Thursday, 4 February 2021

COUP D'ETAT

 COUP D'ÈTAT


UN ah Myanmar military coup vai United Nations Security Council (UNSC) meeting ah China in Myanmar coup mawhpaih nuam loin thupiang en lai ni ci ahih manin UNSC in din'na kikhat tawh thu pulakna ahi a a mawhpaihna ahi zongin bangmah nei thei lo hi. Russia in zong a beisa hun in China bangin a gum den bangin Myanmar lam gup peelmawh ding a, international economic sanctions leh nawhna (pressure) bawlna in a thuak mite thukna kibehlapsak ding ci-in Sente paulapna mah zang peelmawh ding hi.

Coup d'état a thuak mun mahmah Thailand ah zong May 22, 2014 kum in Commander of the Royal Thai Army General Prayut Chan-o-cha makaihna tawh 1932 khit nung Thailand ah coup a 12 veina dingin Royal Thai Armed Forces in caretaker Prime Minister Niwatthamrong lawnkhia in thuneihna buluak uh a, caretaker government phiatin, martial law pulak, gambup ah curfew koih, political gatherings khempeuh khan, politicians leh anti-coup activists ban mat in khumcip, Internet censorship in media thuneihna la in
General Prayut Chan-o-cha in gam vaihawm dingin National Council for Peace and Order (NCPO) kici junta phuankhia in senate phiat ziau in legislative powers khempeuh galkap ten buluakin 2007 constitution phiat uh a, a second chapter ah Thai kumpi om ding hi cihna mun bek phiat mang lo uh hi.

Tu dong General Prayut Chan-o-cha in Prime Minister panmun len suak (kiteelna man lopi ah a cingkik khit) den lai hi. Tua hun in UNSC leh US makaih nitumna gamte in na en hithiat bek a, Trump in ama presidency kum li hun sungin General Prayut Chan-o-cha tungah leh galkap makaite tungah economic sanctions a koih khum malak sangin US-Thai diplomatic leh strategic leh economic relations hoihna ding pibawl zawsop hi.

US in Vietnam War hun pekin Thailand ah military bases mun tuamtuam ah a neih banah tu dong Mindanao tuikulh ah military base nei lai a, Trump'presidency hun in Oct. 27, 2017 in zong Special Forces sawl beh lai hi. US in Thailand coup hangin sanctions koih khum leh defence collaboration kiptakin a neih a siat banah a galvan zuakna market gam khat a taanlawh banah Mindanao ah US base taanlawh ding ahih manin US national interest mah khual zaw hi. A lamdang hilo hi.

Politics i cih pen international relation ah power relationships influence (goe-politics) neih ding, amau i gam tek hamphatna leh meetna (national interests) ngahna dingin power game hi lel hi. Myanmar military coup coup zong kamphat leh gam pawl khatte in mat leh khumcip makaite a kikhahkhiatna dingun nawhna (pressure) leh coup makai galkapte leh a kizoppih companies leh brands tungah economic sanctions a koih khum uh cih loh gamdang a tam zawte in sisan naisan luansakna piang sese loin government lawnthal in thakhat thu in thuneihna lakna (bloodless coup) ahih manin Myanmar gam sung vai (internal affairs) hi hong cihsan lel ding uh hi.

Myanmar gam pen China adingin a sumbawlna trade center poimawh ahih banah a galvan zuakna arms market poimawh gam khat hi. Tua mah bangin Russia adingin zong a arms market mah hi. Galpi Nihna hun lai-in Burma gam hong sim Japanese Imperial armies a do pen Russia leh China mah ahih manin a relationships uh tua hun lai pek panin a hoih den khinsa ahih banah amau national interest supna dingin Rohingya case vai-ah zong UN in Myanmar a gup tentan mah bangin tu tungin a gup tentan leh a lamdang hilo hi.

