Wednesday, 1 December 2021

NAKPI NUAMNA HUN MAW AHIH KEI LEH NAKPI KAHNA HUN MAW? KOI ZAW TEEL ZAWIN KOI DANIN ZANG ZAW DING?

 

NAKPI NUAMNA HUN MAW AHIH KEI LEH NAKPI KAHNA HUN MAW? KOI ZAW TEEL ZAWIN KOI DANIN ZANG ZAW DING?

December kha leh Lungdam Bawl hun (Christmas season) kici pen Khristian a kicite adingin kha dang leh hun dangte sangin a hoihna a tuam liuliau (unique or extraordinary) hun tumdang ahi hi. Pawl khatte adingin nakpi takin nuamna hun hi a, pawl khatte ah lungmang hun leh khem zawh loh dingin nakpi takin kahna hun, leh naungek a that Herod' khut sung panin zankim laipi mahin Egypt gamah Joseph leh Mary lau-in a tai-in Herod a sih dong a buk hun uh (ref. Matt. 2:13-15) ahi hi.
1. Ni suahna lam panin mipilte in lametna lianpi nei-in Bethlehem khuaneu zuanin lamhilh aksipi zui-in naungek Jesuh bia dingin va kuanin khukdinin tua naungek a biak khit uh ciangin a vanpuakte uh suahkhia uh a, kham, saledi paknamtui, leh myrrh paknamtuite, letsongin a piak (ref. Matt 2:11) hun uh ahi hi. Judea gam uk Herod a lungmangsak leh patausak mahmah thupiang a pian' hun ahi hi.
"Jew mite’ kumpi ding ahi naungek a hong suak pen koi lai-ah om ahi hiam? Nisuahna lam pan ama aksi hong suah ciangin ka mu uh a, amah a bia dingin a hong pai ka hi uh hi,” hong ci uh hi. Kumpi Herod in hih thu a zak ciangin lamdangsa mahmah a, Jerusalem khuami khempeuh in zong lamdang a sa ciat uh hi," (Matt. 2:2-4)
2. Christmas hun pen kuama'n a thusim tak a sak loh khuaneu leh a khuaneu panin hoih bangmah piang dingin a kilamet lohna Bethlehem khuaneu ah gumpa hong pian'na hangin nakpi nuamna leh lametna lianpi a piang ni i muak hun ahi hi. Mite in a paampaih leh thusim loh khuaneu Bethlehem leh dai kil kawm ah a giak tuucing mite adingin nakpi nuamna thu a kipuak leh a pian' hun ahi hi.
"Bethlehem Efrathah khua aw, nang pen Judah gamah khua neupen khat na hi a, ahi zongin nang sung panin Israelte a uk ding khat ka piangsak ding hi. Ama gui pen tangtawng pek tawh kizom hi.' (Mikah 5:2)
Nethanel in, “Nazareth khua panin bang hong piang peuhmah ding ahi hiam?” na cihsan hi. Ahi zongin Filip in, “Hong pai in la, hong mu dih in,” a ci hi. (John 1:46)
3. Christmas hun pen a lungmang leh patau mite adingin lungdamna ding thu lianpi a pian' hun ahi hi. Kuama'n a thusim loh, khua nawl leh gamlak peuhah a giak tuucing mite tungah lungdamna thu a kipuak hun leh mi khempeuh a lungdamsak ding thuthak hoih vantung mi in tuucingte tungah a va puak hun ahi hi.
"Ahi zongin vantungmi in, “Lau kei un. Mi khempeuh a lungdamsak ding thuthak hoih khat note a’ ding ka hong puak hi." (Luka 2:10)
4. Christmas hun pen kumpi gilote' thupiakna nolh ngamin lampi lui nusiatsanin lampi dang tawnin ciahkik hun ahi hi. I lampi lui nusiatsanin, lampi thak leh lamdang tot hun ahi hi.
"Herod kiangah a kihilkik lohna dingun a mang sung uh-ah Pasian in hilh ahih manin, lampi dang tawnin a gam uh-ah a ciahkik uh hi.' (Matt. 2:12)
December kha pen kuama in a thusim loh a kinengniam mite, lungmangin a patau mite, lametna a nei lo mite adingin lungdamna ding hun ahi hi. Nakpi nuamna tthu na tungah hong kipuak theihna ding leh gumpa honpa gankuang sunga kisial ciuciau na biak theihna dingin lamdang ah pial loin lamhilh aksipi na zuih leh Jesuh' kiang hong tunpih bek ding hi.
