Friday, 2 August 2019

LUNGHIHMAWHNA PAN TAWLDAMNA

LUNGHIHMAWHNA PAN TAWLDAMNA (1 Pit.5:7):
By: Rev JM Paupu, D. Miss.
Lai Siangtho simna ah “kem” cih nam nihin kikhen thei hi. I nuntakna tawh kizui a lunghihmawhna i kep thu (anxious care) leh Pasian hong kepsak (divine care) ding thu hi. Lunghihmawhna en i kep ciangin vanlompi bangin gik mahmah a, ahi zong Topa’n hong kepsak ciangin i tawldam hi. Tu ni-in hih thu tawm kikum ni.
Ama tungah koih un:
Hih lai-ah kammal i et nop pen koih cih ahi hi. Greek kammal in hih pen aorist tense hi a, cih nopna ah “khatvei thu a koih khin kiuhkeuh” cihna hi. I lunghihmawhnate Topa tungah ka koih i cih hangin mihing ihih manin a neng a tawngin kaikhawmin pua kik hi leng kilawm hi. Thungetna i neih sung bek lungnuam a, i zawh ciangin lungnuam nawn lo ihih leh koih khin lo, cihna hi. Hong tung nai lote koih khin kiuhkeuh cih pen ahi thei ahih loh hangin “Topa, tu ni ka vai ding khempeuh bangbang a piang zongin nang tungah kong koih hi” kici thei hi. A beisa thute na lungngaih kik ciangin bawlphat kik theih lah hi loin na lunghihmawhnate zong Topa tungah ap leng, a beisa natna zong hong damsak ding hi.
Lunghihmawhna khempeuh:
Hih munah khempeuh cih i mu hi. Lunghihmawhna tampi kinei a, a lian a neu, kha thu tawh kizui leh leitung thu, tawlkhat sung bek hi loin hun khempeuh ah Topa Pasian tungah koih ding hi. A lungdamhuai thu ah hih khempeuh cih ahi hi. I haksatna lunghihmawhna kimkhat bek hi loin a vekpi-in Ama tungah koih ding hi, cih mahmah manpha hi. Leitung haksatna tampi a tuahkhak hangin a maitai tawntung Nupi khat kiangah bang na cih leh maitai tawntung na hiam, ci-in a kidot ciangin “Ken haksatna vanlompite Zeisu Khazih liangko tungah suan pahpah, ken pua ding hi leng pua zo lo ding hi veng,” ci hi.
Ei tuah lunghihmawhna ciat mah lian kisa a, midangte a baih deuh dingin kingaihsun hi. Zingsang lamsiau a ka vak ciangin ka khedap sungah suangtang hong lut thei zel hi. Ka khe tawh a kinawk khak ciangin a lian mahmah tawh kibang hi. Ahi zong khawlin ka khedap suahin ka et teh tua suang pen a neu mahmah na hi lel hi. En i tuah khakte lian kisa mahmah hi. A lungdamhuai thu ah Topa Pasian in Ama tungah koih dingin hong zawn hi. Mikangte’ la khatah “Leitungbup a liangko tung a pua Pasian in nang haksatna pua zo mahmah hi,” ci hi.
Hong kem ahih ciangin:
Kem cih kammal pen a thu a i theih hangin a taktakin hong kem takpi hiam cih i ngaihsut ni tam veipi om hi. A hong kepna leh i lunghihmawhna tehkak ding hi leng koi lianzaw ding hiam? Nang lunghihmawhna le Pasian hong kepna teh theih ding hilo hi. Leitung khempeuh bek hi loin A bawlsa khempeuh kem hi.
Topa hong kepna tawh kizui thu i gen ciangin Philip Yancey gelh “Finding God in an expected places” cih laibu sungah Penguin vasa nam tawh kisai na gelh hi. “Tua vasate’n no nei dingin tuikulhah pai uh a, a tul a then in tui nei uh hi. A pi ten tua a tuuite kha thum sung bang op in kem hi. Kha thum khit ciangin a tui keuhin a note uh tawlkhat sung nusia-in an zong dingin tuipi sungah paisan uh hi. A note uh zong vakkhia in kihelzau gawp uh a, ham ziazua uh ahih manin gamlum mahmah hi. Tua a pi leh a pa, an tawh hong ciah uh ciangin vasano tul tampi ham ziazua lak pan amau note’ aw khen thei uh hi” ci hi. I Pasian in Ama kiangah a kiko mi tul tampi lak pan nang’ aw khen thei hi.
