KUM ZALOM 17 HUN IN BRISTOL KHUAPI-A SILA ZUAKIN SUMBAWL MIHAU EDWARD COLSTON' LIM LUNGPHONA NEI TEN KAITUK IN TUIPI SUNGAH PAAI
June 9: US gam-a Minneapolis khuapi-a police custody ah May 25 in mivomte George Floyd' kithahna hanga lungphona nei - anti-racism protests ahih kei leh Black Lives Matter ci-in lungphona nei mi 10,000 kiimte Nipini (June 7) local time in southwest England gam-a om Bristol khuapi-ah Edward Colston' phawkna dinga lim kibawl (memorial status) kaituk in hemkhia uh a, tua thupiang lungdamna tawh muak henhan uh hi. Zan (amau local time in Nipini) in 1895 panin a na hoih sepnate (philanthropic works) phawkna dingin Colston Avenue ah 5.5-metre (18 feet) in a sang dal tawh a kibawl Colton's milim (bronze statue) kidingsak lungphona neite in a kaihtuk ma-in khau tawh a ngawng leh a khe hensak masa uh a, tua khitin kaituk uh hi.
Dal tawh a kibawl Colston' milim a kaihtuk khitun May 25 in mikang policeman Derek Chauvin in George Floyd a thah bangin lungphona neite in Colston' ngawng ah minute giat sung a khuk uh tawh nen uh hi. Tua khitin Colson' lim a kidin'sakna Colston Avenue panin khuksuk uh a, kum zalom 18 bei kuan in sila kem leh neite (slaveowners) in kum 12 a phakin a lei uh leh Bristol khuapi-a si Pero Jones kici phawkna min dingin a kiphuak Pero' Bridge lei (Bristol Harbor teembaw kingakna) ah khukkhia in awng ngeingai uh hi.
EDWARD' COLSTON' TANGTHU TOM KIM
1638 kum in sumbawl mihau innkuan sung panin Edward Colston piang a, tua hun in England' slaving company omsun Royal African Company ah a sem hi. Hih bangin thatang hatna tawh sila a zuak dingin mi mat a zuakna tawh kisai a sum bawlna dingin Bristol khuapi kinak zat mahmah hi. Royal African Company in Atlantic Ocean tuipi tung tawnin African sila tul a then teembaw tungah pua uh a, Caribbean a kawltu ciin'na (sugar plantations) leh North America a British colony Virginia sunga tobacco lo kho dingin sila in zuak uh hi. A sila puak khempeuhte a ciamtehna dingun a awm tung ciat uh-ah a company brand min thuh sakin kigelh hi.
Tua hun in Bristol khuapi pen leitung bup teembaw kingakna phualpi (international port) ahih manin sila zuakin sumbawlna (SLAVE TRADE) laizang leh munpi ahih manin teembaw bawlte leh sila zuakte (shipbuilders and slavers) bek hi loin sum leh paai a meet mahmahna munpi ahih banah investors lakah gam thum - England, West Africa leh Caribbean kawmtuah in sila pua (triangular slave voyage) in a kipei Colston meet mahmah in hau hanhan hi.
Colston in educational leh economic institution kihel in public building bawlna dingin sila zuakna panin a sumte local charities tuamtuamte tungah tampi piakhia a, a sum piakkhiatna panin public buildings kibawlte a min kitamsak hi. Colston phawkna dinga ama lim bronze memorial 1895 kum panin a kidingsak a hepkhiatna dingin ngetna 11,000 val kikhia khin zo hi. Caribbean panin a khangkhiate kihel in Bristol khuapi sunga teng mi tampite in a khuapi sung uh-ah Colston lim kidingsak leh ama nasepna hangin maizumhuai sa uh hi. Tua loin Bristol khuapi-a music avenue gol pen Colston Hall kici gamkeekna beisakna (decolonise) ding ngimna in a min laih a sawmna hangun a laih ding deih leh deih lote kikal ah kinialna leh kithukim lohna lianpi piangsak hi.
Britain in Act of Parliament thukham tawh 1807 kum in a formal in sila zuakin sumbawlna slave trade beisak in a phiat hangin British leitangte (terrorities or colonies) sungah 1834 dong slave trade kikham lo a, dan pualam ah kikoih (outlawed) lo hi. New World a kici America gam-ah sila zuak dingin a kiman leh a kipuakhia khempeuh pen 12 million Africans val dingin kituat a, lam kal tupi tungah cina leh dam loin 2 million kiim bangin a si leh mangthang om dingin kituat hi.
James Felton in 9:17 PM - Jun 7, 2020 in a Twitter post ah: Tuipi sungah Edward Colston' lim kibawl a kipaih kilawm lo (sia hi) ci-in a ngaihsunte lak-a khat na hih leh Caribbean ah ama company in a sila puakte lam kal ah mi 19,000 kiim bang si uh hi cih post hi.
Prof. Kate Williams in 1:00 AM - Jun 8, 2020 in a Twitter post ah: Kam tawh kihona a kineih khit ciangin milim kibawlte (statues) hepkhiat ding hi a ci mite aw... hi mah hi. Ahih hangin tua bang piang lo (statue kihemkhia lo) hi. Edward Colston' lim hepkhiat ding kum tampi kinialna piang khin napi-in koimah ciang kitung lo hi. 2018 kum in slave trade ah a kigolhna hangin a lim pen gimna;natna (plague) hi ci-in kithukim hi. AHIH HANGIN (kihemkhia lo hi) cih post hi.
4.40 PM - June 8 in Kier Starmer in a Twitter post ah: Africa panin Caribbean ah sila dingin 100,000 zuakna ah Edward Colston kigolh in a liangko tungah mawhpuakna kinga hi. Lam kal ah mi 20,000 si uh hi. Colston' lim a kihepkhiat bangin a kilakkhiat ding hilo mah hi. Ahih hangin i kongzingte pan in hun sawtpi panin a kihepkhiat ding ahi hi cih post hi.
Sources: News Agencies and Sputnik

