"TAX THE RICH" CIH PEN LIANGKO KIKIMNA (EQUALITY) DINGIN FAIR SHARE HI ZAW HI
Capitalism a pum gupte in ngaihsutna thak (innovative ideas) a pian'sakna hangin kidemna (competition) om a, khantohna ahih kei leh mainawtna (development) piangsak hi, cih gen belin nei uh hi. Tua dan na hi khin sam lo hi. Early stage of human human development or progress pen Eden huan sungah guaktang panin singteh puan dingin a zat khit uh puan silh zia theihna panin khaici ciin dan, gan khoi dan theihna panin na kipan khin tham hi. Capitalism a pian' ma pekin khantohna leh mainawtna leh ngaihsutna thakte sim zawh loh na piang khin hi.
Paleolithic (or Old Stone Age) panin Mesolithic (or Middle Stone Age) leh Neolithic (or New Stone Age) hunin early stage of human development na kikhen diudeu a, mihingte khantohna a dei a dei in na kikhenin na kizom toto hi zaw hi. Silver zat zia mihingin a theih khit copper leh tin a kigawm (alloying) bronze kicina khauhzaw zat dan mihingin hong thei a, tua leh sik (iron) zat dan a theih uh-a kipanin lokhawhna ah khaici khamkhop ding hong nei zo uh hi. Mihingte in lokhawhna panin nek ding a kham uh a ngah zawh uh teh sa bengin nuntakna hun (hunting age) kivakna panin gankhoi in mun khat panin mundang ah peem kawikawi in nuntak hun (nomadic life) panin munkip ah a teen' (sedantary life) khit nung uh development taktak hong piang thei hi zaw hi.
Tu dongin Western bloc capitalism leh eastern bloc communism kikal ah 1991 kumin Soviet Union gam a kitapkhap khit Cold War bei hi a kicih hangin China military power leh economic power hong khang hanhan ahih beisak loin kuang kik ding bang semsem hi. Muhna, ngahna sangin a meet leh huaihamna lungsim tawh a kituah capitalism hangin gal kido i cihcih zong power kituhna ahih kei leh leisung sum piangte (natural resources) ahih kei leh leitang kituhna - huaihamna hang vive hanga piang den hi na zaw hi. Thuman taktak tua na hi zaw hi.
American writer leh critic minthang Mark Twain gen hi ci-in quote a kilim zat mahmah apocryphal aphrorinism, "When the rich rob from the poor, it's called business, but when the poor fight back, it's called violence," in capitalism kammal khiatna taktak na lim gen kha zaw bang hi. Mihaute in a zawngte neihsa suk sakin a suamsak ciangun sumbawlna ahih kei leh ngian siamna bangin kingaihsun napi-in, mizawngte in amau neihsa ahih kei leh a rights uh humbitna dingin a lehdo ciangun ngongtatna kici hi. Terrorist leh terrorism kici zong tua dan mah hi. Amau national interest or movement dinga gumte leh zangte in suahtakna dinga galdo mite freedom fighter or rebel hi ci uh a, amau a lehdo kik ciangin terrorist ci zawsop zel uh hi.
Capitalism gumte in capitalism pen Christianity tawh kituak a, communism or socialism pen anti-Christian or Dawi tawi kipawlte hi a cihcih uh pen hih sanga kikhemna lianzaw om lo ding hi. Sawltakte tangthu sung i et ciangin Antoich khua-ah Khristian a kici masate nuntakna zia pen communist society diktak ah nungta khawmin socialism na lim zat mahmah uh a, gilkial in a si leh kialpi in a si a om loh banah Christian kibehlap zawsop hi. Christian a kici thu um masate nuntakna LST sungah hih bangin na gen hi:
Thu um khempeuh kikhawlin omkhawm uh a, a neihsate uh zong a neikhawm uh hi. Amaute in a neih a lam teng uh zuak uh a, a sumte pen amau kisapna tawh kizui-in amaute lakah a hawm uh hi. Nisimin biakinn-ah kikhawm uh a, a innte uh-ah an nekhawmin, lungdamna leh kiniamkhiatna tawh a ne ciat uh hi. Pasian phat uh a, khat-le-khat thupha kideihsakin a om uh hi. Pasian in nisimin hotkhiatna a ngah mi kibehlapsak tawntung hi. (Sawktak/Acts 2:44-47)
US ah super rich billionaires 1% ten kum sim tax a piak loh uh $160 billion bang pha dingin kituat hi. 2017 in tRump' tax cuts hangin America ah corporate gol 55 in federal income tax a piak amau profit ngah $40 billion lak panin a piak uh ZERO hi.
