Wednesday, 12 June 2019

KAMMAL KIBANG LOTE A ZATNA TELSIAM LEH A ZAT DAN SIAM KISAM HI

KAMMAL KIBANG LOTE A ZATNA TELSIAM LEH A ZAT DAN SIAM KISAM HI

Taanglai a kipanin biakna leh ngaihsutna kibat loh manin kilang neihna, kituam bawlna, kideidantuamna leh gal hangin sisan naisan tam na luang lua khin zo hi. Tua ahih manin leitunga gam a tam zaw in a constitution uh-ah secular state leh media freedom om theihna dingin freedom of speech and expression rights cihte tuangsak citciat sese uh hi. Secular state i cihna gamte ah biakna leh politics kigawm loin kikhen a, kituamkoih vilvel in kisukkhak sak loh ding cihna hi.
1948 in Burma pen secular state hi a, government policies pen socialists Marxist ideology in zo mahmah hi. August 1961 in Burma gam Buddhist religious state suahsak ding na hanciam uh a, Ministry of Religious Affairs in Department for the Promotion and Propagation of Sasana (Buddhist teaching) nangawn na pan in 1962 dong a khauhpai mahmah authoritarian military regimes nuai-ah na om hi. (1962 in galkap ten aana tawh thuneihna la - military coup uh hi).
1974 in Socialist constitution a ki- suspend ciangin constitution in biakna suahtakna (religious freedom rights) tawm hong phiat theihna dingin 8888 Uprising lungphona sisan naisan tampi luangin a betdaih khit nungin humbit nawn lo manin ahih manin religious freedom rights bei hi. (8888 Uprising kici Nationwide Popular Pro-Democracy Protests -
8 Aug 1988 – 21 Sep 1988 kikal sungin Burma gambup ah lungphona piang a, mi 3,000–10,000 kikal kithat in tul sawm tampi Thailand ah galtai in, government lehdo thau tawi kipawlnate (insurgent groups) ah lut tampi om hi.
Ahih hangin Myanmar authorities ten a tangpi (general) in religious minority ten lungphona a neih manun religious groups ten amau biakna suakta takin a biak theihna ding uh phalna pia napi biakna pawl khat ten a biakna uh-ah hih ding leh hih loh cih gakna (religious restrictions) leh right to freedom of religion palsat sak hi cih ngawhna tu dong om lai hi.
Current military government, State Peace and Development Council (SPDC) in constitution or legislature om loin 1988 dong galkap thahat tawh military junta tawh gam na ukcip uh hi. October 2006 Minister of Religious Affairs Brigadier General Thura Myint Maung in Kawlgam a main religious groups lite - Buddhist, Muslim, Christian leh Hindu makaite samkhawm in hopih a, freedom of religion i gam ah om a, Muslim biakinnte leh Christian biakinnte (mosques leh churches) ah kikhop ding phalna kipia hi ci-in na gen hi.
Myanmar gam milip 54 million (2009 in a kituatna) pha lakah 90% ten Theravada Buddhism (48 million kiim), 4% Christianity (1.65 million Baptists leh 550,000 Roman Catholics), 4% Islam (2.2 million), 1% Hinduism (550,000), leh 1% Mahayana Buddhism, Vajrayana Buddhism leh Animism biakna zui uh a, secular state hilo hi. Religious state dan in a om hangin religious minority ten suahtakna a ngah veve pen i hamphatna lianpi hi.
India gam ah milip 1.35 billion val (1,360,670,306) a, tua lak panin biakna tuamtuam omte lakah main religion pen Hinduism, Islam, Sikhism, Buddhism leh Jainism hi. India gam ah 2017-18 et in biakna tuamtuam zui a percentage a et in hih bang hi:
Hindu population 74.33% (2011 census in 79. 8%), Muslim population 14.20% (2011 census in 14.2% ahih manin khang hi), Christian 5.84% (2011 census in 6% ahih manin kiam hi), Sikh population 1,86%, Ethmoreligionist population 1.35%, Buddhist population 0.82%, Non-religious population 0.48% leh Other kicite population 0.47% cih bang hi. Christianity pen 3rd largest religion hi. Tua loin Zoroastrianism (i.e. Parsis & Iranis) leh Judaism biakna zui tam lo om hi.
India pen secular state hi a, Myanmar gam pen Buddhism state religion hi. Kawlgam hi leh India hi leh Christian hong lutna sawt mahmah ta napi Christian kici pong leh thu-um (believer) kici napi thu zui meel i tam loh manin Christian kibehlap zo mahmah loin khang tuam mahmah loin kiam zawsop hi cih i mu thei hi. Ak lak ding tampi om a, an la ding mi tawm lai mahmah hi.
Biakna leh politics gawmkhop manin zong Central Europe gamte ah Religious War ahih kei leh Thirty Years War kici 1618 panin 1648 kikal sungin Khristian leh Khristian kidona biakna gal piang a, Khristian leh Protestant biakna zuite kidona hangin million 8 sihna na piang hi. Biakna leh politics gawmkhop pen cidamhuai het loin lauhuai mahmah cih kitel hi.
Jerusalem khuapi kituhna ah hangin zong Crusaders ten giat vei tak Jerusalem khuapi lakna ding na sim uh a, crusades wars kici kum 195 sung biakna gal piang hi. Muslimte leh Christiante 1096 panin 1291 kikal na kido uh a, crusaders leh a tawlkhat a lak zo taktak uh khat vei cih theih bek ahih manin Pasian in zong biakna gal na gum het lo hi kitel hi. Hih crusades wars hun sungin Judahte zong na peng tuan lo uh a, crusades wars hangin nautang leh galkap kigawm 1.7 kiim in sihna tuak uh a, crusaders 20 bek Jerusalem ah lut zo hi ci-in historians ten ciamteh uh a, Jerusalem tawlkhat a lak zah hangun a kituhna mun uh-ah tu dong Muslimte biakna lak panin a siangtho pen thumna in a tuat uh al-Aqsa Mosque, Dome of the Rome bek Solomon Temple omna ah ding lai hi. Hih mun Judahte leh Muslimte kituhna hangin tu dong buai lailai hi.
Biakna leh politics kikhenna, tribe leh nation kibat lohna leh a zatna mun khen siam kisap mahmah hi Zomite sungah tribe/ethnic leh nation kibang a sasa lai peuh kitam mahmah lai a, nation/minam min zang nuam a haipih keei tengin tribe min zangte minam langpang in ngaihsun in ngawh uh a, tribe min bek ultungsak nuam ten minam min bek zat ding a deih sese tentante tawh kilem thei meel lo uh hi. A kibat lohna i telsiam mateng minam it lo ci-in kingawhna dai ngei lo hih tuak ahih manin i ngaihsutna taanzau sakin thu i kan zek ding kisam hi.
Tribe leh nation kibat lohna tel lopi leh minam itna kician nei lopi-in kammalte kibat lohna tel lopi-in i zatkhialh khak ding lauhuai mahmah hi. A dam thei lo natna bang thei ahih manin gam tam zaw in secular democratic governmental system zang in, ngaihsutna suakta takin genkhiat theihna dingin freedom of speech and expression right leh media freedom omna mun koih in a constitution uh-ah tuangsak ta uh hi.
I ngaihsutnate suakta takin genkhiat theih lohna leh biakna i ut peuh suakta takin i zuih theih lohna mun ah mihing ten i rights i neih tei sam hangin ganhing' rights tawh a kikhiat luatna om loin ngaihsutna kibat loh manin kimat, kivuak leh kithahna piang baih mahmah a, mihing hi sam napi ganhing bang ngaihsutna nei a ngongtat tam mahmah hi. Ei ngaihsutna bang lian ngaihsutna nei lo, i upna bang leh i thu saan zia lian banga kalsuan lo teng ei hong langpang, minam kipawlna leh minam langpang a ngaihsutna pen civilized society leh kum zalom 21 hun ah mihing ngeina hi nawn lo a, ganhing vai lua ta hi.
@ Thang Khan Lian #ZUNs

