Monday, 6 January 2020

Trump in Top Iranian Commander thah dingin a thupiakna tawh a kithah khitin Iran in thatang tawh phuba kila ding hi ci; Iraq gam-a American citizens khempeuh manlang takin Iraq gam panin a kihepkhiatna dingun warning kipia

Trump in Top Iranian Commander thah dingin a thupiakna tawh a kithah khitin Iran in thatang tawh phuba kila ding hi ci; Iraq gam-a American citizens khempeuh manlang takin Iraq gam panin a kihepkhiatna dingun warning kipia

Jan. 3, Laithai: President Donald Trump in Iran' top military commanders lak-a khat Baghdad airport ah thah dingin a thupiakna tawh tuithe vanleng (drone) zangin a kithah khitin Iran in phuba khauh takin lak dingin a ciam manin American citizens ten Iraq manlang takin a nusiatsanna dingun warning kipia hi.
Iran’ elite Quds Force (or IRGC) makaipi General Qassem Soleimani a kithahna hangin US leh Iran kikal ah buaina kibehlap thakna dingin kuangsak a, tu zingsang in Iran’ Supreme Leader Ayatollah Ali Khamenei in Soleimani pen leitung bup adingin US nen'niamna lehdo maitang hi ci a, US in a kithukkikna khauh mahmah ngak hi ci hi. "Zan nitak in Soleimani' sisan leh martyr dangte sisan baan'na thukham palsat mi gilote in phaba lak kikna khauh ngak uh hi," ci-in Khamenei in gen hi. Iran’ President Hassan Rouhani in Soleimani in US a lehnan' nasepnate kizomsuak lai ding a, a lian gam Iran in gitlohna thukham palsatna phu la kik ding hi ci hi.
Pentagon in airstrike a kibawlna ah Iraq gam leh a gam kiimte ah American diplomats leh service members omna suam dinga geelna nei Solemiani kithat hi ci hi. Experts ten hih kithahna hangin Trump in 2015 nuclear deal panin May 2018 in US a dawhkhiat manin US leh Iran gam-a kigalneihna om khinsa kuangsak ding hi ci uh hi. "Iran ngahsutna leh mutna panin hih zah val-a kiphinna lian zaw dang om lo hi. Iran in thukkikna khauh takin thuk lo ding hi cih ngaihsut ding hamsa hi," ci-in International Crisis Group chief executive Robert Malley in New York Times kiangah gen hi.

BANG THU PIANG HIAM?

Tu ni (Friday) zingsang baih takin Syria gam panin Baghdad International Airport ah Soleimani bawh in kum a, a tuanna vanleng ngak a om car nih omte lak-a khat sungah lut hi. Tua car nihte sunga tuangte lakah Iraqi militia members minnei mahmah thumte lakah Iraqi militia commander Abu Mahdi Al Muhandis zong kihel hi. A tuanna convoy uh airport pusuak dingin kithawi in cargo area kiang a tun in American MQ-9 Reaper drone panin missiles tawh kikap a, cars sunga tuang mi nga si uh hi. AP reports Soleimani’ luanghawm a zungbuh panin ama hi cih kitheikhia hi ci hi.
US officials ten informants mite tung panin top-secret information, electronic intercepts, reconnaissance aircraft, leh surveillance dangte panin Soleimani omna mun lian theikhia uh hi. Christmas khekleh ni in Iranian-backed militia ten American contractor rocket zangin a thahna hangun highly-classified mission kisuamna ding (Soleimani thahna ding) thu piangsak hi ci-in senior American official in New York Times kiangah gen hi.

SOLEIMANI KUA HIAM?

