Monday, 25 April 2016

TEDIM KHUAPI TANGTHU TOM

TEDIM KHUAPI TANGTHU TOM


Ciimnuai i teen lai 1569 kiim (Dr. E H East-Burma Manuscript, page-123; 1400 kiim a ummawh zong om) pan Tedim masa kisat a, 1750 kum ciang na teng uh hi. Ciimnuai ah khang giat a kiteen khit ciangin mun tuamtuamah kilal khia a, tu-a Tedim khua mun pawl tengah nidang pekin Thahdote, Vaipheite, Guite, Gangte, Thawmte, Kawmte, mun tuam ciatah hun tuamtuam sungin na teng ngei uh hi. Tual gal om hun ahih manin khat leh khat kikihta-in tengkhawm lo uh hi. 1850 kiim ciangin Sukte suan Pu Khan Thuam tapa, Pu Kam Hau, Hatlang’ suan Pu Mang Gin, Khoi Lam leh Pau Vomte Tedim ah a teng amasa kikte na hi uh hi.
TEDIM MIN KIPHUAHNA THU:

Tedim min a khiatna pen ‘TE’ pen Vansangdim bual tui, nitang lengin ‘te’ cihna hi a, ‘DIM’ pen Thado pau-in ‘bualtui’, kicing/kikhol cihna ci uh hi. Tua hun lai in Tedim gam khenpi 3 in kikhen a, Saklam gam pen Kam Hau, Khanglam gam pen Sukte, Nisuahna lam gam pen Sihzang cihbangin gam kikhen in, uk uh hi. 12.3.1886 kumin Mikang gamkeek ten Tedim na la leuleu hi. 1910 ciangin Mikang gamkeek makai Capt. Yam Dal in Khuapino khen (sub-township) “Tonzang, Cikha, Thuklai, Kaptelte napia-a, 21.12.1965 in Tonzang leh Cikha Tedim gam ukna nuaipan na kikhen leuleu hi. 7.8.1972 kum in Thuklai leh Kaptel pen Khuapino khen (sub-township) pan kidok kik a, khua dinmun in kikoih kik hi. India (Mizoram) tawh tai 14 gam kigamla a, ahi zongin gamgi suang kiphut lo hi.

TEDIM GAMLIM:

Tedim khuapi pen (EA-673847) Leitung gamlim NL 23010’-23032’; EL 95015’-94015’ tuipi pan pi 5667 ah om a, Acre 607803 in zai hi. Kenedy kici “Thuamvum mual” pen Zogam ah mualsuang pen nihna hi-a, 8871 feet in sang hi. Buanman ukgam, Voklak khua kianga om “SIALLUM KULH” minthang ahih manin Mikang gamkeek ten a zozo lo uh a, a minthang kulh muanhuai ahi hi. Kulhpi pen “Kizopna Kulh” “Nupi Kulh” leh “Kulh Peng” ci-in khenpi 3 in khen uh a, Kulh tungteng ah suangphah in, tua tungah singzawl dawh uh-a, tua tungah leivuk in singkung tuamtuam kisuan ahih manin etpak in kulh omna kithei zo lo ci hi.
Mikang gamkeek “New Solk Regiment No.1” pan paltan 165 ten 4.5.1889 ni zingsang nai 9:00 pan nitak nai-4 dong na sim uh-a, Mikang paltan te 36 si in, 2 liam-in nungkik ci uh hi. Zo paltante sung panin pasal 17, numei 10 in Siallum Kulh ah a nuntakna pia khia hi ci-in kiciamteh hi. Tu laitakin Myanmar gambup ngeina kemcing pawlin nasem khat koih a, encik in, kemsak hi. 2012 pan Kumpi langdo CNA gamnuai mi ten Zimpi, Zimte, Bukphil, Ngente, Fartlang khuate ah kumpi phalna tawh giahphual sat hi.