Trump in president len lai hi leh hih bangin coup piang het lo mah ding hi ven maw a cicite ngam laite pen Pasian' geelna leh sehkhol sa bangin thu piang loin Trump' deihna bang bek tawh kituakin thu piang dingin a ngaihsun leh gumpa leh honpa bangin Trump a ngaihsun a bia ngamte leh international events bangmah kan sese lo, a khua vet lo leh a thei melmel lo teng hi zaw uh hi.

Trump' presidency sungin attempted coups leh coups pian'na gamte leh a hun:

1. Libya coup d'état attempt: 2016–18 Libyan coup d'état attempt 14 October – Status: Present (Ongoing)
2. Gambia coup d'état attempt: 9 December 2016 – 21 January 2017
3. Zimbabwe coup d'état: 14 – 21, 2017 November *coup
4. Equatorial Guinea coup d'état attempt: 27 – 28 December 2017
5. Gabonese coup d'état attempt: 7 January 2019
6. Sudanese coup d'état : 10 April 2019 *coup
7. Ethiopian coup d'état attempt : 22 June 2019
8. 2020 Malian coup d'état 18 – 19 August 2020 *coup

2021 kum adingin February 1, 2021 in Myanmar junta in thuneihna a lak uh pen leitung tangthu sunga coup nunung penna hi. US Elections ah a guallelh khit nungin voter fraud conspiracy theories tawh a nungzuite tawholh in Capitol ah Congress in joint session a neihna ah Electoral College votes kipsakna leh Biden gualzawhna a pulakna dingin buluh dingin a thapiakna pen academic group Cline Center in coup sawmna (attempted coup), Congress in election results kipsakna a piakna thuneihna (power) a neih paikhia in thukham palsat sawmin gamtatna
(illegal attempt to intervene in the presidential transition by displacing the power of the Congress to certify the election) leh organise hi, ci-in Jan. 27, 2021 in a thukhenna Politifact news reports suaksak hi.

Coup pen French kammal "coup d’etat," a cih a tom genna hi a, government lotkhiatna a cihna hi. Cline Center in 2013 in coup d'état kammal a khiatna hih bangin gen hi: "the sudden and irregular (i.e., illegal or extra-legal) removal, or displacement, of the executive authority of an independent government."

Academic group Cline Center in coup nam thum in a khemna ah: 1. Coups sawm napi-in a sepkhiat ma-in a kidal zote coup conspiracies; 2. Coup dingin action la napi-in a lawhsamte attempted coup; 3. Coup ngimna a tangtungte successful coup ci-in nam thum na phasak hi.

Cline Center in 1945 khit nungin leitung bup ah coup piang khempeuh, attempted coup, leh coup conspiracy khempeuh a database ah a ciamtehna ah 426 realized coups a cih a lawhcing thuneihna la-in government lawnthal, 336 coup attempts a cih thuneihna lak sawmna, leh 181 coup conspiracies a cih thuneihna lak sawm napi-in coup action kipat ma-in kitheikhia in a kidal zo na om hi ci hi.

Jan. 6 ni-in Trump supporters ten Capitol riots a pian'sak uh pen Cline Center in "attempted coup" hi ci-in ciamteh hi. US tangthu sungah 1948 kum in Communist Party of the United States members ten US government lotkhiatna a sawmna uh Cline Center in a database ah "dissident coup conspiracy in 1948" ci-in a ciamteh khit American history ah attempted coup nih veina ding January 1 ni-a Capitol building kibuluhna Capitol Riots kici pen a nihna hi, ci-in ciamteh hi. 1948 in coup bawl sawm napi-in a lawhsam a kimante US Supreme Court in 1951 kum in a kimawhpaihna lower or appellate court mawhpaihna na thukimpih in na mawhpaih (upheld) hi.

America ah coup bawl sawm napi-in a lawhsam khat in president len lai hi zen leh 2021 Myanmar Military junta in February 1 ni-in coup bawl ngam lo mah ding hi ven maw? UNSC ah a mawhpaih ding baihlam mah ding hi ven maw? cih ngaihsutna pen nuihzakhuai mahmah hi.

