POLITICAL TERMINOLOGY AH KAMMAL A KINAK ZAT MAHMAH PAWL KHATTE
Ei khantung mite pen nainganzi (politics) ki-uk leh kilunglut thei mahmah ta ahih manin a dahhuai sangin khuaphawk theihna khat ahih manin a lungdamhuai thu hi, ci-in ka ngaihsun hi. Ahih hangin politic ah political idealogies leh termininology kizatna leh ni sim nai sim in i nuntakna ah bang kizang hiam cih thei tum mel loin lopi-in socialism ahih kei leh capitalism paizia telcian lopi-in socialism kici dawi gilo bangin ngaihsun nap-in duhhopna leh huaihamna tawh a kithuahkhawm mi zawngte neihsun teng ama ai tuam hamphatna ding bekin a suukkang tum nuam capitalism peuh Christianity tawh kituak pen bangin a gen mi kitam mahmah lai ahih manin a zumhuai leh a dahhuai mahmah thu ahi hi.
13 September 1982 – 2 November 1987 kikal sung teng People's Republic of China gam a makaih leh China gam-ah market reforms lianpi a na piangsak Deng Xiaoping (22 August 1904 – 19 February 1997) in, "Zuawhngeu a vom leh a ngo ding a kisam hilo a, zusa a mat theih ding thupi masa zaw hi," a na cih bangin capitalism ahi a, socialism ahi zongin tangpi tangta phattuamna dingin zusa a man thei zawhngeu ahih ding thupi masa zaw hi, cih ngaihsutna nei pawl ka hi hi.
Tua ahih manin politial terminology ah a kinak zat pha diakte lakah bang pen hoih i sa pen leh i thukimpih pen hiam cih lim ttakin lungngai pha dih ni.
#SOCIALISM: Bawngpi nih na nei a, na innvengte khat na pia hi. Na bekin kiphakvak nuam loin na innvengte imawh leh donguak dingin na phal kei hi. Paian' hong piak hamphatna omte nang leh na vengte in a kikim in a ngah theihna ding ngaihsutpi belin na nei hi.
#COMMUNISM: Bawngpi nih na nei a, government in a nih in hong suhsakin tangpi tangpi leh nang leh a kikim ngah dingin a bawngnawi hong hawmsak hi. Tua ahih manin a zawng tuam leh a hau tuam om sese loin leitungah hamphatna omte a kikim in na ngah theihna dingin hong uk kumpi in hong vaihawmsak hi.
#FASCISM: Bawngpi nih na nei a, government in na bawngpi neihte gel hong suhsakin a bawnnawi ama hamhphatna leh meetna ngahna ding bekin zuak ahih manin bawng nei kimlai a bawngnawi na ngawl hi. Hih fascism political ideoligies pn Amerian gam panin Europe leh Asia gam dong ah poitics ah biakna (religion) metbawl a sawm conservative parties ten polpulism political ideologies in lim zat mahmah uh hi.
#NAZISM: Bawngpi nih na neih hangin a government in na bawngpi neihte gel hong suhsak bangah nang hong that hi. Bawng nei kimlai bawng nei kici-in a nei lote na simmawh leh neu bawl leh nengniam hangin hong uk kumpi-in na neih na lam khgempeuh hong suhsak khit ciangin a thuneihna uh a lehdo ding dalna in nang hong that zaw lai hi.
#ZIONISM: Teen'na ding leitang (plot) khat na nei a, na vengpa in hectares in a gol leitang a neihsa teng na suhsak banah na vengpa leh a tate na that ding bek ngaihsun in illegal settlement lam ding vive bek na hanciam hi. Na ngongtatna nang leh nang a kisiamantanna dingin Pasian' hong kamciamna bangin ka gamta hi, na kici zawsop ngam zen lai hi.
#CAPITALISM: Bawngpi nih na nei a, khat zuakin a meet na ngahna ding lametna tawh na bawngpi khat na zuak hi. Bawngtpi nih na neihte khat zuakin bawngtal khat lei na hih manin na bawng neih zah hong kibehlap ahih sum leh paai bawlna ah khantohna (economic growth) hong piangsak hi. Na bawng neih khempeuh zuakin a meet (profit) ngah beh ding lametna tawh na nasepna na na khawlsan (retired) a, nasem lopi-in a meet ngah ding bek na ngaihsu belin na nei hi.