NA GAM LEH MINAM ITNA KOI DAN?

NA GAM LEH MINAM ITNA KOI DAN?

Gam leh minam itna taktak i cih pen i minam hihna i sih dong i sisan ah i paai ciat ahih lam tel zo nai loin a minam hihna kam beembeem a otpih baba kisam sa nawn se lote minam langpang a ngawhna leh a ngaihsutna uh suakta takin a genkhiate kampau zadah pah in hehna, gal bawl ngamna leh thah ding nangawn a vau ngamna hi loin a mipihte gilkial dangtak in a om ding phal lohna leh minam siatna leh supna leh kiam tuamna ding beek lah hilo napi a basic fundamental rights uh "freedom of speech and expression" zangin a ngaihsutna uh suakta takin a genkhiat theih lohna dingun vauna a tuakte thuahpih in gup ngamna leh lampialte lampi man lahna leh lamsam a thanem a bah mite huhna hi zaw hi.
Na gam leh minam laan a kilehkhai na muh manin hehna dinga kiphinna bangin ngaihsutna pen gam leh minam itna kici lo hi. Nek ding leh silh ding nei lo mi khat lam kiangah tu na muh ciangin hehna dinga kiphinna bangin ngaihsun in, nang nek tang ding na piak ngamna pen gam leh minam itna kici hi.
✍️Thang Khan Lian

HYMN SONG TANGTHU TEDIM LABU 271: “SI-A KHUT GUAK MASUAN DING MAW?" (Must I Go – and Empty Handed?)

HYMN SONG TANGTHUTEDIM LABU 271: “SI-A KHUT GUAK MASUAN DING MAW?"(Must I Go – and Empty Handed?)

A la phuak: Charles C. Luther
A la kaih leh music bawl: George C. Stebbins
1887 kumin Evangelist A.G. Upham in America gam New England kual-a Rev. Charles C.Luther in pastor a sepna pawlpi khat-ah cialpi bawl ngelhngelh hi. Tua cialpi kipat ni-in Evangelist Upham in ni bangzah hiam khat sung kigen dingte’ thulu genkhol hi. Tua hun lai-a zatzia bangmah in amasa lam teng piangthaksa thu-ummite ading thuhilhna nei hi. A deihna taktak ah a piangthaksa thu-um mite Pasian tawh a kalsuanna man-a, thu-um nai lote’ tungah teci pangin kikhopna sungah mi kaihkhop theihna ding uh ahi hi.
Tua bang thuhilhna a kineih lai takin nitak khat Evangelist Upham in a thuhilhna thulu dingin, “Na Kumpi Lukhu Ading Aksi,” ahih kei leh, “Khamangthangte’ Tunga Teci Pan’na A Thupina,” cih thulu dingin teel hi. A thuhilhna ah gentehna khat gen a, a pian’thak khit kha khat a pha pan tuahsiatna hangin si dinga om tangval khat thu, thupiang takpi khat gen hi. Tua tangvalpa a natna nasia semsem a, nungta zo lo kha ding cih a kitel semsem ciangin a lawmte khat a piangthak mahmah khatin, “Sih ding na lau hiam?” cih dong dong hi.
Ama’n a dawng kik a, “Lawm aw, Jesu in hong hon khin ahih manin sih ding peuhmah kihta vet ke’ng. Ahih hangin piangthak in Amah ka theih khit ciangin kei bangmah-a mawhnei mi khat beek Ama kiang ka tut zawh loh zawzen! Sih ding bel lau ke’ng, ahi zongin pai taktak leng khut guak masuan-a pai takpi ding ka hih zawzen!” ci-in thum ngaungau hi.
Tua thuhilhna, a diakdiakin tua tangvalpa’ tangthu in Rev. Charles C. Luther’ lungsim sukha lua mahmah a, la dawng khat phuak hi. Rev. Upham in a thu a gengen laitak mah-in a Lai Siangtho sunga laidal khat tungah hih la kammalte gelh khia samsam hi. Khawl het loin gelh hi. Ngaihsut kul vet loin a lungsim sunga phul zuaizuai lel hi. Providence, Rhode Island ah cialpi bawl-a om George C. Stebbins kiangah a tangthu a cingin gen a, a phuahsa hih la khak vingveng hi. George Coles Stebbins in a la aw (a kaih) ding phuak a, “Ka la aw phuahsa khempeuh lakah ol penpen hi,” ci-in gen kik hi. George C. Stebbins in a la aw a phuah khitin Gospel Hymns No. 3, 1878 ah kituangsak masa pen hi.
Hih la aw a phuak George C. Stebbins pen America gospel music-a mi minthang mahmah khat hi a, February 26, 1846 in Canada gam Orleans County, Ontario ah suak hi. Orleans County pen tuizeu (waterfalls) minthang mahmah Niagara Falls pan nisuahna leilu lam tai 50 pawl-a om ahi hi. Kum 23 a phak ciangin America gam Chicago ah lal sukin Lyon and Healy Music Company ah na sem hi. 1874 kumin Boston ah kisuan a, Charendon Street Baptist Church ah Music Director sem hi.
1876 kum in amah tawh nasem khawm dingin DL Moody in sam a, kum 25 sung Moody leh Hymn Songs sung la aw tampi a bawl Ira D. Sankey-a kipan evangelist minthang George F. Pentecost leh Major DW Whittle-te tawh kithuah-in la makai, choir (la pawl) director, la-aw phuak, gospel la khaikhawm-a a khenkhiapa cih bangin om hi. 1876 kumin Phillip P. Bliss a sih vat mawk ciangin tua hun lai takin a labu khetna ah Ira D. Dankey panpih uh a, George C. Stebbins leh James Mc Granahan-te panpihna tungtawnin Sankey in Gospel Hymns’ bu thumna, bu lina, bu ngana leh bu gukna khenkhia zo uh hi.
La minthang tampite a la-aw ama’ phuah hi a, hih la, “Si-a Khut Guak Masuan Ding Maw?” (Must I Go –and Empty Handed?)” banah, “Sian’tho Nang Hun Zang In” (Take Time To Be Holy), “Kei Dahna Khuamial, Koltan’na Pan,” (Jesus, I Come), “Khuapi Umna Kulh Pua Lam (There Is A Green Hill Far Away), “Nih Vei Na Suak Kik In,” (You Must Be Born Again), “Topa Aw Ka Ihmut Ma In,” (Savior Breathe An Evening Blessing), “Saved By Grace,” cih late kihel hi.
1924 kum-a a khet ama’ tangthu leh a khan’ lai-a thute a gelhna “Memoirs And Reminiscences” kici laibu tungtawnin George C. Stebbins’ thu cing takin kitheithei hi. Pasian’ piaksa nuntakna man nei takin zang a, a kum 91 a phak laitak, October 6, 1945 ni-in Catskill, New York ah si hi.
“Sun khuavak lai teng kei hong sawlpa’ na I sem ding hi. Kuamah in na a sep theih loh hun zan hun hong tung ding hi”. - Johan 9:4
(Sia Zam Khat Kham in a bawl “Christian Hymn-te’ Tangthu” panin kong teisawn leh Hymntime.com leh Wikisource pan-a kong behlap hi).
* Charles C. Luther:
A pian ni leh a pianna: May 17, 1847, Worcester, Massachusetts.
A sihna mun leh sih ni: November 4, 1924, Farmingdale, New York.
A kivuina mun: Green-Wood Cemetery, Brooklyn, New York
*George Coles Stebbins:
A pian ni leh a mun: February 26, 1846, in Orleans County, New York
A sih kum: 1945
@Thang Khan Lian #ZUNs
Photo: Charles C. Luther leh George Coles Stebbins

