Wednesday, 12 June 2019

MISSIONARY DAY HONG PIANKHIATNA THU


MISSIONARY DAY HONG PIANKHIATNA THU

February 5 pen Manipur gamke sunga khamtungmi pawl khatte in Missionary Day ci-in kizang hi. Ahi zongin March 5 pen leitung bup mun tuamtuamte ah Missionary Day ci-a zang zong kitam mahmah hi.
Bang hangin Feb 5 ni Missionary Day ci-in Manipur ah kizang hiam?
Missionary Day hong piankhiat zia tawm i kikum suk ding hi. I Topa Jesuh hingtang in van ah a kahto ma-in nungzui sawm leh nihte kiangah a thupiakna ah, “Leitung khempeuh ah note pai kawikawi un la, mi khempeuh tungah Lungdamna Thu na hilh ta un. Lungdamna Thu um in tui a kiphum mi peuhpeuh in hotkhiatna ngah ding a, a um lo mi peuhpeuh in mawhsakna thuak ding uh hi," (Marka 16:15-16) ci-in a vaikhakna leh a thupiakna bang semkhia dingin kum 24 mi Welsh missionary Watkin Robert Roberts February 5, 1910 in Senvon khua-ah hong tung hi.
Manipur gam Ukhrul district sunga Naga minam sunga Tangkhul mite kiangah khuavak hong puak masa January 5, 1869, in Edinburgh, United Kingdom a piang leh 1890 in India gam hong tung William Pettigrew' ma patsa Manipur ah Lungdamna Thu tangkopih dingin Watkin Robert Roberts in Southern Manipur ah Lungdamna Thu (gospel) hong puak a, Southern Manipur ah missionary pankhiapa masa pen pa (pioneer) hong suak ahih manin Senvon khua adingin khavaak hong taangsak ahih manin gammial gam-ah khuavak hong taan' hi. Watkin Roberts in Senvon khua-ah Lungdamna Thu hong puak manin Manipur ah Lungdamna Thu khuavak ni bangin hong taang a, meikang bangin hong kizeelmang ngeingai hi.
Watkin Roberts pen Welsh gam-a Caernarvon khua mi hi a, 21 September 1886 in piang a, 20th April 1969 in si hi. 1910 in Senvon khua hausapa pu Kamkholun in Lundamna Thu bang hiam ci-in Watkin Roberts laikhak in dong a, Roberts in Lundamna Thu Johan laibu copy khat khak pah hi.
Johan' gelh Lungdamna Thu a mu in a ngah hangin Senvon hausa pu Kamkholun in telsiam lo hi. Tua hun lai-in Hmar-te pen gal leh sa man mite leh galte' lutang beng in galte' lutang sattan sak in laksak in galte' lutang tawh gal aih in tonkai (headhunters) minamte na hi lai uh hi. A sih ding kihta loin a lutang phum ngam in February 5, 1910 in Watkin Roberts in Senvon khua-ah Lungdamna Thu kal khat sung a va hilh khit ciangin pu Khamkholun leh sanggam Hmar pasal li in Jesuh Khrist tawh kilemna (peace with Christ) nei nuam ung ci-in Khrist gumpa, honpa leh tanpa in hong sang thei uh hi. Senvon khua-ah ni nga sung bek Watkin Roberts in Lundamna Thu hilh in taam hi napi Khrist gumpa leh honpa dingin a sang sanggam Hmar-te upna hong khang hanhan uh a, Hmar minam bup Khristian hong suak uh hi. Lungdamna Thu a saan khit nungun Hmar ten galte lutang ben' galte lutang lakna (headhunting) khawlsan in nusiatsan uh hi.
1912 in khuasik natna hangin dam zo lo ding liangin hong cinat ciangin kikem dingin a pianna gam Welsh ah Roberts ciahkik hi. 1914 in Keswick Convention ah a va kihelna ah gamdang ah Christian missionary nasep ding sunmang a nei leh a lungsim tawng ah missionary nasep ding lunggulhna nei den English numei, Gladys Wescott Dobson tawh kimu kha uh hi. Thungetna tawh hun sawtpi a pankhawm khit nungun March 8, 1915 in India gam-a Kolkata (Calcutta) khuapi-a Thoburn Methodist Episcopal Church ah Roberts leh Gladys kiletthat in pumkhat suak uh hi.
Welsh Calvinist Methodist Church (Presbyterian Church of Wales zong a kici) pawlpi mi Roberts in Manipur ah a missionary nasep zom kik dingin hong kuan kik a, a mission min dingin Thadou-Kuki Mission ci-in phuak hi. 1919 in a North-East India General Mission ci-in a min laih kik hi.
Hmar-te tawh kikhawl in, an nekhawm in a Khristian organization pen mun leh guam teeltuam in a kisehtuamna mun (designated geographical region) bek a bulphuh manin British gamkeek thunei (colonial authorities) ten Roberts pen nawngkaina piangsakpa (troublemaker) hi a, tangpi tangta kituah kilemna om theihna (comity system) ding nawngkaisak pa hi ci-in India panin hawlkhia uh ahih manin Roberts' lametna leh sunmang keeksak;kikhensak (shattered) dikdek hi. A khaici tuh a mawkna a suak zen tam maw cih zong thei zo loin lunghimawhna lianpi tawh India gam nusiatsan hi.
