Wednesday, 26 July 2017

SWINE FLU PANIN KIKEP KIKEP DING DAN NAM SAWMTE

SWINE FLU PANIN KIKEP KIKEP DING DAN NAM SAWMTE
July 26, 2017: Vok buhkhuh vei (swine influenza) panin huih lak-a natna leng (air-borne disease) swine flu (H1N1) natna Kawlgam ah a vei 13 om ta a, Chin State ah mi 3 sita hi. Hih natna pen 2009 in Mexico gamah hong kipan a, 2009-10 in Kawlgam hong tung hi. India gam ah hih natna hong tung ta a, leitung gam tuamtuam ah hihna ngah a zato inn lum leh a si tul tampi om ta hi. India ah swine flu natna ngah 31,156 positive test cases leh a si 1,841 March 2015 tan in om ta hi. Hih natna dalna dingin H1N1 swine flu vaccine (kill virus zong a kici) kimukhia ta hi. August 2010 in World Health Organization (WHO) in swine flu kizeel (pandemic) bei ta hi a cih hangin tu dong beisiang nai lo hi. Swine flu natna veite a kitheihna (symptoms)-te: naptui luang, gawlna, khuasik, taksa na, luna valval, khuh, thanem, nak hamsa sa, ci nuamsa lo cih bang hi. Voksa leh voksa a kibawl nek theihte (pork products) nekna panin a natna kingah thei lo hi. Swine flu pen nam tuamtuam - H1N1, H1N2, H2N1, H3N1, H3N2 leh H2N3 cih bang om hi.
Swine flu natna neite hih loh ding nam 10te leh a kidalna dingte:
1. A vang kim leh a khuahun a zatui kisutna (seasonal flu vaccination) bekin swine flu dal zo lo hi. H1N1 swine flu kikapna (vaccine) zatui pen zatui nam tuam hi. A nih in kikap ding kisam hi. Seasonal flu kicite pen naungekte, picing ham diakte leh pumpi a natna dal theihna (immune systems) thanem nei ten vei nuam se in, thuaklah diak se uh hi. Centers for Disease Control and Prevention (CDC) in a genna ah kum sim in US ah seasonal flu zatui bek kisunte mi 36,000 si a, mi 200,000 zato kipuak hi ci hi. Seasonal flu dalna dingin kum sim in khat vei seasonal flu kisutna zatui kisut ding kisam hi.
2. Mai leh nak tuamna (face mask) zatna bekin swine flu dalzo lo hi. CDC in face masks zatna bek tawh H1N1 or seasonal influenza natna ngah theih lungno (viruses) dal zo hi cih kitel lo hi ci hi. N95 respirators kici mai-ah huih dik ding thuahna bek tawh zong dalzo lo hi. Mihon tamna leh swine flu natna veite kiang ah maituamna (masks) leh dik ding N95 respirator zat bel phatuam hi ci-in CDC in ci hi. Swine flu natna veite panin kidalna a vei lote kinaih lua-in a om kei buang leh swine flu natna vei ten nak leh maituamna a zat loh ding uh hoihzaw hi. Kikepna dinga hoihpente pen bel khuh leh hetchai (cough & sneeze) ciangin mainulna leh lai a kibawl puanpan dildelte (tissues) tawh kam leh nak hum ding; mit, nak leh kam sawksawk, lawnglawng loh ding; buhkhuh (flu) nei hing cih a kitheihna (symptom) a om leh manlang takin takin naikal 24 sung kuamah naih a om loh ding; swine flu natna neite kiang panin metre 6 gamla a om ding; nak leh maituamna khatvei zatsate zat kik nawn loh ding; i zatsate nin paihna mun bek ah paai in, thangpaih zezul loh ding hi.
3. Swine flu natna veite Swine flu party ah kihel loh ding: A party zindopa (host) pen swine flu nei ahih leh midang lawhsawn thei a, a lawhsawn ten a natna a ngah ciangin a natna dal theihna (immunity) uh khangsak ahih manin ama natna H1N1 virus bel nasia lua lo hi. Swine flu party ah a kihel manin natna ngah sawnte nasia lua lo ahih kei leh sizo liang sam lo uh a, midang a lawhsan uh leh bel si thei uh hi ci-in CDC in ci se hi.