CHARLES - AMA DEIHNA BANG BEKIN GAM UK NUAM MITE' TANGTHU PANIN SIN DINGA HOIH TANGTHU TOM

CHARLES -AMA DEIHNA BANG BEKIN GAM UK NUAM MITE' TANGTHU PANIN SIN DINGA HOIH TANGTHU TOM

Hih a nuai-a milim pen Charles hi. 1625 kum in Mikang kumpi King Charles I a sih khitin Charles in a pa' zalaih in kumpi tokhom tungah tu hi.
Kumpi tokhom tungah a tut masak kum in Charles in Catholic mi French kumpipa' tanu Henrietta Maria a teenpih manin a uk mite - Protestants thu-um mite thangpaisak mahmah hi.
Tua khitin Charles in gamvai ah ama langte (political opposition) a ut bangin a ukkhum theihna dingin ngaihsutna tawh parliament bang zah vei hiam a phiat (dissolved) khit nungin tua tawh lungkim zo lo lai ahih manin parliament lo tawh gam uk ding 1629 in thukhensatna bawl hi.
Parliament (gam pawl khatte ah Congress) in ama deihna bang funds a piak nop loh ciangin Charles in kum 11 government shutdown bawl hi. Ama deihna bangin parliament panin sum (funds) a ngah theihna dingin thukhun palsat in a khengval in zang (abused laws) in phengtat hi.
Parliament phiatin parliament ah mipite' teelcingte thukham bawlte zui loin parliament lo tawh gam a uk khit nungin kumpi leh parliament kikal ah thuneihna sang zaw kituhna 1642 in nasia takin piang a, kilangneihna lianpi piangsak ahih manin tualgal masa pen First English Civil War kici hong piang hi.
A hat mahmah galkap Ironside forces kicite a makaih Oliver Cromwell in Parliament ah thukham bawl dinga kiteelcing mite (parliamentarians) makaih a, Charles gum Royalist forces kicite gal kidona poimawh mahmah Marston Moor ah 1644 leh Naseby ah 1645 in zo gawp uh hi. Tua khit nungin Second English Civil War ah New Model Army kicite Oliver Cromwell in makaih a, Charles' galkap Royalist forces galkapte in Scotland gam a simna ding panun nungdelhpih uh hi. 1646 in Scottish army-te khut sungah Charles kipiakhia (surrendered) hi.
A tawpna ah mipite in Charles cimtak lua mahmah in a langte ukna leh thuneih khumna high Court ah 1648 kum in kidingsak a, a gam mipite muanna bangin gamta loin khem; a gam lehpei (treason) hi ci-in kimawhpaih a, January 30, 1649 kum in Kumpi Charles' ngawng kitansak hi.
Charles a ngawng a kitansak khit nungin Cromwell in kumpi thuneihna tawh ki-ukna (monarchy) phiat a, Cromwell in English Commonwealth thak ah thuneihna hong len hi. 1658 in Cromwell a sih khit nungin a tapa upa pen Richard in thuneihna a let hangin 1659 in England gamah kumpi thuneihna tawh ki-ukna kikoih kikin Charles I' tapa Charles II kicipa kumpi tokhom tungah hong tu ahih manin aana (force) in France gamah Richard taimang hi.
A sih khit nungin a tapa Francis English commonwealth thakah thuneihna a let theihna dingin lampi a sialsak Oliver Cromwell a gam lehpei ci-in kimawhpaih veve a, a hankhuk sung panin a luanghawm Westminster Abbey panin kitokhia-in Tyburn ah mi kikhailupna ah kikhia hi.
Thuneihna khengval lua a zat khak ding kidawm loin ama bek deihna tawh gam bup upadi zahtakna nei lote thuak hun tung peelmawh veve hi. A thuakna uh a thuneihna len hun lai uh tawh kikhia mahmah hi.
Charles bangin gamta-in, amah etteh kha kei in. Na maban sawt limci lo ding hi.
"Amah in hun leh khuahunte kheel a, kumpite koihin lah a lakhia hi." (Daniel 2:21a)
Reference: History @ Thang Khan Lian #ZUNs
Image may contain: 1 person, text that says "This is Charles. Charles was a king. Charles wanted to rule all by himself. When Parliament wouldn't give him what he wanted, Charles shut down the government for eleven years. He tried to abuse the aw to get funding for the things he wanted. In the end, they cut his head off. Don't be like Charles."