TEDIM GAM KHUATE: 

Tedim gam ah Kumpi ciaptehna pan Khua 130, Inn( 14338, Milip 87623 om-a, Zogam ah Khuapi 13 a omna sung panin mimal a tam pen a teenna gam khen hi-in, Teizang, Khuano, Phaileng, Losau, Paite, Dim, Saizang, Zou, Sihzang, Thado leh Hualngo cihte a kitenkhopna gam ahi hi. “Kam Hau kam/pau (Kamhau Dialete) or Tedim Kam” (Tedim Dialect) khat bek zattaang pau in kizang hi. Tedim khuapi pen Sakollam, Myoma, Lawibual, Leilum veng 4 om-a, Khuapi sungah mi 15.4% teng in, 84.6% pen khuata ah teng uh hi.

PILNA SINNA SANG: 

GTS sang 1, Tansawm sang 17, Tangiat sang 37 leh Tanli sang 92 om a, numeite khutsiam sinna sang zong om hi. Cidamna lam tawh kisai-in lupna-100 zato inn 1, lupna 16 zato 6, Health Center 11 leh Sub-center 54 om-a, Khua 130 a omna sung pan dawn ding tui siangtho khua 95 ten hoihtak ngah uh-a, khua 35 in khomzo taktak nai lo uh hi. Tui ngah lo khua omlo ci-in Kumpi’n ciamteh hi.
UPNA/THUZUIHNA:
Christian thuzui mi 83149, Biakinn 417 om a, hunbit Pasian nasem 480 om in, milimbia mi 653, Laipian thuzui 3482 leh dawi bia mi 339 om hi.
KIZOPKIKAWMNA:
Rih (Ciau) Tedim-Kalay (88/6-miles0 khualzin/sumbawlna bulpi-in kizang-a, Tedim gamah khua khat leh khat cycle lampi a tun lohna khua om nawn lo ci-in kiciamteh hi.
A kaikhawm: Khual Suante
Posted: Tongsan Tanute