28 September 2020 in BBC leh New York Times reports in a genna a beisa kum 15 sungin tRump in kum 10 sung tax a piak ZERO hi a, president a tuh kum 2016 leh 2017 in a federal income tax piak $750 (£580) bek hi ci-in tRump tax returns a muhna bulphuh in gen hi. Trump pen kum 15 sungin kum 10 sung tax ZERO a pia leh 2016-17 in tax $750 (£580) pia in, tax pia loin zuaukhempa (taxfraudster) hi zaw a, kum li sung bek president a let sungin weekend sim phialin a golf kimawlna ah tax piate sum a zat December 13, 2020 in Huffington Post reports genna ah, $151.5 million netum ahih manin US presidential salary kum 379 tawh kikim khin zo hi ci hi. Amah a cing Secret Agent guaihna leh a Zinn tun'na dingun ama hotel a zatna ah a khep thum a nepa hi.
A gamah siah piate a nektum hunsa loin 2017 in tRump' tax cuts Tax Cuts and Jobs Act kici nuai-ah individual tax rates overall top rate 39.6% panin 37% a cut 2% pha lo working class ten hamphatpih bek uh a, corporations income tax rates 35% panin 21% tak hamphatna uh hi. Tua loin stock market ah corporate tax 40% cut sawnsawn ahih manin Institute for Policy Studies in October 22, 2020 in genna ah, "October 13, 2020 in the combined fortunes of the nation’s 644 billionaires totaled a jaw-dropping $3.88 trillion — up 40.7 percent since 2017, the year before the tax cuts went into effect," na ci a, Trump in 2018 Chinese trade war a pat khit 2016 kum sangin 2020 in US corporations ten China gamah investments a bawl uh tam zawsop hi ci-in Institute for Policy Studies, Boston University’s Global Development Policy Center, and the Groundwork Collaborative in gen hi.
China tungah a trade war lah guallel, Trump in president a let khit nung 1930s Great Recession khit nung US economy leh unemployment crisis siatna nasia pen na piangsak a, record in a kiciamteh federal leibat $6.7 trillions val na behlap napi-in America First leh Make America Great Again ci-in a otot a um veve ngam leh BEST PRESIDENT hi a ci ngam veve laite number sim dan - a neu leh a lian, economy bang hi a, unemployment crisis a cih bang a cihna hiam cih a thei lo teng hih tuak uh bang hi.
Biden in a kamciamna bangin US ah super rich top billionaires leh corporate golte tax cuts khan' dingin a panlakna House leh Senate ah America gam leh a it a kici pha diak Republican lawmakers ten dal theih dal mawhin dal veve lai zen uh hi. Vampire bangin working class mite deksi dawnsakna tawh abortion leh gay marriage issues vote bank leh dirty politics in a zat niloh loh uh Republican ten hak gega kawmpipi in mi a hing khemkhemna dingin agenda bangmah dang nei lo uh hi cih kilang hi.
Biden' administration in tRump' Tax Cuts and Jobs Act 2017 laih ding a geelna uh a hoih a bat hangin hoih khin zo lo lai hi. Bang hang hiam cih leh 2017 tRump tax cut ma-in corporate tax 35% kila pen 21% in khiam sukna panin 26.5% lak ding, graduated rate of 18% on annual income below $400,000, 21% on income up to $5m and 26.5% on income above $5m ci-in tRump' Tax Cuts and Jobs Act laih ding geelna nei uh hi. Individual taxation top rate pre-2017 level - 37% panin 39.6% in khan'sak ding a geelna uh-ah kum sim in mimal summuhna (individual income) $400,000 a neite leh nupa kop (married couples) kum sim sum muhna $450,000 neite 2.6% khan'sak ding cih geelna nei uh hi.
Kum sim sum muhna $400,000 valte bel nautangte siah piak kikhan' ding cihna hi. Working class mi na hih a, nitha nai khat in $12 lawh na hi zongin ni khat in nai giat sung kha khat ni 30 sung na sep hangin kha khat na sum muh $2,280 hi a, kum khat in na sum muh a kigawm $34,560 tung ahih manin Committee Democrats in tRump' Tax Cuts and Jobs Act 2017 a phiat hangin nang hong sukha lo ding hi. Kum khat in sum muhna $40,000 neite, millionaires leh billionaires teng bek siah piak nautangte piak tawh a kituak dingin bawlphatna ding leh Democrats' $3.5 trillion domestic investment plan funding bawlna ding ngimna in hih bang a geel uh ahi hi.
tRump in 2016 presidential elections a tuh lai-in a campaign rallies neihnate ah US national debts (leibat) ka beisak ding hi, ci-in na ciam hi. Ahih hangin January 20, 2027 panin January 20, 2021 kikal kum li bek president a let sungin FY 2020 nei-in US national debt $26.9 trillion na tung ahih manin Trump in US leibat $6.7 trillion a behlap record-high tung hi, ci-in April 06, 2021 in The Balance in US National Debt phazah na gen hi.
