RUSSIATE' SNIPER NUMEI HANGSAN ROZA SHANINA
Galpi Nihna [1939-45] hun lai-in College degree a man khit ciangin, naupang sangsia a sem kimlai Soviet Union military centre ah a lut mawk pen lamdang i sak hangin a lamdanglua na hi khin lo hi. Nazi German galkapten Leningrad 1941 in a lak lai un Roza Shanina’ sanggam pasal khat in zong sihna tuak hi. Shanina zong Soviet galkap lut ding kithawi a, gal nasia lua ahih manin galkap bupa (local military commissariat) in na phal lo hi. 1942 in a sanggamte nih gal-ah hong si kik leuleu uh ahih manin Shanina zong Soviet gam humbitna dingin Soviet numei sniper galkap 2,484 dingin hong lut thei hi.
David H. Lippman in "World War II Plus 75: The Road to War" cih laibu a gelhna ah “Soviet sniperte nasep thupi pente lakah khat bel a gam mite tha pia in lametna guan uh a, nasem mite gam pia uh a, nasem galhang tampi na piangkhiasak uh hi,” na ci hi.
Shanina in Central Female Sniper Academy na zom a, a sawt loin hong minthang khia pah hi. Germante ngongtatna hangin Galpi Nihna ah Soviette mi tam na si pen uh hi. Tua ahih manin Shanina leh Soviet gam adingin teel ding thu nam nih bek om hi. Tua thu nihte pen – Gal zohna ding a do ding maw ahih kei leh simang/mangthang ding? cih ahi hi.
Shanina in Central Female Sniper Academy na zom a, a sawt loin hong minthang khia pah hi. Germante ngongtatna hangin Galpi Nihna ah Soviette mi tam na si pen uh hi. Tua ahih manin Shanina leh Soviet gam adingin teel ding thu nam nih bek om hi. Tua thu nihte pen – Gal zohna ding a do ding maw ahih kei leh simang/mangthang ding? cih ahi hi.
Amasa pen dingin April 1944 in Shanina in Vitebsk khua kiangah German Nazi galkap khat hong kaplum hi. Tua khit kha khat sungin Nazite 17 hong kaplum nawn leuleu hi. German ten vanleng, bomb leh thaupi nak zat lua uh ahih manin Shanina nuntakna humbitna dingin a Commander pan galkapte nungkik (withdraw) dingin thupia hi. Ahih hangin Shanina in mang lo a, a sniper nasep bek sem loin lei galkapte (infantry) nangawn va huh lai hi. Tua hunin German galkap hon khat va hingmat a, liamna zong va tuak lawh hi. Hih a hangsanna hangin Soviet gam bek hi loin nitumna lam gamte [Western countries] teng nangawn ah a min hong kizel hi. A liamna a dam kik khit ciangin galdo kipan kik nawn a, a mau’ battalion mi 78 sung panin 72 in sihna tuak uh hi. Ahih hangin amah suakta kha hi.
A sawt loin January 1945 in thaupi (artillery) tang in a awm kha ahih manin a awm puaktam in, a ngoi nangawng leng khia hi. Thau in khak khit second tawm vei sungin si a, a sih in kum 20 cing man lo hi. Sniper ah a sep taktak kum khat sangin a tawm zawk hangin tua sungin mi 54 kap lum hi, pawlkhat in 59 hi ci lai hi.
April 1945 in Galpi Nihna bei a, Nazi Germanyte guallel in, a gam uh kihal sia gawp hi. Ahih hangin Shanina’ min pen tu dongin mang nai lo hi. Sniper lawhcing mahmah a kigen US Army Staff Sgt. Adelbert Waldron in kum nih sungin Vietnam War ah mi 109 na that a, US Navy SEAL Chris Kyle [a tangthu tun “American Sniper” movie in 2014 in Clint Eastwood in a bawl] in kum sawm sung sniper a sepna ah mi 255 na kaplum hi. Hihte gel lawhcinna leh a galkap sep hun sung in etkak ciangin tu dong Shanina bang a sniper lawhcing om nai lo hi.
Shanina sih khit nungin zong Soviet Union in Galpi Nihna na do lai uh a, Soviet sniper numei ten German Nazi galkap 11,280 na kap lum uh hi. History Channel series Dogfights ah technical adviser sem leh "Blossoms in the Wind: Human Legacies of the Kamikaze" kici laibu gelh M.G. Sheftall in a genna ah, "Shanina' galdo nopna lungsim, gam it dan leh a hangsan dan pen hi bang hi: " A galkap officer ten a phal loh lai un Stalin kimaitang muhpih in. gal kidona phual-ah kuan sak ding phalna ngen hi," ci hi.
A pian': 3 April, 1924
Pianna khua: Yedma, Arkhangelsk Oblast, Russian SFSR, Soviet Union
Sih ni: 28 January 1945 (kum 20 cing lo), East Prussia, Nazi Germany
A gam min: Soviet Union
A sepna: Red Army
Galkap sep sung: 1943–1945 (galkap leh sniper a sep sung gawm)
A za: Rank Senior Sergeant
A galkap unit: Unit 184th Rifle Division (3rd Belorussian Front)
Command a sepna: 1st Sniper Platoon (184th Rifle Division)
Gal a dona munte: World War II (Eastern Front), Battle of Vilnius. East Prussian Offensive
Min phatna (Awards) ngahte: Orderglory ribbon Orders of Glory 3rd and 2nd Class, Valour Ribbon Medal for Courage