GAM MAKAI MINTHANGTE LEH KHRISTIAN BIAKNA Leitunga gam makai minthangte i et ciangin a neu lai un Khristian biakna tawh na kisukha ngei ciat napi, a gol uh ciangin thu tuamtuam hang tawh Khristian na suak tuan lo uh hi cih kimu thei hi. Pawlkhat a tomin en dih ni. 1.JOSEPH STALIN (1878-1953) A neu lai-in a pa in zukham peuh leh vua gawp den ahih manin inn nuamsa lo a, inn pan pai khia in, Khristian biakinn khat beel hi. Pastorpa in na hehpih bilbel ahih manin lim takin na keem a, sang zong na kahsak hi. Tua panin amah hong khuasuak a, hun khat ciangin Russia Communist makaipipa hong suak hi. Gam makai hong suah ciangin amah a khuasuah Khristian biakna hong langpan' hi. Russia gam sungah Lai Siangthobu hong lut khak lohnadingin nasia takin dal hi. Lai Siangtho langpan’na laibu nih gelh a, a gam sung khempeuh ah hawmkhia hi. Tua laibute sungah Lai Siangtho mun tampi kigelh ahih manin Lai Siangthobu a neilote in na phattuampih mahmah uh hi. March 1, 1953 ni-in Russia gam sunga Judah mi 30,00,000te thahsiang ding hong vaihawm hi. Ahi zongin amah cina khol lo pi-in a zing ciang March 2, 1953 ni-in si vat a, March 9, 1953 ni-in kivui hi. Hih a kivui ni pen Esther kumpinu' hun lai-a Judah mite a kithahsiangna ding pan a suahtakna ni uh phawkna Purim pawi khamni na hi citciat hi. Ama' sih khit the Russia gam sungah Khristian khang mahmah hi. Stalin in kam vive tawh Russia gam kum tampi sung uk a, kiliingsak ziahziah hi. Ama' kampau peuhpeuh upadi hisak pahpah hi. Amah in, "Kammal in galhiam hoihpen hi. Pope in galkap battalion bangzah nei ahi hiam? Ama' thuneihna pen galhiam hi loin a kammal hi," ci-in gen hi. 2. ADOLF HITLER (1889-1945) A neu lai-in Khristian hi a, biakna zong kin hi. Lasak kiva a, kikhop simin solo sa den hi. A gol teh Khristian siampi suah ding ut hi. A gol ciangin galkap tum a, siampi a suah cih thadah, biakinn nangawn tung zo nawn lo hi. Minam itna lungsim nei khengval a, German minam lo peuhpeuh muhdah hi. Jews minamte tang muhdah a, 60,00,000 bang that hi. Thugen kiva ngiat a, thu a gen teh a khut vik kawmin, action vive tawh thuah den lai ahih manin khangnote zo mahmah a, kum (6) sungin German khangno khempeuh phial Nazi party member suaksak zo mawk hi. Germany Nazi makaipi hong suah ciangin Khristian biakna hong langpan’ hi. Lai Siangtho nangawn phiat ding hong hanciam ngei a, ahi zongin phiatzo sam lo hi. Amah a gensia leh a langpang biakna makai pawlkhat sihna dan pia hi. Amah in, "Pasian i cih pen meidawite’ ading bekin kisam a, kei danin a hangsan mite’ adingin Pasian cih bang kisam zenzen kei," ci-in gen hi. 1945 kumin gal a lelh ciangin amah leh amah kithat hi. Ama’ sih khit ciangin Germany gamah Khristian khang mahmah hi. 3. MAO TSE TUNG/MAO ZEDONG (1893-1976) A neu lai-in Mikangte’ Sunday School khatah kah ngei hi. Lai Siangtho lotngah, lasak, thunget cihte hanciam ahih manin a Siamate in pakta thei mahmah uh hi. Tua laitakin Mikangte leh Sente hong buai uh hi. Nikhat a Sunday School Siamate khat in, "Sente ui tawh kibang uh" cih kam hong pau kha laizang hi. Tua kammal a zak ciangin heh mahmah a, tua a kipanin Sunday School ah kah nawn lo hi. A gol ciangin Sen Communist kumpipa hong suak hi. Sen gam sunga om missionaryte leh Pasian’ nasemte khempeuh a hingtangin lei sungah vuksak hi. Christian tampi zong that lai hi. A mithah vekpi 26,30,000 bang pha ahih manin leitung tangthu ah mi tam a that penin kiciamteh hi. Amah 1976 kumin si a, ama’ sih khit ciangin Sen gamah Christian khang mahmah hi. Amah in, "Mi tampi in Communism pen itna kisa kha hi. Communism in itna hi zenzen lo a, galte satnen gawpna dinga kizang sekpi hizaw hi," ci-in gen hi. 4. MAHATMA GANDHI (1869-1948) Amah pen India gam makai, mite’ itna a ngah penpa hi. Topa Jesu pakta mahmah hi. A thugenna khatah, "Jesu a suun linlian Khristian khat ka muh nini in kei zong Khristian suak pah lian ning," ci hi. A thugenna khat mahah, "India gamah minam kideidanna leh a zawng a hau kideidanna uang lua hi. Hih pen Jesu bek in puahpha zo ding hi," ci-in gen ngei hi. Mual tung thuhilhna hoih sa mahmah a, Matthai 5: 6-7 teng bang hoihsa mahmah diak se hi. Ahi zongin Khristian biakna sungah kideidanna tamsa lua hi. Khatvei Mikangte bek kikhopna biakinn khatah kikhawm dingin a pai leh na kilutsak lo ahih manin a khasia sa-in ciahkik hi. Christian biakna hoihsa mahmah napi, a sih ciang dong mah Khristian suak tuan lo veve hi. Amah 1948 kumin Hindu kulmut Nathuram Godse in suamlum hi. 5. HIROHITO (1902-1989) Amah in Japan kumpi (king) kum 62 sung na sem hi. A gam mite in vang neisa lua uh ahih manin mihingin ngaihsun loin Pasian bangin ngaihsun phial uh hi. 1945 kumin Japante in gal hong lelh uh ciangin gal lel-a hong ciah galkapte’ mai-ah khukdinin kap hi. Radio sung pan a gam mite tungah, "Kei pen Pasian hi ke’ng, mihing mah hi lua kisain, tu in gallelpa hi lai ing. Kei tungah kuamah hong kinga kei un. Kei zong tu-in Khristian suak nuam ta ing," ci-in gen hi. Khristian gamte kiangah, "Ko Japan gamah missionary 10,000 hong puak un la, Lungdamna thu hong gen un," ci-in na ngen hi. Kumpipa’ kammal a zak uh ciangin mi tampite in Pasian hong zong uh a, Japan gamah kum 7 sung khan’lawhna om man a, Japan Khristian tangthu ah tua kum 7 pen "Kum manpha" ci-in na ciamteh uh hi. Amah 1989 kumin si a, a sih ciang dong mah Khristian suak tuan lo veve hi. Reference: World Encyclopedia/The Great People of 20thCentury/The Ten Greatest Revivals Ever. Lai gelhpa: Sia Gin Sian Pau Thang Khan Lian's photo. Thang Khan Lian's photo. Thang Khan Lian's photo. Thang Khan Lian's photo. +2