America tangthu sungah national debt tam kibehlapsak pen ngate:
1. Franklin D. Roosevelt (1933-1945): Galpi Nihna hunin leitung bup sum haksatna Great Recession panin US a hunkhia 1933-1945 kikal term thum sungin President Franklin D. Roosevelt hunin national debt 1050% dektakin na khang a, leibat $236 billion na kibehlapsak hi. Ama mai-a President President Herbert Hoover in leibat $22.5 billion debt na nusiatsan hi. President FDR' hunin Great Depression leh New Deal in kum simin deficits a pian'sak hangin deficit or leibat tam a piangsak pen Galpi Nihna ah US a kihel sung 1942 - 1945 kikal sungin US budget $186.3 billion kizang hangin leibat tam na kibehlapsak pen hi.
2. Woodrow Wilson (1913-1921): National debt a percentage in a etna America tangthu tam a behlap pen nihna President Wilson hi. Wilson hunin national debt $21 billion na tung ahih manin 724% valin khang ahih manin manin leibat $2.9 billion debt na behlap hi. Galpi Khatna hangin leibat tampi kibehlapsak hi.
3. Ronald Reagan (1981-1989): US tangthu sungah tax cuts lianpen a bawl President Reagan' hunin a supply-sude economics hangin economy a khan'sak loh banah a tax cut hangin sum muhna siah kila (revenue) na liansak ahih manin leibat $1.85 trillion na khangsak hi. Republican ahihna tawh term nih President Reagan in defense budget 35% takin a khan'sak hangin leibat nakpi takin khangsak ahih manin Galpi do lopi US presidents lakah leibat tam a behlap pen thumna in pang hi.
4. George W. Bush (2001-2009): President Bush in national debt $6.1 trillion, or 101% increase na kibehlapsak ahih manin a lina ah pang hi. Republican President ahihna tawh galdo mah a pa bangin term nih President Bush na uk a, 9/11 attacks a thukkikna dingin War on Terror kici a patna hangin Iraq War leh Afghanistan War ah multi-trillion-dollar na beisak hi. Tua loin Bush' hunin sum leh paai haksatna 2001 recession leh 2008 financial crisis na piang ahih manin leibat tamsak hi.
5. Barack Obama (2009-2017): Bush hun panin US economy haksatna a kiluahsuksawn (legacy) hunin term nih President Obama' hunin national debt a dollar in etna ah a tam pen $8.6 trillion na kibehlapsak a, a percentage in etna ah 78% na khan' beh ahih manin a ngana ah pang hi. Obama in Great Recession $831 billion economic stimulus package tawh a do banah tax cuts ah $858 billion na beisak hi. Bush panin a luahsuksawn Iraq War leh Afghanistan War a do zomna leh Great Recession panin US a hutkhiatna leh tax cut hangin kum giat sungin national debt $8.6 trillion na behlap hi.
A tungah US presidents nga i gente in US federal debts a kibehlapsak uh pen a presidency term uh tawh kituakin etna leh, Reagan cih loh Galpi hun lai takin recession hun lai takin president lente ahih manin pum mawhsak theihna ding om lo hi. Obama presidency hunin economy growth a luahsuksawn leh ama hunin galdo lo hi ci-in a gumte in a phat mahmah hangun Donald Trump in a dollar sumtang tawh tuatna ah kum li sungin gambup leibat (national debt) tam kibehlapsak penpen lai hi.
Tua bek hi loin President Donald Trump in White House office ah a tut ni January 20, 2017 hi a, a first budget May 2017 in na submit pan hi. tRump presidency hun pen Obama' administration hunin 2018 fiscal year (FY) in huam kha a, October 1, 2017 ma-in 2018 fiscal year kipan nai lo hi. Trump a term masa pawl khat President Barack Obama' budget for fiscal year 2017 kici September 30, 2017 dong a huamkha tengin budget ngahsa na nei ahih manin ama budget pen Oct. 2017 panin January 20, 2021 in national debt kum thum leh kha kua sung bekin $7 trillions dektak $6.7 trillions leibat na kibehlapsak hi.
Donald Trump in term nih len suak hi hen la, a term masa bangin leibat kibehlap kikim hileh kum giat or term nih sungin national debts ahih $13.7 trillions kibehlapsak ding ahih manin US tangthu sungah amah zahin America a zawng behsak kuamah om lo cihna hi. US economy ka khangsak a, America gam ka hauh behsak hi cih pen number sim dan thei lote bek a khemna hi. A pa billionaires mi Fred Trump panin a hauhna a luahsuksawn hi napi-in li vei leibat thangba ah awkin financial bankruptcies a tuah a lamdang na hilo a, sumbawl siam hi loin a kam a cidam leh kiphat leh mut siam hi zaw hi.
US in American corporates or super rich a kici multi-billionaires mite sungah tax share man la-in khangsak loin tRump' Tax Cuts and Jobs Act 2017 law a zat zom suak suak leh kum simin national debts trillion dollars kibehlap beh den ding a, US Treasury ah revenue lut dinga kilawm zah lut loin billionaires leh corporates golte a hauh semsem hangin federal government in leibat hau semsem ding ahih manin Chinese economic superpower lel semsem ding cihna hi.
@ Thang Khan Lian #ZUNs reports


