KAMMAL KIBANG LOTE A ZATNA TELSIAM LEH A ZAT DAN SIAM KISAM HI
Taanglai a kipanin biakna leh ngaihsutna kibat loh manin kilang neihna, kituam bawlna, kideidantuamna leh gal hangin sisan naisan tam na luang lua khin zo hi. Tua ahih manin leitunga gam a tam zaw in a constitution uh-ah secular state leh media freedom om theihna dingin freedom of speech and expression rights cihte tuangsak citciat sese uh hi. Secular state i cihna gamte ah biakna leh politics kigawm loin kikhen a, kituamkoih vilvel in kisukkhak sak loh ding cihna hi.
1948 in Burma pen secular state hi a, government policies pen socialists Marxist ideology in zo mahmah hi. August 1961 in Burma gam Buddhist religious state suahsak ding na hanciam uh a, Ministry of Religious Affairs in Department for the Promotion and Propagation of Sasana (Buddhist teaching) nangawn na pan in 1962 dong a khauhpai mahmah authoritarian military regimes nuai-ah na om hi. (1962 in galkap ten aana tawh thuneihna la - military coup uh hi).
1974 in Socialist constitution a ki- suspend ciangin constitution in biakna suahtakna (religious freedom rights) tawm hong phiat theihna dingin 8888 Uprising lungphona sisan naisan tampi luangin a betdaih khit nungin humbit nawn lo manin ahih manin religious freedom rights bei hi. (8888 Uprising kici Nationwide Popular Pro-Democracy Protests -
8 Aug 1988 – 21 Sep 1988 kikal sungin Burma gambup ah lungphona piang a, mi 3,000–10,000 kikal kithat in tul sawm tampi Thailand ah galtai in, government lehdo thau tawi kipawlnate (insurgent groups) ah lut tampi om hi.
8 Aug 1988 – 21 Sep 1988 kikal sungin Burma gambup ah lungphona piang a, mi 3,000–10,000 kikal kithat in tul sawm tampi Thailand ah galtai in, government lehdo thau tawi kipawlnate (insurgent groups) ah lut tampi om hi.
Ahih hangin Myanmar authorities ten a tangpi (general) in religious minority ten lungphona a neih manun religious groups ten amau biakna suakta takin a biak theihna ding uh phalna pia napi biakna pawl khat ten a biakna uh-ah hih ding leh hih loh cih gakna (religious restrictions) leh right to freedom of religion palsat sak hi cih ngawhna tu dong om lai hi.
Current military government, State Peace and Development Council (SPDC) in constitution or legislature om loin 1988 dong galkap thahat tawh military junta tawh gam na ukcip uh hi. October 2006 Minister of Religious Affairs Brigadier General Thura Myint Maung in Kawlgam a main religious groups lite - Buddhist, Muslim, Christian leh Hindu makaite samkhawm in hopih a, freedom of religion i gam ah om a, Muslim biakinnte leh Christian biakinnte (mosques leh churches) ah kikhop ding phalna kipia hi ci-in na gen hi.
Myanmar gam milip 54 million (2009 in a kituatna) pha lakah 90% ten Theravada Buddhism (48 million kiim), 4% Christianity (1.65 million Baptists leh 550,000 Roman Catholics), 4% Islam (2.2 million), 1% Hinduism (550,000), leh 1% Mahayana Buddhism, Vajrayana Buddhism leh Animism biakna zui uh a, secular state hilo hi. Religious state dan in a om hangin religious minority ten suahtakna a ngah veve pen i hamphatna lianpi hi.
India gam ah milip 1.35 billion val (1,360,670,306) a, tua lak panin biakna tuamtuam omte lakah main religion pen Hinduism, Islam, Sikhism, Buddhism leh Jainism hi. India gam ah 2017-18 et in biakna tuamtuam zui a percentage a et in hih bang hi:
Hindu population 74.33% (2011 census in 79. 8%), Muslim population 14.20% (2011 census in 14.2% ahih manin khang hi), Christian 5.84% (2011 census in 6% ahih manin kiam hi), Sikh population 1,86%, Ethmoreligionist population 1.35%, Buddhist population 0.82%, Non-religious population 0.48% leh Other kicite population 0.47% cih bang hi. Christianity pen 3rd largest religion hi. Tua loin Zoroastrianism (i.e. Parsis & Iranis) leh Judaism biakna zui tam lo om hi.
