TRUMP IN NATO' SUM ZATKHIATNA LEHKAIH IN THUMAN LOPI GEN KIK LEULEU
July 10: US President Donald Trump in North Atlantic Treaty Organization (NATO) in na a sep theihna dingin sum kizangkhia lak panin US bekin 90% piakhia hi ci-in thuman lopi-in thuman lehpei (distorted) in a zuaugensa thu zom kik leuleu hi. A taktak in NATO sum zatkhiatte lak panin US funding piak pen 22% val deuh bek hi ci-in tu nai diakin NATO' figures in tuangsak hi.
Trump in NATO' nasepkhiatna ah sum zatna (spending or costs) a tuatna pen NATO member dangte in a defense uh-ah a zatkhiat zah uh leh US in a defense ah a zatkhiat zah panin tuat in, tua bulphuh pong hi. NATO in, "Inflation-adjusted figures panin a en hi leng zong 2017 in NATO merbers kipawlna (alliance) ah US share pen 67% kiim bek hi lai hi," ci hi. A nunung pen dingin thucian leh thuman tel lopi-in Trump in NATO' sum zatna a gensiatna pen Brussels ah ni nih sung NATO khawmpi kipat ma-in a dahpa khuang (Twitter) ah nih vei tuangsak leuleu velval kik hi.
Trump in July 9, 5:25 pm in a Twitter ah, "NATO ah sum zatkhiatna ah US in gam dangte sangin sum tam zangkhia zaw hi. Hih pen thuman hilo a, kisang thei lo hi. Hih gamte (members) in NATO ah a sum thawhkhiat uh ka zum ah ka tut a kipanin a khan'sak beh hangun sum tampi a thawh beh ding uh kisam lai hi. Germany in 1% bek piakhia a, US in 4% piakhia a, NATO in phattuampih hi," cih tuangsak hi. Tua khitin, "NATO in a sum zatkhiat 100% lak panin US bekin 90% piakhia a, gam dangte in 2% a piak dingin a ciam zah uh pia zo dek uh hi. Tua khempeuhte tungah EU in US tawh sum bawlna hangin a meet zaw (trade surplus) $151 million ngah a, US tungah sum bawlna dalnas hong bawlkhum zaw lai hi. Hi thei lo hi," cih 5:34 pm in tuangsak kik leuleu hi.
I gen khitsa bangin Trump in NATO in direct leh indirect ah a sum zatkhiatna lak panin US bekin 90% sik hi a cih uang gen lua in, a zuau bulomtang hi zaw hi. NATO in direct sum a zatkhiatna NATO alliance a kihel tengin amau gam ciatin a sum muhna uh tawh kituakin gross national income (GNI) panin cost-sharing formula tawh et in NATO’s “principal budgets kici adingin a thawhkhawm uh a, tua lakah US in 22% kiim thawhkhia bek hi. A principal budget categories lakah - civil budget, military budget leh NATO Security Investment Programme (NSIP) cihte kihel hi.
“Direct a thawhkhiatna; piakhiatna (contributions) pen NATO alliance adingin sum kisamte member 29 in a kipiakhawm hi a, gam khat bek (single member) in pia lo hi. Sum kipiakkhiat khawmte pen NATO-wide air defence ahih kei leh command and control systems ading cihte ah kizang hi. Sum zatkhiatna members khempeuh in kisik khawm liailiai a, common funding bulphuh in kizang hi,” ci-in NATO in ci hi.
NATO in 2018 military budget adingin €1.325 billion (or about $1.55 billion), civil budget adingin €245.8 million (or about $289 million) leh NSIP adingin €700 million (or about $822 million) kinei hi ci hi. Hih thumte ah US sik ding pen a tam pen $590 million bek hi cihna suak hi.
Direct spending pen NATO a kihelte “joint funding” projects dangte panin a geelna zong kaikhawm uh a, ahih hangin hihte pen NATO in political leh finace vai in ngaihsun loin sim lo hi. Hih programs pen NATO members a kihelte in cost-share arrangements leh management structures tawh kituakin a sik zah kikim lo hi,” ci-in NATO in ci hi. Ahih hangin Trump in indirect ah zatna ah US leh NATO members dangte in amau defense budgets ah a zatkhiat zah uh tawh tehkak pong hi. Trump in US in 90% sik hi a cih sang lua a, val lua hi ci-in NATO in ci hi.
NATO' sum zatna June 27 update ah NATO in: “Tu ni-in NATO alliance bup in defense ah a kizangkhia zah leh US in defense budget in 67% a zat kikim hi. Hih banga sum zatkhiat zah kikim lohna pen om den hi. Sept. 11, 2001 in US gam terrorists ten a suam khit nungun US in defense ah a sum zatna khangsak hi," ci-in gen hi. NATO members gam 29 ten 2017 in defense adingin sum $914 billion beisak uh a, tua lak panin US in $618 sik hi.