Soleimani a sih in kum 62 mi hi a, a galte adingin tangthu a kigen mintang dingmun (mythical status) a ngah den banah Iranian hardliners ten idol bangin a pahtak leh deih uh ahi hi. 1979 Iranian Revolution hun lai-in US in Iran kumpi Shah Pallavi gum in, democracy deih-a kiphinna betdaihna dingun a kigolh lai un Islamic Revolutionary Guards Corps’ (IRGC) galkap ah Soleimani hong lut a, 1980s Iran-Iraq war hun in US in Iraq dictator Saddam Hussien gum in, chemical galvan a piak hun in galkap tam lo tawh suamna (guerrilla-style attacks) bawlnate ah hong kipei khit nungin thuneihna lianpi ngah hi. 1980s hun lai-in IRGC (Quds Force) ten guerrilla-style attacks a zat uh pen Quds Force ten gal dona dingin lim zat mahmah uh hi.
Soleimani in Iraq gam-a majority-Shiite population mite tawh kizopna hoih mahmah nei ahih manin hih thu hangin Iran gam pualamte ah Iran' thuneihna huzap a kizelhsak theihna dingin Soleimani huh hi.1990s bei kuan in elite Quds Force ah in-charge dingin kiguang ahih manin a beisa kum nih sungin Iranian intelligence leh military forces ten operation a bawlnate uh-ah amah kigolh den hi.
American officials ten Iraq war ah American galkap za tampi sihna ah Soleimani' tungah mawhpuakna kinga a, bomb hoihte bawlna dingin van a piak banah Iraq government lehdo gamnuaimite (insurgents) training pia hi ci-in ngawh uh hi. Soleimani in Iran in a thuneihna huzap a gam pualam ah keekna dingin Middle East ah Iran' proxy wars - Iraq, Syria, Yemen leh Lebanon gamte ah galdo dinga kiphia mite (militias or rebels) zang hi.
"Iran' gamtatna na muhte ah, Syria ahi a, Iraq ahi a, Yemen ahi zongin Soleimani leh organization a makaih Quds Force kimu thei hi. Gam bit leh kho kimlai dengdelsakna dinga gamtatna ah Soleimani pen a lauhuai lianpi khat hi," ci-in 2018 in Middle East ah American military operations encik US Central Command (CENTCOM) commander General Joseph Votel in commander a let lai-in na gen hi.

SOLEIMANI KITHAHNA VAI-AH LEITUNG IN BANG GEN?

Iranian Supreme Leader Khamenei in Soleimani' sihna hangin gam bup in ni thum sung dahpihna pulak a, Tehran khuapi leh khuapi dangte kongzingte ah Friday prayers khitin anti-US slogans otna ging ziahziah, tuate lakah “Death to America,” cih bangin awng keek uh hi. Friday zingsang in Soleimani' khua Kerman sunga kongzingte ah puanvom silh in a dahpih mihon dim hi.
Baghdad airport ah a puakkham (explosion) om hi cih news a kizelh in social media ah Soleimani’ sihna thu tang pah hi. Trump in a Twitter ah bangmah gelh loin American flag lim tuangsak a, Congress ah Soleimani kithahna hangin party lines ah kikhenna lianpi piang pah ahih manin Trump in mipi zakin Soleimani kithahna thu pulakkhia nai lo hi (hih news a kigelh in).
Democrats ten Soleimani kithahna dingin Congress phalna om loin khensatna tawh gamtatna hangin gal kidona taktak piangsak thei hi ci hi. Congress Speaker Nancy Pelosi in, "Soleimani thahna dinga airstrike bawlna dingin Congress thu kidong masa lo ahih manin Iran phinna dinga gamtatna leh a khengval gamtatna hangin American service members, diplomats leh midangte nuntakna a lauhuai dinmun ah koih hi," ci hi.
Republicans ten Trump pum gup pah seisai uh a, Sen. Marco Rubio (R-FL) in, "Trump in a ettehhuai dingin a gamtatna kidawm kawmin gamtang a, tua bangin a gamtat kawm in red lines kician a khung banah red lines gi khengte thuak ding khung hi," ci hi. Secretary of State Mike Pompeo in Soleimani' sihna hangin Middle East sung mun tampi ah pawi kikham a, a sihna thu a za Iraq mite kongzingte ah laam uh ci in thu phuaktawm in deihkaih hi.
Trump' National Security Adviser leh Iran hawk John Bolton in Soleimani kithahna thu a lungdampihna leh phatna thu gen hi. Tua bangin 2015 nuclear deal panin a kidokkhia nai lo gamte in US leh Iran in a gamtatna uh a kidopna dingun kunh uh hi. France’ deputy minister for foreign affairs, Amelie de Montchalin in French radio station kiangah, "A lauhuai zaw leitung nawk dingin i tho (khia) uh hi. Galkap thahat zat behna pen lauhuai den hi," ci hi. UK Foreign Secretary Dominic Raab in, "Buaina a kibehlap ding kuamah hamphatna ngahna ding hilo ahih manin parties khempeuh in buaina a behlap lohna dingun ka ngen uh hi," ci hi.

MABAN AH BANG PIANG DING?