Hindu population 74.33% (2011 census in 79. 8%), Muslim population 14.20% (2011 census in 14.2% ahih manin khang hi), Christian 5.84% (2011 census in 6% ahih manin kiam hi), Sikh population 1,86%, Ethmoreligionist population 1.35%, Buddhist population 0.82%, Non-religious population 0.48% leh Other kicite population 0.47% cih bang hi. Christianity pen 3rd largest religion hi. Tua loin Zoroastrianism (i.e. Parsis & Iranis) leh Judaism biakna zui tam lo om hi.
India pen secular state hi a, Myanmar gam pen Buddhism state religion hi. Kawlgam hi leh India hi leh Christian hong lutna sawt mahmah ta napi Christian kici pong leh thu-um (believer) kici napi thu zui meel i tam loh manin Christian kibehlap zo mahmah loin khang tuam mahmah loin kiam zawsop hi cih i mu thei hi. Ak lak ding tampi om a, an la ding mi tawm lai mahmah hi.
Biakna leh politics gawmkhop manin zong Central Europe gamte ah Religious War ahih kei leh Thirty Years War kici 1618 panin 1648 kikal sungin Khristian leh Khristian kidona biakna gal piang a, Khristian leh Protestant biakna zuite kidona hangin million 8 sihna na piang hi. Biakna leh politics gawmkhop pen cidamhuai het loin lauhuai mahmah cih kitel hi.
Jerusalem khuapi kituhna ah hangin zong Crusaders ten giat vei tak Jerusalem khuapi lakna ding na sim uh a, crusades wars kici kum 195 sung biakna gal piang hi. Muslimte leh Christiante 1096 panin 1291 kikal na kido uh a, crusaders leh a tawlkhat a lak zo taktak uh khat vei cih theih bek ahih manin Pasian in zong biakna gal na gum het lo hi kitel hi. Hih crusades wars hun sungin Judahte zong na peng tuan lo uh a, crusades wars hangin nautang leh galkap kigawm 1.7 kiim in sihna tuak uh a, crusaders 20 bek Jerusalem ah lut zo hi ci-in historians ten ciamteh uh a, Jerusalem tawlkhat a lak zah hangun a kituhna mun uh-ah tu dong Muslimte biakna lak panin a siangtho pen thumna in a tuat uh al-Aqsa Mosque, Dome of the Rome bek Solomon Temple omna ah ding lai hi. Hih mun Judahte leh Muslimte kituhna hangin tu dong buai lailai hi.
Biakna leh politics kikhenna, tribe leh nation kibat lohna leh a zatna mun khen siam kisap mahmah hi Zomite sungah tribe/ethnic leh nation kibang a sasa lai peuh kitam mahmah lai a, nation/minam min zang nuam a haipih keei tengin tribe min zangte minam langpang in ngaihsun in ngawh uh a, tribe min bek ultungsak nuam ten minam min bek zat ding a deih sese tentante tawh kilem thei meel lo uh hi. A kibat lohna i telsiam mateng minam it lo ci-in kingawhna dai ngei lo hih tuak ahih manin i ngaihsutna taanzau sakin thu i kan zek ding kisam hi.
Tribe leh nation kibat lohna tel lopi leh minam itna kician nei lopi-in kammalte kibat lohna tel lopi-in i zatkhialh khak ding lauhuai mahmah hi. A dam thei lo natna bang thei ahih manin gam tam zaw in secular democratic governmental system zang in, ngaihsutna suakta takin genkhiat theihna dingin freedom of speech and expression right leh media freedom omna mun koih in a constitution uh-ah tuangsak ta uh hi.
I ngaihsutnate suakta takin genkhiat theih lohna leh biakna i ut peuh suakta takin i zuih theih lohna mun ah mihing ten i rights i neih tei sam hangin ganhing' rights tawh a kikhiat luatna om loin ngaihsutna kibat loh manin kimat, kivuak leh kithahna piang baih mahmah a, mihing hi sam napi ganhing bang ngaihsutna nei a ngongtat tam mahmah hi. Ei ngaihsutna bang lian ngaihsutna nei lo, i upna bang leh i thu saan zia lian banga kalsuan lo teng ei hong langpang, minam kipawlna leh minam langpang a ngaihsutna pen civilized society leh kum zalom 21 hun ah mihing ngeina hi nawn lo a, ganhing vai lua ta hi.
@ Thang Khan Lian #ZUNs

No comments:
Post a Comment