Monday, 7 October 2019

GAM MAKAITE' TANGTHU VLADIMIR PUTIN KUM 67 A CIN'NA NI-IN AMAH TAWH KISAI NA THEIH NOP THUTE


GAM MAKAITE' TANGTHU

VLADIMIR PUTIN KUM 67 A CIN'NA NI-IN AMAH TAWH KISAI NA THEIH NOP THUTE

Oct. 8, Pizing; 2019: Modern history adingin thuneihna huzapna min nei pente (most influential figure) lak-a khat, Soviet Union hun lai-in secret agency Komite Gosudarstvennoy Bezopasnosti (KGB) foreign intelligence officer panin Russian president panmun a len Vladirmi Vladimomirovich Putin' nasep silbawl khantohna tawh kisai sep leh bawl zia (career) hih bang ahi hi:

October 7, 1953 in Russian SFSR, Soviet Union gam-a Leningrad (tu-in St. Petersburg) khuapi-ah teng Vladimir Lenin' anhuan Vladimir Spiridonovich Putin (1911–1999) leh Maria Ivanovna Putina (née Shelomova; 1911–1998)-te' tapa thumte lak-a a tum pen Vladimir Putin na piang hi. Putin in Leningrad State University ah law na sin a, 1975 in graduation na ngah hi. A khangno lai-in Soviet foreign intelligence ah kum tampi a sep khit nungin 1990s in St. Petersburg’ deputy mayor ah charge of external affairs in na sem hi. 1996 in President Boris Yelsin' administer ah Russia' security service FSB Director na len hi. A tawpna ah December 31, 1999 in President Boris Yelsin a kitawp manin Acting President 31 December 1999 – 7 May 2000 kikal na len hi. Putin Russian presidency term masa a let kum giat kizom in Russian economy nakpi takin khangsak a, GDP (purchasing power) 72% in khang hi.

Vladimir Putin pen Russian president nihna leh tu lai takin president a lina ahi hi. A first presidency hun March 2000 in kipan a, kum giat sung 7 May 2000 – 7 May 2008 kikal sung na len hi. Russian Constitution in president hun ciangtan a bawl pen term nih kizom (two consecutive terms) ciang phal hi. A presidential term nih a bei khit nungin Constitution in term nih kizom a let ding phal lo ahih manin 8 May 2008 – 7 May 2012 kikal Prime Minister na len hi. 2011 in Supreme Court in presidential term kum li panin kum guk in sot beh a, Putin’ second presidency 2012 panin len a, tu dong len lai hi. Constitution tawh kituakin presidential term khat a let theihna ding right nei lai hi.

Russian presidential election March 18, 2020 ciangin om ding a, tu lai takin "Russia’ president kik ding kua hiam?” cih dotna lianpen ahi hi. Putin lo president len thei dinga min kigen opposition movement aw nei mahmah ahih hangin makai neu in a kingaihsun Alexei Navalny hi. Tua hi napi-in western journalists ten Navalny in president a ngah zawhna ding kaam (chance) neu mahmah ahih manin ama thu tam gelh lo hi.

KGB Lui:
1975 kum in KGB [Committee for State Security] ah Vladimir Putin na tum in sep kipan a, Leningrad ah counterintelligence agent dingin training kipia hi. Spy school ah Putin' code name “Platov” hi. 1985 in Dresden ah KGB agent in na pang a, Germany gam nitumna leh nisuahna kikhenna kulhbaang Berlin Wall kici 1989 in a tuk lai-in na om hi. East German communist regime tuk in, West Germany tawh pumkhat 1990 kum in hong suahkik un Germany gam-a KGB' hun hong bei hi.

PRESIDENTIAL FAMILY

Vladimir Putin in tanu nih – Katya and Maria nei hi. A tanute' nu Lyudmila Ocheretnaya kici 1983 in na teenpih a, Russian makaite lakah Peter the Great khit nung a masa penna dingin June 2013 in Putin leh a zi in mipite zak dingin a kikhenna thu uh tangkokhia uh hi.

Bang hanga Putin hih zah-a minthang hiam?
Russians ten Putin pen a gam tangthu uh adingin thuneihna huzap nei mi (influential historical figure) bangin ngaihsun uh a, a minthan'na Russia' economic a khantohsakna bek-ah kinga lo hi. Putin’ popularity rating historical antitypes thum limlangte: boyars, commonfolk leh tsars panin kiteh hi.