#MODERN_CAPITALISM: Bawngpi nih na nei a, khat zuakin bawngal khat na lei hi. Na sum ngahte tawh na innvengte bawng neihte lei behin na bawng neih zah na behlap hi. Tua bangin na khuak na zat manin na innvengte' bawngcing mi suaksak na hih manin na innvengte bawngcin' man sum pia na hih manin a cithei mahmah kimlai na innvengte mizawng daipaam na suaksak a, bawngcing mi suak uh khin ahih manun a nuntak sung tawnung uh mizawng daipaam leh khutdawh suaksakin zawn'na tawh puuksih lawh uh hi.
#AMERICAN_SOCIETY: Bawngpi nih na nei a, khat zuakin bawngnawi suuk theih ding lametna tawh na bawngpi neih li in bawngnawi hong pia thei ding lametna tawh bawngpi dang na lei hi. Na lamena zah sangin na bawngpi lei thak pen in bawngnawi kicing hong pia zo loin na lungkhamna leh sinkhamna teng tawh na bawngpi lei thak pen hong si zawsop lai hi. Na bawngpi lei thak pen in hong sihsanna hang pen na innvengte mawhna hi ci-in na innvengte sim in na suam (invaded and attacks) a, ka rights humbitna hi ci-in nang leh nang na kisiamtanh zawsop lai zen hi.
#FRENCH_SOCIETY: Bawngpi nih na nei a, bawngpi thumna na deih manin lungphona nei-in lungphona nei-in kongzing lakah na kitom hi. Tangpi tangta sungah khantohna sangin thukham palsatin phengtatna (lawlessness or anarchy) na kibehpasak zawsop hi.
#GERMAN_SOCIETY: Bawngpi nih na nei a, kum 100 sung a nuntak theihna ding lametna tawh zatui zaha zangin na puahpha (modify) hi. Tua bangin kum 100 sung na bawngpi nih neihte nungta dingin puahpha napi cin na bawngpi neihte lak panin kha sim in khat go-in a sa na na ne hi. Hamphatna ding ding suplawhna lianpi na tuak hi.
#CHINESE_SOCIETY: Bawngpi nih na nei a, na kipawlpih mite (compatriots) tungah na bawngte zuakin leitung bup-ah a nawi a zuak theihna dingun plastic hai (cups) na bawlna hangin na hauh lawh piikpeek liang hi. Na ngian siamna tawh na hauh beh semsem hi.
#THIRD_WORLD_SOCIETY: Bawngpi nih na nei a, a nih un kha khat sungin go in a sa teng na gilmul vang liangin na ne hi. Na bawng neihsun nih na gawhte hong siatvat dingin international community in huhna hong piak ding uh sunmang in na nei zaw lai hi. Na sunmang neih bangin hongtangtun' loh ciangin biakinn ah pai-in a lamdang bawng (miracle cow) nih hong piangkhiatna ding leh gam nih gam thumna ah na tun' zawhna dingin thu na ngen hi. Na sunmang leh lametna a tangtun theihna dingin ni 40 leh zan 40 sung antang in thu ngenin na bawng nih neih gawh khitsate vanung panin manna bangin a nungta in hong kikhiat suk ding na lamen zaw lai hi. Na BY FEIH TAWH antang liangin na thungetna hangin na tha zawm gawp ahih manin gilkial dangtakin a tawpna ah na puksih lawh zawsop hi.
#BLACK_AFRICAN_SOCIETY: Bawngpi sawm na nei a, a gilo pha mahmah leh amau ngaihsutna leh biakna tawh kituak lo peuhmah thuakzawhna a nei vet lo (an evil white supremacist and religious bigot) na kiangah hong paite na teengsak hi. Na lungsim sungah mi dangte khualna leh migitna lahkhiatna dingin zindo in nang kiim na na kiangah na teengsak a, a teen'na ding uh leitang na piak banah bawngpi nih na neihte na pia hi. Ahih hangin tua mikangpa in nang hong hazatna hangin na bawng neih dangte khempeuh leh na leitang neih dangte hong suhsakin ama sila hong suaksakin sila in hong bawl genthei hi. Na suahakna dingin do-in thuman thutang (justice) na nget ciangin Pasian leh a geelna langpang leh lehdo in hong ngawhnate leitung bupin um in na bumhai gawp zo zawlai uh hi.
By: Thang Khan Lian #ZUNs reports

No comments:
Post a Comment