MAKAI ZA TAWH KISAI MAKAITE' KAMMAL HOIH

MAKAI ZA TAWH KISAI MAKAITE' KAMMAL HOIH

*Kumpi tokhom ding thaumuk ahih kei leh rifle muk a tem kithuah (bayonets) tawh na kilam thei mah hi. Ahih hangin tua tokhom tungah sawt na tu zo kei ding hi.
- Boris Yelsin
* Hun khat lai-in makaihna i cih pen thatang hat zawhna hang tawh kingah ka sa kha hi. Ahih hangin tu hun in mipite tawh tonkhawm theihna hi zaw hi.
- Mohandas Karamchand Gandhi
*Mipite ka zuih ding ahi hi. Amaute makai hilo ka hi hiam?
- Benjamin Disraeli
* Nga si khinsa bek tawh luita tui kipeek khawm in luangkhawm hi cih mangngilh kei in.
- Malcolm Muggeridge
*Mipite tungah tua bang tua bang teng hih in ci-in hilh ken la, ahih ding uh hilh in a piangkhia (results) tawh lamdangsa sak in.
- George S. Patton
*Mipite a lutang uh satna tawh makaih kei in - tua pen thagum zangin khutkhakna tawh suamna hi a, amaute makaihna hilo hi.
– Dwight Eisenhower
* Executive hoihpen i cihte pen sep dingin a deih semkhia thei dinga mi hoih teel theihna dingin ngaihsutna neihna hi a, sep dingin a deih pen a kisep lai takin nang va kigolh in va nawngkaisak khak lohna dinga kikepzawhna hi.
- Theodore Roosevelt
5. Makaihna dinga thukhun masa pen in: Na khempeuh nang i mawhna hi. (na langte leh nang hong pumgup lo teng mawhna hilo hi).
– A Bug’s Life
* Makai hoihpen i cihte pen midang ten a om lam a theih lah dek liang ciang uh hi a, mipite in makai ahih lam a gen ciang uh leh a thu a man' ciangun hoih lua khin zo lo a, a simmawh ciangun makai gina lo ahi hi. Ahih hangin makai hoih i cihte pen a nasepna a zawh leh tangtun khit ciangin tam pau se loin "I vek un semkhawm in i sepna i zo thei uh hi," cite hi.
– Lao-Tzu
*Leadership quotes to make you laugh @ Forbes panin a teikhia leh a kaikhawm: Thang Khan Lian #ZUNs

SIH DING NGAK-A OM STEVE GOUVES IN A LUPNA TUNG PANIN A GEN KAMMAL NUNUNG PAWL KHATTE

SIH DING NGAK-A OM STEVE GOUVES IN A LUPNA TUNG PANIN A GEN KAMMAL NUNUNG PAWL KHATTE

Kum 56 bek a phakin sinkha a cancer natna (pancreatic cancer) nei Steve Gouves dam zo loin a neih a lamh teng leitung nusiatsan hi. A sih in Steve Gouves billionaires hi a, a neih a lamh a sum a tuat in $7 billion pha ding a go manpha nusiatsan in si hi. Steve Gouves a sih in a kammal nunung pen pawl khatte hih a nuai-a bang ahi hi:
Midangte mit muhna ah ka nuntakna pen lawhcin'na hi a, lawhcin'na tawh kilawi loin lawhcin'na kipatna bulpi hi. Ahih hangin ka nasep pualam ah lungdamna ding tam lo a, a tawpna ah neih leh lamh leh hauhsatna cih loh ka neih a dang om lo hi.
Tua bang hun lai takin sih ding ngakin ka lupna tungah ka lum a, si peelmawh ding hita ka hih manin sih ding ngakin ka om lai-in ka nuntak lai sung khempeuh in hong kiphawknate leh minphatna hong kipiate, kiciamtehna hoih ka ngahte leh ka hauhna, ka sum leh ka paaite a mawknapi ahih lam ka phawkkhia hi.
Na car hong hawlsak dingin mi khatpeuh sum tawh na guai (hire) thei a, nang adingin sum leh paai na zong thei hi. Ahih hangin nang natna hong thuaksak dingin kuamah na guai thei kei hi. Leitung nate zongin na hanciamna tawh na ngah theih hangin na mansuah khit ciangin na muhkik theih loh khat om hi - tua in "nuntakna" hi.
Nang leh nang lim takin kikem in a hoih bel in kibawl in la, midangte zong lim takin bawl in. I khangham tawh kituakin i kumte hong tam ciangin ngaihsutna sau zaw kinei-in thu saupi ngaihsutna kinei thei a, damdam in i khut a i bulh nai (wrist watch) $30 man ahih kei leh $300 mante a man zawh a kibat loh hangin a hun kibang mah hong lak hi cih i phawkkhia hi.
Sumbawm (wallet) $30 man ahih kei leh $300 man zangin i ip sungah i puak hangin a sunga sum om zah; i neih zah kibang veve hi. Car $150,000 man ahih kei leh $30,000 man i hawl hangin i taina lampi leh a gamlatna kibang veve a, i tunna mun kibang veve in a naina leh a gamlatna kilamdang tuam beek lo hi.
Zu $300 man ahih kei leh $10 i dawn hangin a bawm golna leh a pha zah kibang veve hi. 300 square meters a gol inn ahih kei leh inn 3000 square meters a gol sungah i teen hangin tangkhat leh lungzuang i kisakna kibang veve hi. Na lungsim tawng-a lungnopna leh lungkimna pen leitung nate panin hong pai leh a kingah hilo hi. Vanleng na tuan ciangin first class ah na tuang a, ahih kei leh economy class ah na tuang zongin na tuanna vanleng in tuahsiatna tuakin a kiat leh a vanleng tawh na kia khawm veve hi.
Tua ahih manin, thu kikuppih ding, na hopih theih ding lawm leh gual ahih kei leh kua hiam khatpeuh na neih pen lungkimna leh lungnopna taktak hi cih a tel dingin kong lamen hi.
Nial Zawh Loh Thuman Ngate:
1. Na tate a hau dingin pattah ken la, hau ding dan bek tawh sin kei in. A lungdam dingin sin in pattah zaw in. Tua hi keh a gol ciangun nate man (price of things) hi loin a manphatna (value) hong thei ding uh hi.
2. Zatui zaha bangin na an ne in. Tua ahih kei leh an bangin zatui zaha na nek loh phamawh ding hi.
3. Hong nusiatsanna dingin a paulapna ding a hang (reasons) 100 a nei zongin nang hong it takpi nu/pa in hong nusia ngei lo ding hi. Hong nusiat lohna leh hong letkipna dingin a hang khat mu den ding hi.
4. Mihing hihna lungsim neih theihna leh mihing a kibat lohna thu lianpi na om hi.
5. Manlang in na pai nop leh nang bek pai in. Ahih hangin saupi na pai nop leh midangte tawh tonkhawm in paikhawm in.
Tua leh ka thukhupna dingin leutunga siavuan (doctor) hoihpen gukte in hih bang ahi hi:
1. Nitaang (sunlight)
2. Khawl hithiat a tawldamna (rest).
3. Pumpi leh taksa kisawizawina (exercise)
4. A ngeina bangin pumpi leh taksa adinga kisam nek leh dawn (diet)
5. Ei leh ei kimuanngamna (self-confidence)
6. Kholpih lawm leh guakte (friends)
Hih a tunga nam gukte na nuntak sung na neu a kipanin na teek dongin nei-in, kem in, zang in, zuih dingin ciamteh in la, cidam a nuntakna tawh nuamsa in.
"Nang adingin Pasian in hong sawlte it in. Hun khat ciangin ama'n kisam in deih kik ding hi."
#Reference_and_Disclaimer: Social media ah a kinakkhah khiat mahmah "The Last Words of Billionaire Steve Gouves" kici panin kong tei sawn ahi hi.
December 2015 in Apple co-founder Steve Job in a sih ding ngakin a lupna tunga a kammal nunungte cih social media ah ama kammal ahi lopi kinak shared mahmah hi. Tua khit nung tu kum January 2019 in Steve Jobs' kammal nunung pente cih tawh kibang pian mah in Steve Gouves in a sih ding ngakin a lupna tunga a kammal nunungte cih social media users ten nak shared mahmah uh a, ken zong ka ngah hi.
Thuman hiam ci-in Fact Checking Google ah ka bawl pah hi. A kikhahkhiate lak-a minthang diak pen a beisa hun in information man lo khah leh Starbucks’ Christmas cups railing a bawl manin mi tampite theih evangelical internet personality Joshua Feurstein in
“Steve Gouves death bed speech” cih a khah kinak zelh mahmah a, a khahkhiatna post ah a milim dingin Mr. Steve Gouves dan in khamul leh mukmul nei pasal khat tuangsak hi. Misinformation ahih hangun a tangthu hoih ka sak manin Joshua Feurstein' post ah a laimal kizangte Snopes outlets in "Are These The Last Words of Billionaire Steve Gouves" kici Fact Check a khahkhiatna panin kong tei sawn ahi hi.
✍️ Thang Khan Lian #ZUNs