Putin’ minthan'na (popularity) pen Russia gam sung bek hi loin gam pua lam panin pahtakna leh zahtakna tampi (ample admiration and respect); leh mi tuamtuamte tung panin lungdamna lahna dinga letsong (gifts) a ngahte hang hi. Putin’ 62nd birthday in major Western media ten a hun thupi takin na ciamtehsak uh a, a ciamteh mipa uh suak hi.

Buddha leh Incredible Hulk bangin Putin a kibawlna na kimu ngei hiam? October 2015 in Putin' presidential birthday in Moscow leh London khuapite a international exhibition “Putin Universe” cih min na kizang hi. Tua hun in Emergency Situations Minister Sergei Shoigu in Labrador uivom "Koni" kici Putin letsong dingin a piak kiminthangsak mahmah hi. 2012 in zong Japan panin Akita-inu ui letsong in na ngah hi.

Russian citizens ten Putin' tungah letsong a piakte uh kipialut (submitted) a, tua khit ciangin security officials ten checking a bawl khit ciangun Kremlin Library leh Kremlin' special storage facility ah kikoih hi. Russia' thukham (law) nuai-ah president in letsong a ngahte minimum wages sangin nga vei sanga tam zaw lote ($1,000 dollars sanga tawm zaw) bek kem thei hi cih om hi.

PUTIN IN SUM MUHNA (EARN) KOI PANIN NEI HIAM ?

Kum sim in Kremlin leh Russian government websites in president leh politicians dangte kum sim sum muh zah (annual income) leh neih leh lam (property) bang zah nei uh hiam cih suaksak den hi. President Putin’ pulakna (declaration) ah 2016 in 8,858,432 rubles ($156,504) ngah a, tuate tungah Putin in gam leitang (plot) 1,500-square meter, apartment (77 sq m), leh mawtaw koihna buk garage (18 sq m) ka nei hi ci hi.

Putin in koi lai-ah nasem a, koi ah tengin nungta hiam?
President Putin pen a tak takin Russia ah 'key newsmaker' hi. A teen'na inn (official residence) pen Kremlin Senate hi a, official meetings bel Moscow nitumna lam panin 30km a gamla khuapi gol lua lo-a a inn (suburban house) Novo Ogarevo ah neihpih hi.

Presidential mawtaw (vehicle)
Putin in Russia in a bawl car-te - Volga (middle class car from the USSR) ahih kei leh Zaporozhets a deih mahmah hangin nasepna dingin a car zat pen armored limo Mercedes-Benz S600 Guard Pullman hi.

Putin tawh Direct line:
President Putin in a presidential hun (tenure) ah Russia gam makai ahihna tawh gam bup ah a kikhahkhia a nationally televised, “Direct Line,” phone-in panin amah tawh kithuzaktuah theihna ding hun na bawl den hi. Ahih hangin president’ annual Q&A session pen khanglui ngeina (ancient tradition) tu lai hun (modern-day) tawh kituak dingin a kisuaksak hi zaw hi.

Putin in a minhoihna koi lai panin ngahin a letkip hiam?

Misiamte (experts) in a genna ah i neulai hun in hihna pen i mihing hihna hong bawlsak hi ci uh hi. Putin in a neulai hun-a a tuah thute in ama mi hihna ding hong bawlsak hi ci-in gen mun mahmah a, a neulai in Leningrad khuapi-a kongzing ah kilaina (street fight) ah kihel mun mahmah in, a khauhpai mahmah mi ahi hi. "A beisa kum 50 hun lai-in Leningrad kongzingte in hong hilhna ah kilai loh a kiphatmawh leh na tup masak ding hi cih hong sinsak hi," ci-in Putin in 2015 in gen hi.

Tua ahih manin kum 16 khit nungin KGB ah a sep nungin a khauhpaina nusiatsanin mi neem suak dingin kua in lamen ding hiam? Ahih kei leh mai seelna dinga maituamna (mask) bek hi zaw hiam?

Vladimir Putin in thau nei hiam?
Putin in thau nei mah a, kaptheih loh mel nei lo hi ci-in kigen hi.