4. Geelna (planning) thudon loin om kei in: CDC in zuih dinga kisam a cihte lakah swine flu natna neite vakkhia loin inn ah a kikhumcip ding uh hi ci hi. Bang hang hiam cih leh khualak leh mi inn ah hawh le uh midangte lawhsawn pahpah uh hi. WebMD in nung kum August in a genna ah CDC ten sanginnte a kihong ding mah deih uh a, ahih hangin swine flu natna neite sang kah loin inn ah a omcip ding uh hi ci hi. CDC in colleges, universities leh businesses ah zong swine flu natna panin kikep dingzia a tuam in gen hi. Company a semte a boss ten nasemte swine flu natna nei a om leh dam oh manin khuan (sick leave) a piak ding, kikem in inn ah a om sak ding uh hi. Swine flu natna nei ten tissues, natna dalna (disinfectants), satpiang leh zu kihel a kibawl khut silna (alcohol-based hand sanitizers) nasepna leh inn ah lim takin a zat den ding uh kisam hi.
5. Sianthona leh nin hahsiang ding thupi sak ding kisam hi: Swine flu natna lungno (flu viruses) pen laibu, countertops, kong honna (doorknobs), phones, puan, an nekna kuangte, leh van zat tuamtuamte a hik kai thei ahih manin inn leh nasepna munte ah natna lungno thahna (disinfectants) zat den ding kisam hi. CDC in swine flu natna nei puantaih leh puansawp (launders) ten a natna nei lote puan a lawnna bekin a natna lungno kaisak thei hi ci hi. Tua ahih manin satpiang, tui leh khutsilna (alcohol-based hand gel) puannin lawng khit ciang lim takin sawpsiang pah ding kisam hi.
6. Lungmuang lua-in om hithiat (complacent) ken: Na khuh leh hetchai ciangin mainul puanneu (handkerchief or tissues) tawh na kam leh nak hum in. Tissue na zat ciangin na baan (arm) ah koih inla, na khut ah koih kei in. Na khuh leh na hetchai khit ciangin na khutte satpiang leh tui tawh silsiang den in. Ahih kei leh zu nam kihel khut silsiangna (alcohol-based hand cleaner) zang den in. Swine flu natna neite naih ah va om kei in. Swine flu natna na neih leh a tawm pen naikal 24 sung beek na pumpi lumna 100 degree Fahrenheit a tung dong ahih kei leh na khuasik a daih ma vakkhia kei in. UKte' National Health System in swine flu natna neite a pau, hetchai cilsiat leh khuh ciangun tuimal themno (droplets) metre 1 (feet 3) ciangah lengzo a, tuate a dik kha ten natna ngah thei lian uh hi ci hi. NHS ten tissues khatvei zatsa zat kik nawn loh ding hi ci hi.
7. Patau (panic) pah kei in: Patauh luat pah ding hilo napi zatui kisun ding leh swine flu natna nei hi'ng cih a kilatkhiat leh H1N1 zatui kisutna (vaccination) sun dinga kiphamawh diakte pen: naupaaite, naupang kha 6 panin kha 12 nuailam donte,
Health care leh emergency medical services a nasemte, dam lo zawngkhalna natna (chronic diseases) neite leh pumpi-a natna dal theihna (immune system) thanem leh hat lo ten H1N1 zatui a kisut pah ding uh kisam diak hi.
8. Swine flu tawh kibang pia natna vei hi'ng cih a kitheihna (symptoms) a om leh vakkhia kei in: A natna kitheihna pen khuasik, khuh, gawlna, naptui luang, luna, thagim den, sungpai leh luakna cihte panin kithei thei hi. Zatui tawh lim takin kikemkhin na hih kei buang leh a pualam ah vakkhia kei in. Nasem, sangkah, khualzin cihte pai kei in. Vakkhia loin omcip lecin na natna midangte na lawhsawn kei ding hi. CDC in swine flu natna neite naikal 24 ma leh a pumpi lumna 100 degree Fahrenheit a tung ma leh a khuasik a dai ma uh vakkhia kei hen ci hi.