Leitung tangthu tungah coups na piang mun mahmah a, coup makaite a thuneihna uh a langpang, lehdo leh lawnkhia pen a gam mite hi zaw den hi. Tua ahih manin Kawl uital ten election ah a guallelh dikdek uh mipi thukhenna leh thuman sang nuam loin voter fraud om hi cih paulap thakhat thu in civilian government leh democratically elected leaders mite lawnkhia in thakhat thu in thuneihna a lakna uh a lawnthal dingin a gam mite leh democracy a deih makaite mawhpuakna lian mahmah hi.

MYANMAR MILITARY IN A THUNEIHNA A LAKKIKNA TIMELINE

• Nov. 9, 2010: Myanmar military (Tatmadaw) nung sawn Union Solidarity and Development Party (USDP) a kici a min a khiatna ngaih mahmah napi-in hamphatna om khempeuh keupi tawh a hawp gai nuam party in kiteelna ah gualzawhna lianpi hong ngah uh hi. Daw Aung San Suu Kyi' National League for Democracy (NLD) in election kumpi in suaktakna in thupi tak-a zang ding a cih pen mipite in deek, zatpih lo dingin na kham (boycotted) uh ahih manin USDP in gualzawhna lianpi a ngah hi bek hi.

• Nov. 13, 2009: USDP in kiteelna ah gualzawhna lianpi a ngah khit nungin democracy tawh ki-ukna tawh gam ki-ukna a pian' theihna dingin campaign a bawlna hangin kum sagih sung piikpeek a inn ah a khumcih (house arrest) uh Aung San Suu Kyi khahkhia ngawngaw uh hi.

• Nov. 8, 2015: General election Military junta tawh Kawlgam kum 49 piikpeek ki-ukna a bei 1990 khit nungin open election masa penna ah NLD in gualzawhna lianpi ngah uh a, ahi zongin 2008 Myanmar Constitution tawh kituakin galkap ten parliament ah tutna 25% reservations a neih manun a nuam het lo thukimna tawh thuneihna kitaan'na "uneasy power-sharing agreement" a kici nuai-ah panmun limci Interior, Defence leh Border Affairs ministries thum galkap ten len uh hi. 2008 Constitution in gamdangmi pasal nei-in ta nei ci-in Aung San Suu Kyi in president a let ding kham ahih manin a man in man kei zongin gam makai (de facto) leader in Aung San Suu Kyi in State Counsellor of Myanmar panmun len veve hi.

• Nov.8, 2020: Junta ukna a bei khit General Elections a nih vei kiteelpina ah parliament dawl nuainung leh tungnung ah tutna 476 omte lak panin tutna 396 (83%) tak hong ngah uh ciangin Tatmadaw in US presidential elections 2020 ah a guallel dikdek pawlin vote kigukna (voter fraud) om hi a cih uh ngian zangin NLD a lelh dikdekna uh tang ngawhin paulap zong uh hi.

• Jan. 26, 2021: Tatmadaw in voter fraud om hi ci-in teci (evidence) kician lah ding nei lopi-in a ngawhna uh thukankhiatna (investigation) a kipatna dingin a nawhna uh khauh takin bawl hong kisaan uh a, amau' nawhna bangin investigation a kipat kei leh military coup bawl dingin vauna bawl uh hi.

• Jan. 30, 2021: Tatmadaw in coup bawl dingin a vauna vauna a bawlna uh hilhcianna pia a, 2008 Constitution kizahtakin kilenkip ding hi, cih ngian tawh coup bawl theihna ding thuneihna a neihna uh hem genin hilhcianna bawl uh hi.

• Feb. 1, 2021: Phalvak kuanin Tatmadaw ten State Counsellor Daw Aung San Suu Kyi leh president Win Myint kihelin NLD makaite ban mat uh hi.

• Feb.1, 2021: 10:30 am in Tatmadaw in kum khat sung state of emergency a koihna uh leh Myanmar army commander-in-chief senior General Min Aung Hliang tungah thuneihna a apna thu (gamvai kilaih kik mateng gam uk makaipipa ahihna) state-woned military TV panin tangkokhia uh a, tua khit nungin civilian makai 24 paikhia in a zalaih ding 11 min pulak uh hi.