I lunghihmawhna zong gik mahmah thei hi. Gik lo hi leh Topa tungah koih kisam lo ding hi. Banghang cih leh ei puak dingin gik lua, cihna hi. Tu ni na puak loh ding pua-in na lel lua hiam? Laphuakpa'n “Thuak loh dingpi i thuak hi, nakhempeuhte Pasian kiangah thuumin i koh loh man hi,” ci hi. Thuak loh dingpi cih pen leitungmi ihihna ah thuak ding om hi. Mi tamp in zu leh zatep tawh kisi thei, cih thei napi-in kidek nuam lo uh hi. Mi khat in voksa duh lua, siavuanpa'n “Voksa ne ken, na sikhang tawh kilem lo hi” ci napi-in voksa a nek teitei leh si hi. Voksa nek ding ciangin Zeisu min tawh na siansuah sangin nang cidamna tawh kituak lo ahih leh na kidop ding hi zaw hi.
Hong kep manin tawldam hi:
Pasian in hong kem ahih manin vai tampi veng pah hi. Lai Siangtho sungah Piter a ihmutna thum vei i mu hi. Mel kilamdanna leh Gethsemane huan ah ihmu hi. Ihmut lohna dingah ihmut khak zong na tampi kisum hi. A thumna ah Piter pen kumpi Herod in a mat khit ciangin thah dingin thong sungah koih hi. Zing ciang thah dinga thong sung a kikoih Piter nuamtak ihmu hi (St.12:1-10) Ihmut theihna ding hun leh mun ahih loh hangin amah ihmu hi. Vantungmi in lakhia dingin a pai ciangin Piter phong hi. Hih ihmutna pen lunghihmawhna khempeuh Topa tungah koih takpi, cih kimu hi. Pasian in hong kep manin tawldamna ding cih thu li gen ni.
Khatna: Hong bawlpa i Pasian in nang hong tel pen ahih manin Ama tungah i vai khempeuh ap ding kisam hi. Nang leh nang na kitheih sangin hong telzaw, na guh na tang thei-in na samzang om zah nangawn thei hi (Mt.10:30). Tua Topa tungah i vai khempeuh ap ngam huai hi.
Nihna: Vangik puate Ama kiang a tawlnga dingin hong sam hi (Mt.11:28- 29). Leitung nuntakna ah vangik pua-in kinungta hi. Mikang ten bangmah buaina nei kenteh i cih hang, amau zong a vanpuak uh zang na sa tuan lo uh hi. Vangik lakah mawhna van mah gik pen hi. Topa Zeisu in leitungbup mawhna a puak ni-in pukpihin sihpih ahih manin mawhna vangik mah gikpen, cih kimu hi.
Thumna: Haksat hunin hong huh dingin hehpihna nei Topa hi. Haksat hunin hong thahatsak dingin Amah ei tawh kinaitakin om tawntung hi (Heb.4:16,Lt.46:1). Haksat hunin Topa’ kiang zuan le’ng hong huh dingin Amah ei tawh kinai mahmahin na om hi. I haksat thuak zong Aman hong mu hi. Hong huh dingin Amah a baihsa’n om tawntung hi. Amah i koh ding hi a, tam veipi ko loin kigumthuak hi.
Lina: Ama'n lungsim kitamte damsak a, a meimate tuamsak hi (Lt.147:3). Lunghihmawhna hangin lungsim natna nei, ahih kei leh liamna neite, Topa’n hong damsak nuam hi. Ama kiang ah ap lehang, hong puaksak bek loin hong gualzawhpih ding hi.Rev Frank E Graeff (1860-1919) in haksatna tampi tawh kum tampi sung Pasian na sem a, lungkiatna ding tampi a tuak kawmkal ah la dawng 200 val na phuak hi, tuate lakah “Zeisu in hong kem hiam” cih pen kideih mahmah hi.
"Ka lampi sau in a gimhuai a, Vangik pua-in kikemkhialin; Ka lampi sau in lungsim a nat ciang, Zeisu in kei a hong kem hiam? A hong kem hi, ken ka thei hi. Ka dahna hong thuakpih hi. Sun in om nuam loin zan a lauhuai laitak, Hong gumpa’n hong kem."
Source: Lungdamna Aw, Nov. 2018 (An organ of the Chin Baptist Association, India)