GAM MAKAI MINTHANGTE LEH KHRISTIAN BIAKNA

Leitunga gam makai minthangte i et ciangin a neu lai un Khristian biakna tawh na kisukha ngei ciat napi, a gol uh ciangin thu tuamtuam hang tawh Khristian na suak tuan lo uh hi cih kimu thei hi. Pawlkhat a tomin en dih ni.
1.JOSEPH STALIN (1878-1953)
A neu lai-in a pa in zukham peuh leh vua gawp den ahih manin inn nuamsa lo a, inn pan pai khia in, Khristian biakinn khat beel hi. Pastorpa in na hehpih bilbel ahih manin lim takin na keem a, sang zong na kahsak hi. Tua panin amah hong khuasuak a, hun khat ciangin Russia Communist makaipipa hong suak hi. Gam makai hong suah ciangin amah a khuasuah Khristian biakna hong langpan' hi. Russia gam sungah Lai Siangthobu hong lut khak lohnadingin nasia takin dal hi. Lai Siangtho langpan’na laibu nih gelh a, a gam sung khempeuh ah hawmkhia hi. Tua laibute sungah Lai Siangtho mun tampi kigelh ahih manin Lai Siangthobu a neilote in na phattuampih mahmah uh hi. March 1, 1953 ni-in Russia gam sunga Judah mi 30,00,000te thahsiang ding hong vaihawm hi.
Ahi zongin amah cina khol lo pi-in a zing ciang March 2, 1953 ni-in si vat a, March 9, 1953 ni-in kivui hi. Hih a kivui ni pen Esther kumpinu' hun lai-a
Judah mite a kithahsiangna ding pan a suahtakna ni uh phawkna Purim pawi khamni na hi citciat hi. Ama' sih khit the Russia gam sungah Khristian khang mahmah hi. Stalin in kam vive tawh Russia gam kum tampi sung uk a, kiliingsak ziahziah hi. Ama' kampau peuhpeuh upadi hisak pahpah hi. Amah in, "Kammal in galhiam hoihpen hi. Pope in galkap battalion bangzah nei ahi hiam? Ama' thuneihna pen galhiam hi loin
a kammal hi," ci-in gen hi.

2. ADOLF HITLER (1889-1945)
A neu lai-in Khristian hi a, biakna zong kin hi. Lasak kiva a, kikhop simin solo sa den hi. A gol teh Khristian siampi suah ding ut hi. A gol ciangin galkap tum a, siampi a suah cih thadah, biakinn nangawn tung zo nawn lo hi. Minam itna lungsim nei khengval a, German minam lo peuhpeuh muhdah hi. Jews minamte tang muhdah a, 60,00,000 bang that hi.
Thugen kiva ngiat a, thu a gen teh a khut vik kawmin, action vive tawh thuah den lai ahih manin khangnote zo mahmah a, kum (6) sungin German khangno khempeuh phial Nazi party member suaksak zo mawk hi. Germany Nazi makaipi hong suah ciangin Khristian biakna hong langpan’ hi. Lai Siangtho nangawn phiat ding hong hanciam ngei a, ahi zongin phiatzo sam lo hi. Amah a gensia leh a langpang biakna makai pawlkhat sihna dan pia hi. Amah in,
"Pasian i cih pen meidawite’ ading bekin kisam a, kei danin a hangsan mite’ adingin Pasian cih bang kisam zenzen kei," ci-in gen hi. 1945 kumin gal a lelh ciangin amah leh amah kithat hi. Ama’ sih khit ciangin Germany gamah Khristian khang mahmah hi.
3. MAO TSE TUNG/MAO ZEDONG (1893-1976)