COPE TOPA NUNTAKZIA TOMKIM

COPE TOPA NUNTAKZIA TOMKIM

Pasian in mihingte amangthang dingin hong deihlo ahimanin Amah mah in mite hong zonna Piancil sung, Eden huan sung pan i mukhia thei hi. Tua hi-in Amah mah in amangthang ding mihingte a zon hun, Kamsangte zangin a zon hun Lai Siangtho Lui sungah om hi. Lai Siangtho Thak hun ciangin a Tapa Topa Zeisu hong zang hi. 1910 kum ciangin amangthang ding Zomite a zong dingin Cope topate nupa hong zang hi. Tua Cope topa i cihcih pen Pasian zatzia le Zomite hamphat zia, Pasian in eite adingin atuam vilvel-a hong puak ahihna tawmcik anuai-a thulunote tungtawnin i ensuk ding hi.
Cope Topa Pianna: Pasian thu, Zolai le Zomite thangthu a kigen simin Cope topa thu kihello-in thugui picing thei mahmahlo hi. Banghanghiam cih leh Pasian thu gen dingin 1899-1966 kikal sung America gam pan Khamtung gam ah innkuan sagih hong pai uhi. Tuate in Carson, East, Cope, Woodin, Strait, Nelson le Johnson innkuante hi’n tua innkuante sung panin 5-te in Haka phualpi pan nasem uha, Cope le Nelson innkuante in ahih lehTedim phualpi pan sem uhi. Rev. Dr. J.H Cope pen America gam Pennsylvania State, Philadelphia khuapi, Germantown veng pan hi.
A pa Joseph le a nu Elizabeth Danford Cope sung panin 21 November 1882 ni-in suak hi. A nu pen India, Assam gam, Gawhati khua thuhilh mangpa’ tanu ahi hi. Kum 11 aphak ciangin Germantown Second Baptist Pawlpi sungah a min pia-in tawpidaw suak hi. A nu le a pa in zong sangsia semtek uhin tua khua mah ah Nipi Sang (Sunday school) sia sem hi. Ama minpi in Joseph Herbert Cope hi. Pasian thu khuavak hong puakpa, Zolai hong phuatsakpa, Lai Siangtho hong teisakpa, Labu hong teisakpa, Sangukpipa le Zomite nuntak khuasak zia hong lamsangpa, mi thum nasep asem, agim theilo tawh akibang ngilhmawh Sangmangpa ahi hi.
2. Pasian thu (Khuavak) Hong Puakpa Hi: Cope topa pen Zogam hong pai ma, 1900 kum ciangin North East High School panin tan sawm hong ongkhia hi. B.Sc. degree a ngah khitciangin kum khat sung Utah gam Morman mite kiangah missionary sem hi. University a kah hun lai akipanin kha mangthang aveikhinsa hi-a, gammial nasep kum khat a sep khitciangin Lai Siangtho sang hong kah hi. 1908 kum in B.D. degree ngah hi. 1908 kum mahin Northern Baptist kikhoppi Oklahoma khua ah tunga, amah zong pawisim in pai hi.
Gamdang thuhilh ding apuak pawl (Baptist Mission Society) te President pa Dr. Haggard in J.H. Cope kiang ah, “Kawlgam aa Khamtung (Chin Hills) ah na pai ding hi,” a ci hi. Cope in Chin Hills kicihna mun za ngei nailo ahimanin, “Koi mun hi peuhmah hiam? Gamlim sungah na zong dih in,” ci-in a lawmnu sikkhau sat hi. A lawmnu in zong, “Ka punote khat in gamtawh kisai laibu (Gezetter) nei in tua sung hong en ning, tuakhit ciangin sikkhau hong sat ning,” ci hi. Tua laibu a et khitciangin, “Kawlgam nitumnalam, gam mong khat, kuamah’n a uk zawh nailoh (unadministrated) gam khat hi,” ci-in a zingciang sikkhau thukkik hi. J.H. Cope le a lawmnu Elizabeth Caldwell 3 September 1908 ni in hong kiteng uhi. Zogam khuavak puak dingin 30 September 1908 ni-in Boston khua pan tembaw tuangin hong dingkhia pah uhi.
Cope topa Kawlgam hong pai ding ciangin a pawlpi (First Baptist Church, German Town, Philadelphia)-te kam vaikhakna hong nei hi. Tua a vaikhak kammal pen, “Tu-in kei Pasian thu a za nailo Kawlgam saklam Zomite lakah khuavak puak dingin va pai ding hi’ng. Cidamin kong ciahkik ngeingei leh ka min hong khel un,” ci hi. Missionary sem dingin hong kuankhia pah a 21 December 1908 ni-in Haka khua hong tung hi. Carson topa pen April kha sungin na si khin ahimanin Carson tonu le Dr. East-te tawh tawlkhat sung Haka ah Pasian’ nasepna (Gupna thugenna) le Zopau sinna hong nei hi.
Khamtung gam leitaw lam, Haka phualpi ah Dr. Hjalmar East in semin, leilu lam Tedim ah Missionary phual thak sat dingin Cope-te innkuan hong dingkhia-a, 1 November 1910 ni-in Tedim hong tung uhi. Tua Tedim hong tunni pen Tedim gam adingin khuavak tanni, ni suahni, suahtak ni cih ding himawk hi. Banghanghiam cih leh Pasian thu athei nailo, minam picing khat hih nading akisam ahi lai kineilo, khuamialpi lak-a om nuntak khuasak zia bangmah athei nailo Tedimte lakah nasep a kipat ni ahih hang hi. Hong tunni pan akipanin pau sinna le gupna thugenna nei pah ngelhngelh hi. Pasian in thupha pia-in a nini in Pasian thu-um kibehlap toto sak ahimanin 1913 kum ciangin Tedim gamah mi 91 tuiphum zo hi.