5. Christmas hun pen gimna a thuak mite tungah Lungdamna Thu leh hotkhiatna hilhin va puak hun; salin a kimante tungah suahtakna thu va genin a kulh kibulhna uh sattatsak hun; khua thu lamsang leh thuman mu thei loin mittawte in khua muhkik theihna dingun thuman thutang va puak leh gen hun; kinengniamte a suaktasak hun; hotkhiat hun pulak hun; lungsim kitamzante damsak hun; a kikhum mite a dingin thong kong hon'sak hun; leh a thum mi khempeuh hehnem hun ahi hi.
“Lamdang Thulakpa, Vanglian Pasian, Tawntung Pa, Nopsakna Kumpi,” (ref. Isaiah 9:6) ahi Messiah kumpi Topa Jesuh a hong pian'na a hang leh a deihna leh ngimna bulpi (main purpose) pen: Gimna a thuak mite tungah Lungdamna Thu leh hotkhiatna a hilh ding; salin a kimante tungah suahtakna thu a gen ding, mittawte in khua a muhkik theihna ding, a kinengniamte a suaktasak ding; Topa in a mite a hotkhiat ding kum a pulak ding; lungsim kitamzante a damsak ding; a kikhum mite a dingin thong kong a hong ding; Topa in a mite honkhia-in, a galte a guallelhsak ding hun a tun'na thu a gen ding; a thum mi khempeuh a hehnem dingin (ref. Isaiah 61:1-2; Luka 4:18-19) a van tokhom nusiatsakin lei-ah a hong paina hi.
Christmas hunin nisuahna lam panin mipilte bangin na pilna na suan' khak a, lamhilh aksipi zui nawn loin amaute bangin a pilna uh, kumpite, uliante, ni, kha, aksi leh leitung dangte bang hun-a piang a, bang cia pha, bangci kigamlat uh hiam cihte sinin aksite thu suutna leh sinna lamsang siamtte (astronomers) pilna na suan khak masak dihdih leh naungek tampi in sihlawh ding hi. Mi khempeuh lungdamna dingin nakpi nuamna hun ding kimlai kamsang Isaiah in, "Nakpi takin kahna awging Ramah gam sungah kiza hi. Rachel in a tate kah a, a tate khempeuh si khin ahih manin a kah a tawpna dingin kikhem zo lo hi,” (ref. Matt. 2:18) ci-in a genna bangin sinkham lungkham hun na suaksak kha zawsop ding hi.
Lamhilh aksipi zui ding maw? Ahih kei leh nangma pilna suang masa zaw ding maw? Nakpi nuamna hun ding kimlai nakpi takin kahna leh lunggimna hun suaksak zaw ding maw? Lungdamna hun ding kimlai lungkhamna, lungzinna leh sinkhamna hun suaksak zawsop ding na hiam? Nakpi nuamna thu tangko hun ding kimlai ui leh keel bangin kikhenna leh kigalneihna ding thu vive mah tangkopih den zaw ding na hi hiam?
Lamdang Thulakpa, Vanglian Pasian, Tawntung Pa, Nopsakna Kumpi, leh Kilemna Kumpipa hong pian' hunin lamkawi ah thulak in mi dangte pi hun dig; lunggimna hun leh gal leh sa-in kineih hun suaksak ding na hi hiam? Tua bang na suah khak khak leh nakpi takin kahna awging Ramah gam sungah a kizakna ding, Rachel in a tate kahna ding, leh a tate khempeuh si khin ahih manin a kah a tawpna dingin kikhem zo nupi a suaksak kumpi gilo Herod mah na bang ding hi.
Christmas hun pen, Lungdamna Thu a za nai lo mite tung leh gamte ah Topa’ lampi sial hun; sehnel gam sungah a om mite bangin haksatna leh gentheihna, cihmawh beidon'na a tuakte, leh dongtuak mite tungah i Pasian ading lam lianpi khat a tangin bawl hun; kuam khempeuh vuk dim hun; mual liante leh mual neut totam hun; a tamkim lo munte tamkim sak hun, leh suanghum omna munte zalhtam hun (ref. 40:3; Mark 1:3) - thusia hi loin thupha bawl hun ahi hi.
Christmas hun i muak lai takin mikim tungah Lamdang Thulakpa, Vanglian Pasian, Tawntung Pa, Nopsakna Kumpi, leh Kilemna Kumpipa in lamdang takin thu hong lak hen la, nopsakna leh kilemna leh daihna hong puak ta hen!
✍ Thang Khan Lian #ZUNs reports