Tatmadaw in a thuneihna lakna thu a paulap zatna dingin a bulphuh 2008 constitution sunga sections nihte:

1) 2008 Constitution section 217 nuai-ah, "Union or gam kipumkhatna ahih kei leh thuneihna khempeuh a neihna (sovereignty) khahsuahna dingin Union' sovereignty thuneihna tawh lakna dingin kumpi lehdona (insurgency), ngongtatna (violence) ahih kei leh a man lopi-in aana zatna (wrongful forcible means) a om leh President in National Defence leh Security Council tawh kipawlin kihona a neih khit ciangin state of emergency pulakin koih thei ding hi cih leh section 418 nuai-ah President in legislative, executive leh judiciary thuneihna Commander-in-chief tungah apkhia in Union gam kipumkhatna dingin thuneihna pia ding hi, ci-in 2020 elections ah votes 10 millions kiim a man loin kikhia ahih kei leh kigu hi cih a ngawhna uh paulapna dingin thuneihna thakhat thu in la ziau uh hi.

2) 2008 Constitution section 418 nuai-ah Predident in legislative, executive leh judiciary thuneihna Commander-in-chief tungah apkhia in Union gam kipumkhatna dingin thuneihna pia ding hi, ci-in 2020 elections ah votes 10 millions kiim a man loin kikhia ahih kei leh kigu hi cih a ngawhna uh paulapna dingin thuneihna thakhat thu in la uh hi.

@Thang Khan Lian #ZUNs reports
May be an image of 1 person and text


EIMA AITUAM HAMPHATNA DING BEK NGAIHSUTNA TAWH LAI SIANGTHO MUN PAWL KHATTE BEK DEIH KAIH ZIAU SUKIN, PASIAN A KIZE-ET ZO DINGIN NGAIHSUN NAWN KEI NI (edit)

 EIMA AITUAM HAMPHATNA DING BEK NGAIHSUTNA TAWH LAI SIANGTHO MUN PAWL KHATTE BEK DEIH KAIH ZIAU SUKIN, PASIAN A KIZE-ET ZO DINGIN NGAIHSUN NAWN KEI NI


Tu hun ciangin a neu cil panin biakna thu innsung, Sunday's School leh biakinn ah hong kipattah denin, i khankhiatna a inn sungah a nu leh pate in biakna vai tawh a pattahtoh ngekngek hangin a thuzakte vokpi mai-ah suang manpha kipaai tawh a kibangsakte leh biakna upa leh siate in Pasian thu a hilhnate uh, cialpi, camp leh crusade tuamtuam ah a kihelna ah a thu zakzak - Lungdamna Thu leh Gupkhiatna Thu kigente in bun zo mahmah loin, a zak masaksak uh a bil langkhat ah lutin, a lang khatlam ah a lengkhia-in leitual ah a deng suk pahpah mi kitam mahmah ta hi. Ahi zong politics ah biakna vai amau thuneihna ngahna ding leh keek gol behna dingin biakna thu a meetbawl politician ten dawi havang kal-ah kam khat kam nih tawh Pasian min a lawh khak manun a piangthak vat, biakna lamsang ah hong hahkat henhan a kineih mi kitam mahmah mawk ta hi. Gam makai a suah sung teng bek biakna vai awlmawh leh hahkat pha diak a kineih zong tam mahmah sese hi. Ahi zongin a kampaunate leh a gamtatna tawh a biakna zuih a kibang vet lo mi zong na leuleu zel om hi.

Tua dan pian'zia ka ngaihsut phat ciangin na neu lai-in ka khua lui uh-a tuiphum pawlpi makai kiteel ciangin chairman a ut mahmah papi khat om a, Chairman dingin a kiteelcing a term let sung bek Pasian thu kin mahmah, kikhop zong ahih theih leh peel ngei lo napi-in kiteel kik ciangin a kiteelcing kei leh naupang bangin nuakin kikhawm ngei vet loin lawki mi bangin zu a nene kik thei, a zu kham ciangin kikhasia sakin a kap ngaungau thei pa hong phawksak hi.