A neu lai-in Mikangte’ Sunday School khatah kah ngei hi. Lai Siangtho lotngah, lasak, thunget cihte hanciam ahih manin a Siamate in pakta thei mahmah uh hi. Tua laitakin Mikangte leh Sente hong buai uh hi. Nikhat a Sunday School Siamate khat in, "Sente ui tawh kibang uh" cih kam hong pau kha laizang hi. Tua kammal a zak ciangin heh mahmah a, tua a kipanin Sunday School ah kah nawn lo hi.
A gol ciangin Sen Communist kumpipa hong suak hi. Sen gam sunga om missionaryte leh Pasian’ nasemte khempeuh a hingtangin lei sungah vuksak hi. Christian tampi zong that lai hi. A mithah vekpi 26,30,000 bang pha ahih manin leitung tangthu ah mi tam a that penin kiciamteh hi. Amah 1976 kumin si a, ama’ sih khit ciangin Sen gamah Christian khang mahmah hi. Amah in, "Mi tampi in Communism pen itna kisa kha hi. Communism in itna hi zenzen lo a, galte satnen gawpna dinga kizang sekpi hizaw hi," ci-in gen hi.

4. MAHATMA GANDHI (1869-1948)

Amah pen India gam makai, mite’ itna a ngah penpa hi. Topa Jesu pakta mahmah hi. A thugenna khatah, "Jesu a suun linlian Khristian khat ka muh nini in
kei zong Khristian suak pah lian ning," ci hi. A thugenna khat mahah, "India gamah minam kideidanna leh a zawng a hau kideidanna uang lua hi. Hih pen Jesu bek in puahpha zo ding hi," ci-in gen ngei hi. Mual tung thuhilhna hoih sa mahmah a, Matthai 5: 6-7 teng bang hoihsa mahmah diak se hi. Ahi zongin Khristian biakna sungah kideidanna tamsa lua hi. Khatvei Mikangte bek kikhopna biakinn khatah kikhawm dingin a pai leh na kilutsak lo ahih manin a khasia sa-in ciahkik hi. Christian biakna hoihsa mahmah napi, a sih ciang dong mah Khristian suak tuan lo veve hi. Amah 1948 kumin Hindu kulmut Nathuram Godse in suamlum hi.
5. HIROHITO (1902-1989)
Amah in Japan kumpi (king) kum 62 sung na sem hi. A gam mite in vang neisa lua uh ahih manin mihingin ngaihsun loin Pasian bangin ngaihsun phial uh hi. 1945 kumin Japante in gal hong lelh uh ciangin gal lel-a hong ciah galkapte’ mai-ah khukdinin kap hi. Radio sung pan a gam mite tungah, "Kei pen Pasian hi ke’ng, mihing mah hi lua kisain, tu in gallelpa hi lai ing. Kei tungah kuamah hong kinga kei un. Kei zong tu-in Khristian suak nuam ta ing," ci-in gen hi.
Khristian gamte kiangah, "Ko Japan gamah missionary 10,000 hong puak un la, Lungdamna thu hong gen un," ci-in na ngen hi. Kumpipa’
kammal a zak uh ciangin mi tampite in Pasian hong zong uh a, Japan gamah kum 7 sung khan’lawhna om man a, Japan Khristian tangthu ah
tua kum 7 pen "Kum manpha" ci-in na ciamteh uh hi. Amah 1989 kumin si a, a sih ciang dong mah Khristian suak tuan lo veve hi.

Reference: World Encyclopedia/The Great People of 20thCentury/The Ten Greatest Revivals Ever.
Lai gelhpa: Sia Gin Sian Pau