9. Swine flu natna kilatna om ahih kei buang leh kin leh buangin zato ah kikem dingin (emergency medical treatment) pai kei in: Swine flu natna nei naupangte pen a vun uh daang
deldal (bluish or gray skin color), a tui lamsang na khatpeuh duh lo, nasia takin a luak eueu leh leh lua (vomit) zom den, thanuam tak leh tang takin lampai lo, ningkitel den cih bangin om uh hi. CDC in picingte swine flu natna nei hi cih a kittheihna dingin nak hamsa sa, a awm leh tai na sa, lung-am, lungsim ngaihtuahna buai, lua dupdup ahih kei leh lua zom den cihte pen manlang takin zato inn ah puak ding kisam hi ci hi. Ni thum val khuasik natna neite swine flu natna nei hi nuam mahmah hi ci-in World Health Organisation (WHO) in ci hi.
10. Nupi/papi na hih leh na tate swine flu natna panin kikep dingzia hilhkhial kei in: Picingte mah bangin naupang swine flu natna neite a vakkhiat loh ding, swine flu natna neite kiangah a om loh ding, a khuh leh hetchai ciangun mainul ahih kei leh tissue tawh a nak leh a kam uh a humcip peelmawh ding, khut lim takin satpiang leh tui tawh a silsiang den ding uh ahi hi. CDC in naupang ten satpiang leh tui tawh a khut uh a sil ciangun "Happy Birthday" la nih vei ta bang sa teitei le uh a khut uh second 20 bang lim takin silsiang thei ding uh hi ci hi. Swine flu natna neite kiang panin naupangte feet 6 gamla ah a om ding uh kisam hi. Hihte pen naupangte ading bek hilo in picingte adingin hoih hi.
*Vok swine inflenza natna neite kiim nai va neh loh ding, a nak leh kam peuh uh va lawng loh ding ahi hi.
Source: WebMD; emedicinehealth; Wikipedia
@Thang Khan Lian 

NITUMNA GAM TEN MIDDLE EAST AH GEELNA A NEIH MAN UN TURKEY IN RUSSIA' S-400 KISAM HI CI

NITUMNA GAM TEN MIDDLE EAST AH GEELNA A NEIH MAN UN TURKEY IN RUSSIA' S-400 KISAM HI CI
July 26, 2017: Turkey in Russia tung panin Russia' bawl S-400 missile defense system lei ding lunggulh in dawp bawlbawl ahih manin nitumna gamte sa-ik leuhleuh ta uh hi. S-400 missile defense system leina dingin Russia leh Turkey in kihokhawmna a neih uh final stage dong tungta uh hi. Turkish security expert Abdullah Ağar in hih thukimna lawhcing thei leh Turkey’ policy nakpi takin kilaih zo ding hi ci hi.
Turkish President Recep Tayyip Erdogan in zanhal in S-400 Turkey ah a kikoihna ding vai US a lunghimawhna ding thu om lo hi ci hi. "Bang hangin US lunghimawh ding hiam? Gam khatpeuh in a security bitna ding uh a ngaihsut ding uh kisam hi. Americate tawh bangzah vei kihona kinei a, lawhsam ta hiam? Amau tawh kihona a kineih den hangin kilawhsam ahih manin S-400 lei ding geelna kinei hi," ci-in Ankara ah press conference a neihna ah gen hi. US ten Turkey in Russia tung panin S-400 a lei leh US in kilunghimawh (concern) ding hi ci-in gen bel in nei ta hi.
"Media report a kizakna ah Turkey in Russia panin S-400 lei khinzo hi kici pen man lo a, lei nai lo uh hi. A lei uh leh kilunghimawh ding hi," ci-in US Joint Chiefs of Staff Chairman Gen. Joseph Dunford said Saturday in Colarado khuapi-a security forum ah gen hi. Tua ma-in Pentagon chief James Mattis in Turkey leh Russia in S-400 kileina dingin thukimna a neih uh leh S-400 technical leh operational hoihna pen NATO' standard tawh kituak lo ahih manin Turkey in bang hanga Russia galvan lei hiam cih lim takin kician in a gen ding kisam ding hi ci hi.