Tua bang mite pen sehnel tungah inn a lam mite tawh a kilamdan' luatna uh om lo a, a pianthakna uh leh biakna lamsang hahkat mi a suah vat hangun amau etteh politiciante hun (term) bei ciangin guahtui in a nawk tuk sehnel tunga inn kilam bang ding a, suangsi lak-a khaici kituh mah bang peelmawh ding uh hi. Bang hang hiam cih leh bil puak lek leh gil sung kigawi henhan hang peuh tawh gupna ngah kisa in a khanglo leh biakna lamsang thu a hahkat vat mite ahi uh hi.

Tu hun ah thu upna kician leh kip i neih theihna dingin Lai Siangtho kammal mah bulphuh masa in, LST kammal mah nuntakpih a, zingthuk khak kisam masa hi. Tua loin ni hong sa leh keutum thei ziau pah lel a, sun nisa lel in a vul ningniang paakte bat khak ding thubaih mahmah hi.

"Nong om loh ciangin kei hawm lua ing,
Nong om loh ciangin kei keu lua ing," 
ci-in la saksak ding hilo a,

"Nong ompih den lam phawk napi-in
nong ompih lam kitheihmawh bawlin,
nang kiang panin ka taikhiat ciangin
hawm lua ing; Nong ompih nuam den hangin
ut loin kong nusiatsan khak ciangin keu lua ing;
Nang kiang panin taikhia nawn loin
na khut hong lenkip den ta ning," 
ci-in ki-apna kawmin lasak hun hi zaw ta hi.

Pasian pen i lawp hun ciang bekin hong ompih bek ding khawng i sak khak leh kikhial den ding hi. Hong ompih den i lawm pha leh a muanhuai leh a belhtak hong ompih den Immanuel Pasian hi zaw a, ni sim nai sim in hong kikhawlpih nuam den Pasian ahi hi. Pasian pen i utna munte bekah i liangko leh luzang tung khawngah puak vauvau a, i ut hun ciangin lotkhiat theih ziauziau ding na hi deksuai lo hi. Vantung pen a tokhom hi a, leitung pen a khe ngakna (Isaiah 66:1a) ahih manin mun khempeuh ah amah om hi.

Tua ahih manin i utna peuh leh i lawp hun ciang bekin Pasian puaksuk puaktoh sawm thapai den keei pen tengta bangin Pasian kimawlpih sawmna tawh kibang hi. Pasian in leitung leh vantung leh a sunga piang khempeuh ni guk sungin bawl a, a bawlsa nate leh ganhing leh mite thupha na pia kim hi. Ei minam leh ei gam leh leitang bek Pasian in thupha hong pia tuam bangin otot thapai den keei pen huaihamna, duhhopna leh hazatna lungsim neihna hi kha ding hi.

Mi dangte gamtatna i deih loh manin thukhen a, dawi tawh kipawl hi peuh cih suk ziau pen Pasian deihna hileh Jesuh in Nicodemus kiangah, "Pasian in leitungah a Tapa hong sawlna pen mawhsakna thukhen dingin a hong paisak hi loin, leitung mite a honkhia dingin a hong paisak hi zaw hi," ci-in Johan 3:17 sungah na gen het lo ding hi.

Pasian in leitung mite it tuam leh deidantuamna nei hi leh a tapa Jesuh in Judah biakna makai Nicodemus kiangah, "Pasian in leitung mite hong it mahmah ahih manin ama Tapa a um mi khempeuh si nawn loin a hin tawntung theihna dingun a Tapa neihsun a hong piak dongin a hong itna a hong lak hi," ci-in Johan 3:16 sungah leitung mi khempeuh adingin a tapa neihsun a hong sawlna thu na gen het lo ding hi.

