muh hangin pawl khatte in a vom hi ci-in en uh a, pawl khatte in a mul sau hi ci-in mu uh a, pawl khatte in ui gol or neu nam hi, pawl khatte in a sa limci si e, ci-in khe li a nei four-legged canine family species sungah "dog" 🐕 i muh dan na tuam tek hi. Mittaw hon khot saipi tuakin a lawng kha - amau saipi lawng khakna tek panin a saipi' pianzia kibang loin ngaihsutna nei tekte bangin kitot gawp leh kitelkhialna piangsak thei hi.
I muhzia leh ngaihsutzia cikmah hunin kibang ngei lo ding ahih manin biakna leh gamvai limlim ah mihai bangin kihai thutuah henhanin na leh hun khempeuh ah kipumkhat leh mapang khawm theih henhan dinga ngaihsutna pen a hoih a bat tei sam hangin cikmah hunin a piang zo ngei lo ding ngaihsutna hi, ci-in political theory ah Utopian socialist idea kici hi. Minam min leh biakna vai tawh kalsuanna (movement) ah kihai thutuah henhan den ding lamenin, i kitelsiam lohna neu nono a omte kimuhdahna leh kigalbawlna bek tawh hunsa loin sisan naisan kisuahna tawh a buaina hamsa vensakna (solution) dingin i zat niloh lai teng kilemna, kipumkhatna, kithutuahna, leh mapangkhawmna sangin kidona, kikhenna, ki-el kihazatna suuksia semsem zaw ding a, a tawpna ah kibalzanna hangin kikhenthangna piangsak zaw ding hi.
I muh dan leh san' dan a kibat loh ciangin gal leh sa bangin kimuh leh ki-en pahin, laizom kimla melma kisuahna pen gam leh minam itna kici thei lo a, kici thei ngeingei lo ding hi. Ei political ideologies hong pum gupin a haipih lo peuhmah thah ding, vuak dingin muhna pen minam leh gam adingin nasepna hilo hi. Tua bang extremist or radical ideology kihtakhuai tawh kipumkhatna leh pankhawnna pian'sak dinga national movement kalsuanna pen cikmah hunin lawhcing ngeingai loin ding a, amah leh amah kimuktuk dinga kipan hi bek hi. Kum sawm tam lo sung a mainawt hangin a tuk dinga mainawt hi bek hi. Tua bang nationalism nei-in kalsuanna pen Islamic extremist groups sung panin 2001 hunin a vanglai uh a tung Al-Qaeda group leh 2014 hun lai-in a huihpi hangin a hong hat henhan Islamic State of Syria and Levante (ISIL or ISIL) movements tawh a kilamdan'na om lo hi.
Lai i sim ciangin a laimalte kicianin sim theih lohna leh a khiatna i tel loh hang a hiam? Ahih kei mumu napi-in i tel loh man hiam? Ahih kei leh zaza napi-in khua i phawk theih mah hiam hiam? Ihmu lopi ihmu i kineih manin phawn' zawh loh hi zaw ihi hiam? Ahih kei leh dictatorship system vs democratic system tawh ki-ukna deih ideologies kidona ei sungah a piangpiang hi zaw hiam? Bang hangin gam leh minam it kici tek napi-in khat leh khat kitelsiamna sangin kitelkhialna ding bek piang sese hi ding hiam?
Ei muhnop leh zaknop dan bekin lai kisuahte letkhiatna leh thupiang i muhte gam leh minam noptuampihna leh hamphatpihna dingin ngaihsun loin ei deih leh ngaihsutna tawh kituak thei ding bekin i kawikaih nilohna hang hi zaw hiam? Mi dangin hong suktuahna a ci laulau minam min aituam neihsa bangin a buplakin thuneihna khahsuah ding lau in a cihmawh hukna dingun hong suktuahna thang sungah a awk khin hi zaw hoh ihi hiam? Tua hangin gal leh sa i tuah hun leh suahtakna ngahna dingin do loh a kiphatmawh hunin ei teng peuh kigal suahsuah ihi kha ding hi.
PDF Zoland page ii post khempeuh ZRAEte galbawlna ah sangin tua prejudice tawh laisim kha i hiam. Symbolic interaction theory in a cih danin leh ei zaknop, muhnop leh tel nop danin thu kikai kiletkhia baih mahmah hi. PDF Zoland ii post khempeuh (leh gamtatna khempeuh) gal leh sa bangin na et (letkhiat) leh amau bangzahta in a neutral zongin gal leh sa bangin na muding hi. Tua mah bangin ZRAE lamte post leh gamtatana khempeuh gal leh sa bangin i et khakna a om loh ding kisam hi.
Thuman thutang khentel theihna dingin ngaihsutna khuak Pasian' hong piak zangin thuman thutang dinpih leh gup ngam peuh leng thuman lo hong guallel lel ding hi. Thuman thutangin tawh i minam i kalsuan ciangin kipumkhatna leh kithutuahna, leh mapangkhawmna in hong nungdelh lel ding hi. A masa ding teng nunungsakin, a nunung ding teng i buaipih masak ciang, buai ding buai lo buai loh ding i buaipih henhan niloh manun kitelkhialna, kimuhdahna, kikhen behna, kipumkhatna leh mapangkhawm theihna ding lampi teng khak a, i sungah buaina hong innteek bangin hong tutu hi zaw hi.