3. 1885 kumin Mangkang kumpi in Kawlgam buppi a lakkhit, 1891 kum ciangin Zagam zong hong lato zo uhi. Zogam ukna phualpi pen Haka khua ah hong phut uhi. Surgeon Major A.E. Newland in Haka khua ah nasemin om-a Haka numei melhoih mahmah khat tenpih hi. Haka pau hong sinpah in “A Practical Handbook of the languge of the Lais as Spoken by the Hakas” cih laibu khat bawlin 1897 kum in hawmkhia hi. Mangkam le Hakha pau Dictionary bu masa penpen hi ci-in kiciamteh hi. Sangmang A. Carson in “Biakna thu hilh theih nangin lai hilh masak ding kisam” cih thu hong mupah in Yangon A.B.M. phualpite thukimna tawh piangthaksa Kayin sia pawlkhat Zogam ah samtoin Zomite Kawllai tawh laihilh hong kipan uhi. 1900 kum in Sia San Win in Haka khua sang naupang 7 tawh sang neu khat hong hongin sang masapen hi pah hi.
4. Lai Siangtho le Labu Zolai in Hong Teisakpa Hi: Missionary sepkawm le khuan ciah hun nangawnin tawlnga vetlo-a Cope topa in a sep nasep thupi mahmah khat in laitei (translation) nasep ahi hi. Khualzin hun, khuan ciah hun sungin zong annek le ihmut kikal longalin Zo Lai Siangtho leh Labu tei ngelhngelh hi. Tua kawm mahin Sang Laibu, Khrisitan Biakna lai, Tedim Thukizakna Lai cihte tatsatlo-in bawllai tazen hi. Lai Siangtho i neihcil pen Matthew bu hi-a 1915 kumin Cope topa’n hong teisak ahi hi. Tua bangin tawlnga manloin laitei nasep hong semsemin Thu Ciamthak (New Testament) 1932 kumin zo hi. Piancilna le Paikhiatna zong teikhin zo-a a laidal (manuscript) in om hi ci-in kiciamteh hi. 1914 kum in dawng 20 val apha Labu bawlin, 1918 kum in la dawng 101 apha labu khat teikhin hi. 1923 kum in dawng 283 apha labu le 1927 kum in kawng 300 apha labu bawl hi ci’n kiciamteh hi. Zomite ading in Laibu nam 36 gelh hi ci-in a kiciaptehna tampi om hi.
5. Zogam Buppi Sang Ukpipa Hi: Cope topa in Haka khua hong tunphet Carson tonu tawh sangsia sem hi. Khualzin hatin thugen siam ahih banah lai lam kiva lua ahimanin Mangkang kumpi in 1925 kumin Khamtung gambup sangukpipa (Honarary Inspector of Schools) tavuan/za pia hi. Khasum ngahlo hi. Tua kumpite sang aa zat ding laibu khempeuh bawlsak hi. Tua bangin khamtung gambup sangukpipa tavuan a let manin “Sangmangpa” cih min a ngah ahi hi. Cope topa in Pasian thugen, lai tei/let nasepte a sepnate le sang lai simbu tampi hong bawlsaknate banah leitung sangte khempeuh ah sangukpi a sepna hangin Mangkang missionary-te khempeuh in zong ‘sangmangpa’ cih min ngahlawh uhi.
6. Sum le Pai tawh Zong Zogam Hong Vaan Hi: Khamtung gambup sangukpipa a sepna hangin Mangkang kumpi in Khualzin nading in a piak (T.A.) Rs. 700/- ngah hi. Tua sung panin Tedim thu kizakna lai hawmkhia hi. Tua bekthamloin i gam le i lei kepcing theih nading le guahtui man takin i ngah theih nadingin kumpi singhalh (cuvuai) hong bawlsak hi. Hi cuvuai hong bawlsakna hangin Yangon Governor-pa in pahtawina sum Rs.2,000/- pia hi. Tua sumte tawh nitak sang hong phuanin lai hilhna le sia cialna in zang lai zensam hi. Pilna siamna le thagui thatang bekthamlo asum le apaai tawh Zomite adingin na hong sem hi.
7. Doctor Divinity Kipia: Khamtungmite adingin pilna, siamna, sumlepai, thagui, thatang tawh mipil thum nasep (translator, missionary/preacher, educator) a sepzawhna hangin 10 June 1935 ni-in New York, Colgate University panin Cope topa tungah Honorary Degree of Doctor of Divinity (D.D) pia uhi. Cope topa Doctor akipiak laitakin tua University a Dean-pa in hih bangin gen hi, “Kuhkal takin nasepna le lungkia ngeilo-a hanciamna tawh Khamtung mite kam nam 40 val pen nam 4 in gawmtuahsak hi. Laigelh zia gina kip bawl sak-a, sang laisimbu bawl sak hi. Kam nam tampi tawh labu bawl-a, kam nam khat tawh Lai Siangtho thak (Tedim Lai Siangtho) letkhia hi. Pau nam tuamtuam tampi tawh Lai Siangtho thak sung mun tampi letkhia hi,” ci-in mipite mai-ah genkhia hi.
8. A Nuntakna Ni Hong Tumta: April 1938 pawlin Khanglam, Kawlgam gamgi neh tengah thuhilhsia phengvak pawlkhatte hangin thu nawngkaina tampi om ahimanin J. H. Cope le Col. Burne-te tua thu vaan dingin va zinkhia uhi. Hih a khualzin hunsung uh guahzu-a, lampi haksa hi. Lampi ah guahthuakin kawt gawp uhi. J. H. Cope in gilsan natna le nattun natna hong ngah sawnsawn ahimanin sakol tung tuangin khual gamlapi panin hong ciah hi. Hakha myone Sul khua a tun uh ciangin sakol tung tuangzo nawnlo-a, tua pan tai 50 val bang a gamla Haka khua aa Rev. Sang Fen kiangah thuko dingin a paisuak vingveng hi. Haka khua panin ahi thei bangbangin siavuante tawh kithuahin va dawn kik uhi. Cope topa gim luata ahimanin taal in kizawng-a Haka hong tun uhi.