Pasian in minam tampi lak panin Israel mite Thuciam Lui hun lai-in a teeltuam hangin Jesuh um lo leh sang lote adingin si nawn loin hin tawntungna a ngah ziau theihna dingun koimah ah na ciam ngei het lo hi. Tua bangin na kamciam ngei hileh Jesuh in nungzui Judah mi ahi Thomas kiangah, “Keimah in Lampi ka hi a, Thuman, leh Nuntakna zong ka hi hi. Kei hong suang loin Pa kiangah kuamah tung thei lo ding hi. Note in kei na hong theih nak-uh leh ka Pa zong a thei na hi uh hi. Tua ahih ciangin tu a kipanin Pa thei-in a mu khin ta na hi uh hi,” ci-in Johan 14:6-7 sungah na gen het lo ding hi.

Minam khat bek thupha ngahna dingin LST i deihna mun bek eukhia leh deihkaih suk gawpin, meetbawlna dingin zat ngamhuai het lo a, Thuciam Lui sung bek bukim sa-in mittaw sialkhau let teta pah ding hi leh van tokhom nusiatsanin leitungah Jesuh hong kum sukin, hong sih kisam sese lo ding a, “Moses Thukham leh kamsangte’ thuhilhnate a phiat dingin hong pai hi, ci-in hong ngaihsun kei un. Tuate a phiat dingin a hong pai hi loin, amaute’ hilhna a kicingsak dingin a hong pai ka hi zaw hi," ci-in Matthai 5:17 sungah na gen het lo ding hi. Singlamteh tungah Jesuh hong sihna leh hong thuhilhnate (teachings) pen minam khat bek hamphattuamna ngah tuamna ding hi nawn lo hi.

Tua bang ding hileh vantung a kahtoh dingin a nungzuite kiangah Jesuh in, “Leitungah ahi a, vantungah ahi zongin vangliatna khempeuh kei tungah hong kipia khin ta hi. Tua ahih ciangin note pai un la, midang khempeuh, keima nungzui mi suaksakin, Pa min, Tapa min, le Kha Siangtho min tawh tui sungah na phum un. Tua ciangin note tungah ka hong gen thute khempeuh a zuihna dingun na hilh un. Hun bei dongin note a hong ompih tawntung ding ka hihna thu phawk ta un,” ci-in Matthai 28:18-20 sungah na gen lo ding hi.

Pasian tate leh a teeltuam mite i suah theihna dinga lampi omsun Jesuh bek hi a, a thupha i kisapna khempeuh a kicingin i ngah theihna dingin, "Thudang khempeuh sangin Pasian’ ukna leh ama deihna na zuih theihna ding uh thupi ngaihsut masa zaw un. Tua hileh hih na kisapna dangte khempeuh uh zong hong piathuah veve ding hi," ci-in Matthai 6:33 sungah Jesuh in na gen a, thupha i ngah nop leh ama kammal ahi, "A lungnem mite in Pasian’ ciamsa leitang ngah ding uh ahih manin thupha ngah mi ahi uh hi. Mi dang a hehpih mite tungah Pasian in hehpihna pia ding ahih manin thupha ngah mi ahi uh hi. Kilemna ding deihin a hanciam mite in Pasian’ tate cihna ngah ding uh ahih manin thupha ngah mi ahi uh hi. Pasian’ deihna bangin a gamtat manin bawlsiatna a thuak mite vantung ki-ukna sungah a omte ahih manin thupha ngah mi ahi uh hi," ci-in Matthai 5:5, 7, 9-10 sungah Mual Tung Thuhilhna ah thupha nam tuamtuamte a gente i zuih kisam hi.

Pasian pen deidantuam a nei, teeltuam nop a nei den, angvantuam a nei den Pasian hilo a, tanglai in ama um leh bia Judahte a teeltuam hangin Thuciam Thak sungah a bawlsa mite sung panin amah leh a tapa a umte leh huhpa Kha Siangtho a kimakaihsakte khempeuh teeltuam liuliau hi cih kilang hi. Pasian in Israel leh America gamte leh a mite bek it tuamin, thupha piak dingin na teeltuam lo a, amah a um mi khempeuh hong itna leh hong teel tuamna leh thupha hong piak nopna kikim hi.

✍️ Thang Khan Lian #ZUNs