Turkish defense expert leh security expert Abdullah Ağar in S-400 kilei ding US a lunghimawhna hang pen Turkey in a leitang humbitna panin vauna piangsakte dal nuam in langpang nuam ahih manin US na sa-ik hi ci hi. Turkey in a leitang a humbit theihna dingin a beisa kum thum a kipanin Middle East ah thu tampi kilaih a, nitumna gamte Turkey in terrorist in a ciamteh Kurdistan Workers’ Party (PKK) tawh kipawl in galvan leh training pia uh hi ci hi. Tua banah PKK tawh kizopna nei Syria leh Iraq gam-a rebels teng tawh zong nitumna gamte kipawl in huhna pia uh hi ci hi. Tu loin nung kum in Tukey kumpi galkap thuneihna tawh laih (military coup) ding vaihawm a lawhsam Gülen movement [FETÖ kici Turkey in terrorist in a ciamteh) tawh US leh nitumna gamte kipawl in, tawsawm uh hi ci hi.
Ağar in US leh a pawl ten 2003 in Iraq a sim uh-a kipanin Middle East gam lim gelhphat sawm uh a, tua geelna a neih man un Turkey gamgi kiim tengah terrorist nasia takin hong pung banah IS hong piangkhia hi ci hi. Tua bangin US leh nitumna gam ten geelna a neih uh khawlsan lo uh ahih gamdang khat hong sim kik kha thei uh ahih manin tua dalna dingin Turkey in in lamdang a sak mahmah ding uh S-400 kisam hi ci hi. Tua bang geelna dalna dingin galvan lei kikhiam lo ding a, global geopolitical balance of power a om theihna dingin galvan leibeh kisam hi ci hi.
"Tu-in Turkey in galvan hoih neih beh leh (S-400) global power pen US leh Europe panin Asia ah thuneihna hong kilaih kha thei hi. Hih thu pen nitumna ten thei uh ahih manin Turkey a dingin vauna piangsakte langpang loin gum uh hi. Tua bang kawm kal ah nitumna gam ten NATO panin Turkey member dingin khahsuah nuam lo uh a, lamdang sakna tawh Turkey gamtatna hong encik den uh hi," ci hi. Ni tumna gam ten Turkey a satkham nuamte a gup man un Turkey khahsuah dekdek ta a, Turkey pen a khut leh khe hencipsak in ki-om nuam lo hi ci hi. Tua bangin hong kihencip leh mailam hun ah buaina lianpi kituak dinga, Turkey in nitumna gamte hong ciamte panin phattuamna bangmah kingah lo ding hi ci hi.
Ağar in US bawl Patriot missile defense systems a neih ding US leh nitumna gam ten hong phal loh man un Russiate S-400 lei ding geelna kinei hi ci hi. S-400 lei ding thukimna pen Russia-Turkey in gam nih a kipawlna ding geelna lianzaw -
energy leh security lamsang kineih beh a, S-400 a kilei hangin nitumna gamte panin Turkey kikhen ding cihna hilo hi ci hi.
S-400 lei ding vai pen Russia leh Turkey in 2016 panin kihona na pan uh a, March kha-in Russia’s Rostec Corporation CEO Sergei Chemezov in Turkey in Russia in leibat (loan) a piak tawh S-400 systems hong lei ding hi ci hi. July 18 in Chemezov in Turkey in S-400 hong lei theihna dingin technical buainate kipalsuak ta a, a piakkhiat theihna dingin vaihawmna (administrative) lam bek kisam lai hi ci hi.
S-400 Triumph pen next-generation mobile surface-to-air missile system hi a, missile nam tuamtuam thum pua in kizang thei a, huih lak-a ngimna munte naicik leh mun gamla pipi (short-to-extremely-long range) ah vanleng, galte panmun etsimna vanlengte (reconnaissance aircraft) leh ballistic missiles kapsiatna dinga kizang ahi hi. Tu ciang dong Russia in China tung bek ah S-400 zuak dingin thukimna nei khinzo a, India leh Turkey tungah zong zuak ding kihona a neihsan laitak ahi hi. India in a leina ding US in Russia tungah khalna a koih tawh a dal den manin thukimna om napi tu dong kipiakkhiatna piang thei nai lo hi. S-400 pen leitung adingin air defense system hoihpen a kigen hi.
Source: Sputnik
@Thang Khan Lian #ZUNs