Hih hun in Cope topa gim mahmahta hi. Haka panin Tedim aa om Cope tonu sikkhau sat uha, Cope tonu in sikkhau a ngah phetin vuandokpa Thomson tawh a zing ciangin hong delh pah uhi. Falam gun lei a tun ciangun J. H. Cope in 11 June 1938 ni 5:00 a.m. hunin a nuntakna nite hong tumta cihna thu lai ngah uhi. Tua lai Cope tonu in a sim khitphetin thuum ding, mau ding, kap ding cilo-in, “Mi thum nasep asem agim theilo tawh akibang mi khat nuntakna beita hi,” a cih khitciangin Haka aa om tapidaw-te’n limtak na vui un ci–in vaikhak-a, Tedim ah nasep mabante sem dingin hong kilehkik pah vingveng hi.
Haka biakinnpi gei Rev. A. E. Carson kivuina han kiangah 12 June 1938 ni-in kivui hi.Tua sihvuina mun ah Dr. Strait makaiin tualai ah Strait in hih bangin gen hi. “Pasian thuhilh sangmang khat hihna tawh Dr. Cope in Topa ading nasepna ah ama’ khangualte sangin kipia zozaw hi. Ahihangin hih thu pen ama thu atel mahmahte bek in phawk-a, ama pumpi akipiakna hangin bangmah kisuangtak ngeilo-in nungta hi. Ama ngaihsutna in a biak Pasian adingin zatkhiat ding le ama pumpi mahmah kipumpiak ding ahi hi. Ama lawmte le amah atheite in amah pen atawntungin phawk-a, mi pawlhuai mahmah, a migi mahmah le alungduai mahmah khat in ciamteh uhi. A biak Topa’ nuntakna bangin amah in thuhoih sem dingin hong kipia hi,” ci hi. Hih bangin a missionary naseppihte in zong ama nasep zawhnate lamdang sa phialmawk uhi.
9. Cope Topa Kivui Ni Kumpi Laan Alaizang ah Kikhai: Cope topa sihvui ni-in Haka khua ah Naylor mangpa in Dr. Cope zahtakna in Haka aa kumpi zumte khempeuh khak sak-a kumpi laante khempeuh zong laankhuam lang bekah khai (lalf mast) sakin supna, dahna lianpite kilangh sak hi. Pasian’ nasem khat a sih manin kumpi-in alaante a laizang ciangah khai-in kumpi zumte kikhak-a, dahna akilatsak pen khamtung gamah amasapen le amah bek hiding hi.
10. Cope tonu’ Kam Vaikhakna Hun: Cope tonu in a pasal tawh a sep mabante a sep khitciangin a ciah ding hong kulta hi. Tonzang a Rev. Vial Nang vaikhakin 18 July 1938 ni-in Tedim biakinnpi sungah hun nunungpen mangphakhakna biakkikhop bawlkhawm uhi. Sia Vial Nang thugen dingin kithawi-a Cope tonu a ciah ding a ngaihsut ciangin dahin lunglen huailua mahmah ahimanin a khitui tak ngelhngel thapaiin thu gen thei loin om hi. Anunung ciangin Cope tonu in thugenin a khitui luang ngelhngelh napi’n a thugen themcik zong hoilo-in hih bangin gen hi. “Kei ka ciah hong kulta hi. Banghanghiam cih leh kei ka ciah kei leh sangmang athak hong pailo ding hi. Tua ahimanin amanlang theitheiin ka ciah ding kisam hi. Lungkham kei un, Topa’n hong kem ding hi,” ci hi. Tonu le pawlpi mite hun nunung kamvaikhakna aman ciangun Cope tonu pusuak in khuangzang mual (U Suan Khan Kham’te inn mai) ciang thu-ummite’n kha-in khut kilen in kap kawmkawm mahin lunglen khuangaihna tampi tawh mangpha kikhak uhi.
11. Cope topa khamtung gam hong tun zawh thum vei akhuan va ciah hi: Khamtung gam sung a om hun sung khempeuh Kum 25 le kha 7 (Ni 9,419) sawt hi. Akhuan ciah hunteng ni 1,345 sawt hi. America gam pan hong dinkhiat akipan asih dong kum 29 le kha 7 sawt hi. Tua akhuan ciah hun sungin zong tawlnga hithiat tuanloin lailet (translator) nasepte semkawm veve hi.12. Cope topa le Tulai Zomite Dinmun: Cope topa hong pailo hizen leh Zomite tulai khuahun luan zia in hong taisanin mite nungah aom den keei dingte i hi hi. Khua hun pai zia manlanna tawh kizuiin mipilte in min tuamtuam na vawh uha, tuhun pen The Age of Knowledge ci-in pilna hun na ci uhi. Tua bangin min akivawh zah khatin Zomite zong pilna kihanciamin sing dang englo, tan bang kimin aki-om hita hi.
Tua bekthamloin leitung khantohna tawh kizuiin tu hun pen min dang khat kivawhna om lai-a The Age of Globalization ci-in tua hun sungah khantohna tampi omin, siatna lam zong tampi mah khang hi. Khantohna manlang mahmahin na hoih tampi akhantoh mahbangin siatnate zong tampi khangto hi. Tua bangin siatna le phatna tampi khangtoin leitung a kalsuan laitakin ahoihte zui theiin siatnate i pelh theihna zong Cope topa hong vawh khaici hang hi tazen hi. Zomite in khantohna delh tumin kimlepam ah siat theihna le natna tuamtuamte in hong umcih ahihna thu kiphawk-a AIDS/HIV cih bangin adam theilo natnate hong laang mahmah hangin Pasian thu in hong kem hi. Nupa sung, khualzinna, atuamtuamte ah kikep siam ding kihanciamin Lai Siangtho tawh kituakin I nuntakna pen i ngah khak Cope topa khaici hang ahi hi.