Canada gam ah Roberts va lut a, Canadian arm of the Regions Beyond Missionary Union kici mission nasep va zom kik a, Beyond Missionary Union missionary nasep kipawlna hong makaih hi. Liamna a tuah manin 1957 in Canadian arm of the Regions Beyond Missionary Union chairman panin kitawp hi. April 20, 1969 in Roberts in nasepsak a muanhuai Topa' anglum zuan dingin leitung hong nusiatsan a, 1983 in a zi Gladys Westcott Roberts in Toronto ah a khualzinna leitung nusiatsan hi.
Bang hangin March 5 ni leitung mun tuamtuam ah Missionary Day ci-in kizang hiam?
Missionary Day (French: Arrivée de l'Évangile) hong piankhiatna hih bang hi:
5 March 1797 in London Missionary Society (LMS) kipawlna panin British Protestant missionaries-te a tuanna uh Duff teembaw tawh Matavai Bay tuipi a om Mahina, Tahiti ah va tung uh hi. LMS ten a cil in hamsatna lianpi a tuah hangun tua mun-a kumpipa leh a thu-upna thak zangin tua kiim-a tuikulh a hausate (chiefs) tungah a thuneihna a kipsak theihna ding ngimna a nei Pōmare II kici Khristian suaksak zo uh hi.
16 May 1819 kum in kumpi Pōmare II in a ngeina bangin tuiphumna ngah (formally baptized) a, Pōmare II tui a kiphum khit nungin Tahiti kumpi gam khempeuh in ama' upna hong sang kim in Khristian hong suakmang khin uh hi. Pōmare Kumpi kiluahsawn suk (dynasty) hun leh amau kumpi gam kiim-a om Society Islands tuikulhte sunga hausa dangte sungah Protestant thu-upna (Protestantism) hong khang hanhan ahih manin Tahiti mite lakah Protestant thu-upna hong kizeelmang khin hi.
1843 kum in Tahiti gam French mite thuneihna leh ukna (French protectorate) nuai-ah hong om in, 1880 kum in France in Tahihi gam la-in France gam dingin a behlap (annexed) khit nung nangawn in tuaksualmite (natives) in Protestantism biakna lim zuih pen uh a, Protestant thu-upna lenkip tam pen hi.
5 March 1797 in London Missionaries Society (LMS) missionary-te France gam in a gam pualam (overseas) a om amau thuneihna leh ukna nuai-ah a koih uh French Polynesia kicihna mun-a om Matavai Bay tuipi ah a tuanna uh Duff teembaw tawh a va tun ni uh Missionary Day in kiciamteh a, hih thu hangin leitung bup ah March 5 ni pen Missionary Day ci-in a kizang ahi hi. Missionary Day pen French Polynesia ah kumpi khawl ni (official holiday) in zang uh a, nasep tawlnga in khawl;maap ni (non-working holiday) in kizang hi.
Missionary Day ni in ngeina lahna (cultural shows), tangpi tangta gualnopna dingin music lahna (public concerts) leh ngeina tawh kisai a poimawh tuamtuamte lah ni hun in French Polynesia gamte ah kum sim in na zang uh hi.
Missionary Day ni in Maohi Protestant Church ten pawi kham in biak piakna hun in zang uh hi. Ngeina, ciin dan leh upna dan in bel 1797 kum in missionary masate tun ni Papeete, Tahiti a om Willy Bambridge Stadium complex leh Afareaitu, Moorea ah a thukhun masa pen a bei ahih kei leh kiphiat khit nungin zuih dinga thukham in kibawl kik (re-enacted) hi.
Arue ah neih leh lamh leh mawhpuakna kitaangin a tengkhawm mite (commune) in Missionary Day pawi a kham uh ciangin Matavai Bay tuipi a om Mahina, Tahiti ah LMS missionary ten Lungdamna Thu a puak uh na sang masa in Khristian a suak masa kumpi Pōmare II leh Tahiti kampau in Lai Siangtho tei masa lak-a missionaries company masa pente lak-a member Henry Nott' hankhuk ah paakkualte (wreathes) va koih uh hi.
Thukhupna: Ahi zongin a up loh pa uh tungah kua in thu ngen thei ding ahi hiam? Ama thu za ngei kei leh kua in a thu um thei ding ahi hiam? Ama thu kigen kei leh kua in za thei ding ahi hiam? A gen dingin kisawl kei leh kua in a thu gen thei ding ahi hiam? Tua ahih manin Lai Siangtho sungah, “Lungdamna thu a hilh dingin a hong pai mite hangin kinuam mahmah hi," ci-in kigelh hi.
(Rom 10:14-15)
Thuhoih hong puak, kilemna thu a genzak, thuhoih thupha a hong puak, hotkhiatna thu a genzak, Zion tungah, “Na Pasian in uk hi,” ci-in mualte kantanin thu hong gen kamtai pa bangzahin hoih ahi hiam? (Isaiah 52:7)
Photo: Watkin Robert Roberts leh British Protestant missionaries-te a tuanna uh Duff teembaw tawh Matavai Bay tuipi a om Mahina, Tahiti a tunna uh.
✍️ Thang Khan Lian #ZUNs

No comments:

Post a Comment