Namdangte tawliahsak ci-in kingawhtuah hun lai takin mi dangte vanzat (tool or instrument) in kuate a nasepna panin kilang khia zaw a, hong sutuah nuamte leh i galte lungdamna dingin eimau leh amau sungah kisuamna kua in pan masa zaw, buluhin that masa zaw leh tam that zaw khin hiam? Kua in gam leh minam humbitna ding nasem zaw hiam? Kua group lamte mipite tawh kipawlin kalsuanin mapang zaw leh tonkhawm zaw hiam? Ukna buluhin thuman loin gam a ukcip coup junta dictatorship regime a khan' hunin democracy, federalism leh self-determination lunggulhna thu i lim gen san lai takin hihte ngah theihna ding lampi lam manawh leh tun theihna ding kinaih zawin kuate gamtang zaw uh hiam? cih mit leh khuak zangin ngaihsut phat huai ta hi.
A kipawlpihte uh kua lamte in democracy, federalism leh self-determination tawh kinaih zawin kalsuan uh hiam? Kuamah tawh kipawl thei loin a kipawl theite hazatna tawh thuneihna leh ukcipna bek lunggulhna peuh gam leh minam itna leh sepkhiatna bangin ngaihsut niloh theih takpi ngam huai mah ding hiam? A mipihte tawh kalsuanin mapangkhawm hun a kisap phat diak hunin a lehtat haihai, a mipihte tawh kipawlkhawm thei lo, namdangte tawh a kipawl thei loin hazatna, muhdahna leh galbawlna lungsim a neite tung panin kipumkhatna leh kilemna leh daihna lamet huai takpi mawk ding hiam? cih zong etcik, sittel leh etphat a kisam hi zaw hi.
A tungthamah tuu lim hong pua-in, ahi zongin a sungtawng taktak uh ngia hangsan a bang kimlai tuu bangin a muhmuh khak theih hi. Mittang nih i neih bek tawh en loin i ngaihsutna khuak tawh zong et khawm kisam hi. Amaute’ gamtatna tawh amau’ pian'zia na thei ding uh hi. Lingvom kung panin leenggah kilo ngei a, sialtalling kung panin theigah kilo ngei ahi hiam? Tua ahih manin singkung cidamte in gah limci gah a, singkung gina lote in gah gina lo gah uh hi.Singkung cidamte in gah gina lo gah ngei lo a, singkung gina lote in gah limci gah ngei lo hi. Gah limci a gah lo singkungte kiphukin meikhuk sungah kikhul hi. Tua ahih manin amau’ gamtatna tawh amau’ pianzia na thei ding uh hi. (ref. Matt. 7:15-20)
Common goal i neih hunin i ngimna kibang i ngah leh tun theihna dingin mi dangte tawh kipawlkhop theihna pen supna ding leh a sia hi peuhmah lo a, minam kipumkhatna leh mainawtna a dal hi peuhmah loin meetna ding hi zaw hi. Hih bangin ngimna khat i neih hunin i ngimna kibatpihte tawh kalsuan khawmna pen namdangte hong suktuahna hi, ci-in ngaihsutna pen a man loin khensatna leh namdangte muhdahna (prejudice) tawh national movement kalsuanna hi zaw hi. Namdangte muhdahna dingin i gam leh minam itna molhtum dingin i zat sawm niloh lai takin a namdangte lah su ngam lo ihih manin i molhtumte a thuak niloh ding pen kuadang hi loin ei luzaang mah hi zaw den hi.
Ngimna kibang i neihpihte tawh khut kilenin tonkhawmna pen hong suktuahna leh hong khenna uh hi, cih ngaihsutna leh muhna man lo neih mittaw sialkhau let tata kawmin ei teng peuh thu leh la suk kaih, phei kaih, kawi kaihin i kitottot leh kigalbawl niloh ihih khak ding kidawm ni. Ei kikhen kei le'ng kuama'n hong khen zo lo ding a, ei tui bangin kigawm kei le'ng kuama'n hong gawm zo ngei lo ding hi. Ngaihsutna man lo leh thu kawikaihna tawh i hiam tawite ei leh ei kivauna, kithahna leh kisuamna ding bekin i zat lai teng namdangte in hong sutuah hi loin, thuneihna, sum leh paai bek deihna tawh i kisap hunin muh dingin om lo napi-un hong hu leh kem a kici, gam leh minam it leh nasem a kici ei tung bekah a hiam tawite uh a zang ngamte pen ei leh ei a hong sutuah nilohte na hi zaw khinkhian zawsop hi. I vek in supna lam manawhnawh i suak loh ding kisam hi.
Namdangte hazatna, muhdahna leh galbawlna tawh minam itna bulphuh kawmin i national movement a kalsuan lai teng koimah ciang tung ngei lo ding a, a muktuk dinga manawh a papai hi zaw hi. Lehdo ding gal leh sa ngam loin ei leh ei unau beelkang kituh i bat lai teng, akta mangkuan kitutu i bat lai teng leh uino bangin hamphatna i kituh lai teng namdangte in hamphatna teng ngahin na bup lak den ding uh hi. I gam leh minam min zangin i sep gimnate, i khua-ul, i sisan leh naisan luanna teng a mawknapi suakin i hazat, i pum muhdah leh i langbawl namdangte leh i gal ten a gah teng (hamphatna) na ki-atin na ngah zawsop den ding uh hi.
✍️ Thang Khan Lian #ZUNs  



No comments:

Post a Comment