UKRAINE AH VANLENG KIA PEN UKRAINE FIGHTER JET IN A KAPKHIAT HI KICI

UKRAINE AH VANLENG KIA PEN UKRAINE FIGHTER JET IN A KAPKHIAT HI KICI
April 25, 2016: July 17, 2014 in Ukraine gamah Malaysiate vanleng Boeing 777 MH17 kia a, a sunga tuang mi 298 in sihna na tuak hi. Hih thu kikancian ma-in US leh nitumna gam ten Russiate kapkhiat hi, tua ahih kei leh Russiate bawl BUK missiles tawh Ukraine rebels ten a kapkhiat hi ci'n Russia na kawk gega in, nakpi takin na mawhpaih hi. Official report a kipiakna ah hih vanleng pen Russiate bawl BUK missile tawh Russia in a gup Ukraine gam-a rebelste ukna leitang panin kikapkhia hi ci'n thu kan ten na khum uh hi. Ahih hangin BBC in hih thu tawh kisai a muhkhiatna panin Ukraine ten kidona vanleng tawh a kapkhiat hi zaw hi cih a sawt loin BBC documentary in “shocking new allegations” about the downing of Malaysia Airlines plane MH17, Who Shot Down MH17? kici suaksak ding hi.
Hih vanleng kiatna thu pawlkhat ten a genna ah USte secret agentte huhna tawh “terrorist operation” kibawlin vanleng sungah bomb kipuakkhamsak hi ci uh hi.
Mit tawh hih vangleng kiat a mu Natasha Beronina in a gin' ngaih mahmah khat ka za a, tua khitin meikhu vom hong kai-in vanleng nih kimu thei a, a khat (a neu zaw pen) pen ngun tawh kibawl kimawlna van (silver toys) tawh kibang a, khat tang takin leng suakin khat kawi len' a, a ging ngaih mahmah khat a pian' khitin khat pen hong kipatna mun lamah leng kik hi ci hi. Hih MH17 kiat a mu midang ten zong a kiat laitakin vanleng dang khat mah kimu thei hi ci'n gen uh hi.
German investigative journalist Billy Six in hih vangleng kiatna thu tawh kisai mi 100 interview na nei a, tuate lakah mi 7 in fighter jet kimu hi ci'n gen uh hi. Billy Six in hih mi7te lak panin khatin tua fighter jet in missile tawh MH17 vangleng a kapna lampi kimu thei a, tua khit a sawt loin a gin' ngaih mahmah khat hong ging hi ci hi ci'n gen hi. Tua thupiang a mupa'n fighter jet nih in MH17 vanleng hawlte tuanna cockpit a kapsiatna dingin missile tawh a kap uh hi ci'n gen beh hi. Tua khitin fighter jet dang khat penin air-to-air missile tawh MH17 vanleng kap kik hi ci'n gen hi. Russia media ten tua air-to-air missile tawh MH17 kapkhia vanleng hawl pen southern Ukraine airfield pilot Captain Vladislav Voloshin hi ci uh hi. Ahih hangin Captain Vladislav Voloshin in hih ngawhna interview a kineihna ah nial a, July 17 in vanleng hawl in va leng kei a, July 23 in bel vanleng thum (fighter jets) kilengsak thumte lakah khat hawlin ka pang hi ci'n gen hi. Captain Vladislav Voloshin in kei vanleng hawl penin air-to-air missiles pua lo a, lei kapna dinga kizang air-to-surface weapons bek ka pua hi ci'n gen beh hi.
Hih vanleng kiatna thu kan private investigator Sergey Sokolov in MH17 kiatna mun encik dingin a agentte mi 100 sawl a, a agent ten MH17 vanleng ah BUK missile them leh ma ding khat zong mu lo uh hi. Sergey Sokolov in CIA agent nih kihona a kizakna (phone intercept) ka tungah hong kizuak a, tua-ah CIA agent ten Russiate minsiatna ding leh Ukraine gamah a kigolh nuam manun MH17 vanleng sungah bomb nih koihna vai ding thu kikum uh hi ci'n gen hi. Sergey Sokolovhad in hih CIA agent nihte pen Ukrainian secret service ten huhna pia uh a, CIA agentte leh Dutch security servicete kipawl in MH17 vanleng sungah bomb pen Holland gam ahih kei leh gamdang khat peuh panin a koih uh hi ding hi ci'n gen beh hi. CIAte hih bangin a gamtatna pen Russiate tungah gakna (sanctions) a kibawlna ding, Russia pen leitungin gam ngongtat hi cia a ciamtehna ding leh Europe (a diakin Ukraine ah) NATO galkapte tam zaw sem a kikoihna ding a deih manin hih vanleng a kiatsak uh hi ci'n gen beh lai hi.
(Conspiracy Files: Who Shot Down MH17?, written and produced by Mike Rudin, BBC Two ah May 3, 9pm in kisuaksak ding hi).
-Express/Jews News