PUTIN TAWH KISAI FILMS, CARTOONS, LEH LAINUTE (BOOKS)

2017 in Hollywood director Oliver Stone in a four-part documentary series, “The Putin Interviews” presents a bawlna a tom kim hih bang hi:
1. Part one ah, Russian president in American film director Stone' kiangah postwar USSR ah a khangkhiatna thu, President Boris Yeltsin' zalaih in Acting President a let lai-in a thu ngaihsutte leh Russia in US tawh kitanauna leh kizopna (relations) haksa a neihna a hangte na gen hi.
2. Part two ah, Putin leh Stone in Russia leh NATO kido in gal piang kha leh thupiang dingte, Russia in asylum a piak US-te NSA agent lui Edward Snowden in a maban ah a tuah ding thute genkhawmna nei uh hi.
3. A part thumna penultimate episode ah, director Stone leh Russian president Putin in a beisa kumte ah a langtang leh a langtang loin gal ah Russia' kigolhna thute: Russia leh Crimea pumkhat a suahkikna (reunification), Ukraine nisuahna gam-a thau tawi-in kiphinna (armed uprising) leh Syria gam-a civil war thu kikupkhawmna nei uh hi.
4. A final part ah, Stone leh Putin in 2016 US presidential election ah Russian hackers kiholhna thu, Donald Trump, Joseph Stalin leh Putin’ maban thute genkhawm uh hi.

2015 in People's Front for Russia (a coalition of several pro-government organizations) in President Putin in Kremlin ah Russian official nekguk takgukna tuak tampi a banban in a bawl; panlak dan (handles) cartoons tom khahkhiat kipan hi. A nuai-a link mek lecin hih thute, a thaukapte leh letsong tuamtuam a ngahte muh theih hi. Tua loin Russian thuman leh ciamnuih kituah (surrealism) lahkhiatna, Gorbachev in heperviruses panin virus natna a vun ah a ngahna thu, Yeltsin' zungol veina cihte Simpsons in a lahkhiat banah Siberia vuuk gam-ah sakol tungah Putin in puan silh loin a tuanna nih vei a lah banah Family Guy in zong Clippings / Screenshot/ Youtube.comVladimir Putin in Family Guy ah lak hi.
Films leh TV series banah Russian president Putin' tangthu laibu tampi in a kibawlte lakah pawl khatte English in a kigelh, gentehna dingin, Mr. Putin: Operative in the Kremlin kici Fiona Hill leh Clifford G. Gaddy in a gelh cih bangte hi. 2013 in Russia Beyond in Fiona Hill a interviewed bawlna panin a laibu bawlna ah a telsiam leh theihsiam haksa (enigmatic) Russian leader Putin' thu kitel beh hi.

President Putin in Soviet Union omsak kik sawm hiam?
Putin in Soviet Union tuukna vai tawh kisai geographical factors influences tuamtuamte hangin international relations tawh kisai-ah kamsiatna lianpi (major geopolitical tragedy) ci-in a gen mun mahmah hangin ama realism ngimna lianpi tawh hihkhialhna bawl lo a, Soviet Union ka omsak kik sawm kei hi ci hi.

Putin’ a beisa hun leh a nuntakna (pastime and life)
Russia gam makai dangte sangin President Putin in gam tam zaw sik a, ganhing it mi ahih manin ganhing tawh maan a kizaihna, sahang leh ui leh puan silh loin maan a kizaihna leh a teenna' a laisimna leh a nasepna munte a nuai-a link panin video ah et theih hi.

Putin pen leitung gam makai dangte tawh kibangin a khauhpai mahmah mi hi. Gentehna dingin, khuan (holiday) tomkhat sung a ngah hunte ah Siberian taiga gammang ah vakin ngakuai va kam, nisa nuai-ah nilum awi, mual tunga luita omte ah va vak, powerboats kici teembaw neu, singtum kihenkhawmin a kibawl gunkuang (raft) tungah tuangin tui hatna munte tuanna hun, teipi tawh ngabeng, mualsang tungte ah kah (mountain hikes) leh sangnaupang honte tawh kikholhkhop hun cih bangin a hunte zang hi.

Tua loin Putin in vuk lak-a ciang tawh kimawlna ice hockey, alpine skiing cihte nuamsa hi. Putin in a hun awl neihte hih bangin hun zat nuam a sak pen ama a cing security services mite adingin lutang natna lianpi suaksak hi. Tua loin Putin pen judo leh sambo master hi a, tampi vei Leningrad’ champion na ngah hi. Tua loin karate, judo leh taekwondo cihte ah black belt ahih banah piano zong tum thei hi.

Sources: Russia Beyond and Wikipedia
@ Thang Khan Lian #ZUNs