Khantohna tawh kizui in mite khuaneu panin khuapi liante ah kizuan ngeingai ahimanin tuhun pen The Age of Urbanization ci-in min vawhna zong na nei uhi. Hi takpi hi. Khuano sung sangin khuapi sungah pilna, sumzonna, khantohna, thumuhnate om zaw ahimanin khuapi kizuan ngeingai hi mawk hi. Ahithei zahin khuapi sung zuat ding kihanciam keei hi. Khuapi sung zuatna hangin midangte tawh pilna, neihna, khuamuhnate hong kikim theita ahimanin i hamphatna lianpi ahi hi.
Hih leitung pen upna tuamtuam neite tenkhop ngeingaina leitung ahimanin mipilte in leitung min na vawh uha Pluralistic World na ci uhi. Hi lua hi. I kimlepam ah Buddist-te, Hindu-te le Pasian thu umlo mi tampi tawh i tengkhawm ngeingai hi. Amau upnate sungpan ahoihte lak sakin ei Khristian-te upna i hawpsawn ding Cope topa hong nusiat khaici hoih khat ahi hi. Cope topa hong puak Pasian thu in ei Khristian-te bekloin upna kibanglo midangte tawh zong hong kilem sak hi. Tua upna tuamtuam aneite tawh I tenkhopna hih leitung ah Cope topa hong puak Pasian thu khahsuahlo-in i nuntakpih ding le tua thu manpha asan theih nading un eite tavuan lianpi khat hita leuleu hi.
Tuate banah I.T. – The Age of Information & Technology – hun ci’n thukizakna malang mahmah ahimanin leitung buppi nangawn khuatano khat (Global village) ci ziau uhi. Leimong khat aa thupiang pen leimong khat pan apian hun mah in kiza ziau theita hi. Ei Zomite zong mun tuam, gam tuam ah kithehthangin i om hangin pianna Zogam sunga omkhawm mah tawh i kibang lel mawk hi. Sun le zan, ut hunhun in thu kizakna i nei thei lel hi. Nidang in internet, email, gtalk ci’n mite gengen i zakzak pen tu-in eite’n nuam takin i zangh zihziah theita hi. Tua bangin mun tuam, gam tuam ah i omna panin khuano khat sunga tengkhawm bangin i omna le pumpi kigamlat hangin lungsim hong gawmtuahin khuatano khat sungah tengkhawm bangin hong gawmtuah Cope topa hizen hi.
13. Cope Centennial Jubilee Le Zomite: Tedim mite bek hilo, Zogam bup adingin a nuntakna, a pilna hong kipiakna hangin Zomite hih ciang dinmun atung thei i hi hi. “Cope topate nupa hong pailo hi zenzen leh Zomite bangci dinmun ciang ah i om lai zen tam?” Abeisa hunin Cope Jubilee tawh kisai Tuiphum Pawlpite in 1985 kum in Rev. J. H. Cope Diamond Jubilee bawl uhi. 1999 kum ciangin Cope Diamond Jubilee mah kibawlkikkhin hi. Tua hi-in Cope Centennial Jubilee zong Tuiphumte bek in bawl ding maw? Bawl zenzenlo ee. Cope topa pen Tuiphumte bek pia peuhmahlo ding hi hang.
Cope topa hong puak Lungdamna Thu (Pasian thu), Cope topa hong phuat sak Zolai, Cope topa hong teisak Zolai Siangtho, Zo Labute pen Zomi buppi, Pasian thu asang peuhmah le Zolai azangh khempeuh ii pawi ahimanin Zomi buppi ii khaam ding pawipi ahi hi.Tua Cope Centennial Jubilee bawl nading tawh kisaiin ahunte hong toi mahmah ahimanin kum thum sung tha thak lak nading thu bulphuh 3 kinei hi. Tuate Zomi bupin ki-apna, thungetna le thuhilhnate ah zangh tek le’ng i Zogam hong cidamin Zomite khantoh nading le Zomite thupha ngahna hong suak taktak ding hi cihna tawh 2008 adingin “Pasian aw, Na nasepna adingin hong siansuah in” (Joel 2:16-17), 2009 adingin
“Pasian aw, acitak nasem dingin hong bawl in” (Late 40:11) cih le 2010 adingin “Pasian’ zat Minam: Pasian aw, na deihna atun nadingin vang hong guan in.” (Pai. 19:5-6; I Pet. 2:9) cihte ahi hi. Hih thubulphuh thumte thungetna le i pawlpi tek ah thuhilhnate ah zang kim tek le’ng i Zogam le Zomite adingin Pasian in alamdang khat teitei hong pia takpi ding hi. Tua ahimanin 2010 ciang i khaam ding Cope Centennial pawipi pen Zomi bup Lungdamkoh Pawipi cihna zong himawk hi. Tua pawipi hangin Pasian in i gam le lei, i minam adingin damna le thupha ngahna hong hi sak pelmawh ding hi. Thu Khupna : Leitung ah minam picing khat i suah nadingin lai kician neih ding kisam hi. Rev. Dr. Hre Kio genna ah, “Leitung ah kha thum hal in minam khatta manthang hi. Banghanghiam cih leh lai a neihloh man uhi,” ci hi. I Kha amangthang ding kimlai Cope topate nupa hangin I Kha bekthamlo-in i minam mangthanglo hi.
Kam dang khat in gen le’ng Zomite amangthanglo dingin hong khoipa le hong khansuahpa pen Cope topa ahi hi. Tua bang Sangmang i ngahkhak manin zong i hamphatna lianpi khat ahi hi. Zogam ah Cope topa nasepnate i ngaihsut ciangin lamdang liang hi. Pasian in Zomite adingin atuam vilvel-a hong piak Sangmangpa ahi hi. Tua ahimanin Cope Centennial (Kum 100 cin) Jubilee bawl dingin i kithawi laitakin Pawlpi lungsim, beh lungsim, nam lungsimte panin minam lungsim ah kalsuanto-in 4 -7 November 2010 ni sungteng simlemal, saklekhang, gam sung, gam pua le tuilu tuitaw pan Tedim khuapi ah kikaikhawm henhanin Pawipi amuakkhawm tek dingin hanciam ni.
By – Sia GS Pau [Courtesy: Cope 98 Celebration, Tedim, November 2008]