NATO in hih defense spending pen 2010 constant prices leh exchange rates bulphuh hi a, current prices leh exchange rates ah en hi leng NATO 2017 defense spending ah US in a sik pen 72% kiim hi zaw hi ci hi. Ahih hangin Trump in NATO ah US in tua bangin sik thei lo ding hi ci mun mahmah hi (GNI tawh kituakin a sik uh hi cih a tel zawh nai loh man hi).
NATO in a June update ah a gen mah bangin: “Hih pen NATO headquarter Brussels leh a sub-ordinary military commands-te sum zatna kihelin NATO operation running adingin sum beite ah US in a sik 67% kici thei lo hi. Ahih hangin pen a bup in US pen' provision of essential capabilities' ah amau leh amau a val in kingak zawhna nei (over-reliance) ahih mah bangin intelligence, surveillance leh reconnaissance; air-to-air refuelling; ballistic missile defence; leh airborne electronic warfare adingin sum kizang teng sim khawm hi leng US in 67% sik hi kici thei kha mah hi," ci hi.
A langkhat lamah Trump in international security alliance ah gam tampite in sum sik dingin a ciam uh 2% hi a cih bel man hi. 2006 in NATO members ten defence budget adingin amau gam ciat in a gross domestic product (GDP) panin 2% piak ding na sawm uh hi. 2014 in a GDP panun 2% piakhiat dingin a sawmna uh standard pen 2024 ciangin piak zawh ciat sawm dingin thukimna nei uh hi.
Ahih hangin March kha-in NATO in 2017 in a a GDP panun 2% sum sik ciat dingin a ciamna lak panun a piakhia zo gam li bek - U.S. (3.57 percent), Greece (2.36 percent), Britain (2.12 percent) leh Estonia (2.08 percent) om hi. Poland in a GDP panin 1.99 percent bek piakhia zo hi. Trump in US in a defense budget ah a zatkhiat zah kisialhpih in NATO alliance a kihel gamte in zong a defense budget uh a khan'sakna dingun nawh thapai den a, a Twitter ah, "Ka zum ah ka tut khit nungin hih gamte in a khan'sak hangun a tamzaw sem a khan'sak beh lai ding uh kisam hi," ci hi.
NATO a kihel Canada leh Europe ah a pawlte (allies) un 2017 in total defense budget zatna ah 4.87 percent khangsak uh hi ci-in a kituatna om a, hih gamte in kum thum sung a total defense budget uh a khan'sakna uh hi ci-in NATO in ci hi. Hih bangin total defense budget a khan'sakna uh pen kum bang zah hiam a khiam khit nungun Russia in Ukraine sim (invaded) in Crimea laksak a, Ukraine buaina ah kigolh in, Europe nisuahna lamah gamkeek sawm lai hi ci-in Russia kihtakna "Russophobic" kici Obama' administration hun lai panin Russia panin vauna (threat) om hi ci-in hong kipatkhiat man ahi hi.
NATO Secretary General Jens Stoltenberg in Politico EU’s Confidential podcast kiangah tu kha-in a genna ah 2014 in NATO sum zatna dingin GDP lak panin 2% piak dingin a kithukim gam thum bekin a piakkhiat zawh pen 2018 in gam giat in piakhia zo ta dingin ka lamen hi ci hi. Trump in GNI leh GDP tawh kituakin gam hau diakte in UN leh NATO ah sum piakhia hi cih tel loin a ut bang teng awngawng a, zuau khat khit khat ban gen zom den hi. Tua loin NATO pen Cold War hun lai-in US in a thuzawh gamte tawh makaih in Soviet Union' Communism ideologies leh gamkeek beh ding lehnan'na (counter) ding leh tuamkoih;daangkoih leh tuamcipna (isolated and contained) dingin a patkhiat hi a, NATO members dangte tungah sum a kalh beh thapai pen nawhna kilawm lopi tawh vauna haihuaipi hi.
GNI panin et in UN member ten 0.7% piakhia uh a, 2013-15 kikal in gam guk bekin - Denmark (0.85%), Netherlands (0.75%), Norway (0.05%), Luxembeourg (0.95%), Sweden (1.4% %) leh UK (0.07%) in UN kalhna bangin GNI 0.07% UN ah piakhia zo uh hi ci-in Organisation for Economic Cooperation and Development (OPECD) in ci hi. Hih bangin UN ah a GNI uh 0.07% kalhna bangin huhna sum piakkhiatna sazian (data) pen kum thum halin a assessment kisuakkhia sak a, 2015-18 kisuakkhia sak nai lo hi. UN ah 2013-15 kikal US piakkhiat zah 22% kiim ahih hangin UN kalhna bangin US in a GNI 0.07% piakhia zo lo hi zawsop a, a GNI uh tawh kituakin UN kalhna bangin a piakhia zo lo gam zawngte tawh US kilamdang lo hi.
Source: FACTCHECK.ORG AND THE GUARDIAN
https://www.factcheck.org/…/trump-still-distorting-nato-sp…/
https://www.factcheck.org/…/trump-still-distorting-nato-sp…/
@Thang Khan Lian #ZUNs


No comments:
Post a Comment