Experts tampite in Iran makai lubawk khat thahna hangin Middle East ah gal kidona taktak piangsak thei a, Trump in 2015 nuclear deal panin US a dawhkhiat khit nungin White House in Iran tungah nawhna sangpen campaign of “maximum pressure” a zat khum banah economic sanctions a koih khumna hangin Iran in ngongtatna tawh thukkik khinzo hi ci hi. Iran in tuate a thukkikna dingin Persian Gulf ah oil tankers taite suam in, Saudi oil facilities a suamsak banah US surveillance drone nangawn kapkhiatsak khinzo hi.
New York Times kiangah US officials ten Iran in phulak kikna dingin thukkikna tuamtuam - cyberattacks panin terrorism zangin US leh a kipawlpihte hong thukkik ding kithawikholsa-in ki-om hi ci hi. Friday zingsang in Iraq gam-a Embassy in US citizens ten manlang takin Iraq gam a nusiatsanna dingun warning pia a, ahih theih leh vanleng tawh lengkhia ding, tua ahih kei leh lei lampi tawm in gamdang ah a kihepkhiatna dingin thu pia napi a kikhepkhiatna ding uh gam minte gen beh lo hi.
Soleimani' sih khit nungin ama zalaih ding mun a awng ding panin a kipelh theihna ding leh Iran thukkikna a kineu ngaihsutsak lohna dingin Khamenei in hun mawk beisak lo a, Soleimani' deputy, Brigadier General Esmail Qaani kici pa Quds Force commander thak dingin Friday (tu ni) zingsang in guang pah hi.
Iran in US a thukkik peuhmah leh Tehran leh Washington bek ah a khuanungin thupiang om lo ding a, Middle East bup ah zong kizeelsak ding hi.
“Pentagon in Soleimani a kisuamna vai pen mailam hun ah Iran' suamna panin kidalna ding ngimna hi ci hi. Ahi zongin short term ah Iran in thukkik peelmawh kha ding ahih manin Middle East bup ah buaina kizeel ding hi," ci-in International Crisis Group ah senior Iran analyst Naysan Rafati in gen hi.
Sources: The New York Times; Washington Post; AP and VICE News
@ Thang Khan Lian #ZUNs

GAM UK MAKAI GILO CI-A MINTHANG IN A KIGEN VANGVANG MUAMMAR GADDAFI TAWH KISAI A KUAMAH GEN NUAM LOH THUSIM TOM KIM

GAM UK MAKAI GILO CI-A MINTHANG IN A KIGEN VANGVANG MUAMMAR GADDAFI TAWH KISAI A KUAMAH GEN NUAM LOH THUSIM TOMKIM

Bang hanga capitalist suuksia leh mi hoih kineihkhem mite (hypocrites) in Gaddafi hih zahin muhdah in, a kithahna dingin Islamic rebel groups training leh galvan pia in (tua teng ama sih khit nungin a tam zawte ISIS members hong suak), Libya gam UN Security Council resolution thukimna om lopi-in sim in, a uinote uh (Islamic rebels) petlum sak uh a, a bei thei lo gal va piangsak sese uh ahi hiam cih nam sawmte hih bang ahi hi:
Muammar Gaddaifi in:
1. A gam mite healthcare a mawkna/a khawnkhong in pia hi.
2. Khuaphialep mei (electricity) a khawnkhong in pia hi.
3. Ditkik ding sum (loans) a meet om loin a gam mite pia in zangsak hi.
4. A kiteng thak nupate in inn a neih zawhna dingin $50,000 tawh huhna pia hi.
5. Nupite ta a neih sim un huhna sum $5,000 pia hi.
6. Libyan citizens namgimtui zuakkhia khempeuhte tung percentage pia hi.
7. Gasoline litre khat 0.14 Dinar in zuak hi (Dec. 30, 2019 in 1.45 Dinar/litre tung hi).
8. Pilna siamna sinna a khawnkhong in a gam mite ngahsak in, vaihawmsak hi.
9. Kum zalom 18 hun 1760s in Judah sumbawl mi hau from Mayer Amschel Rothschild (1744–1812) in Frankfurter Judengasse, Frankfurt, Holy Roman Empire ah a phuankhiat Rothchild Family kici (tu dong a tate in) leitung hauhna leh financial institutions uk in a ut bangbangin governments tuamtuam a thuzawh leh pei zo Rothchild Family Bank a gam ah a om ding phal lo hi.
10. Inn neih hamtang ding cih human right hi ci.
Hazatna, muhdahna hang, socialism tawh a vaihawm siamna leh a gam mite a it leh a khual luatna hang leh a deuhkhol in Libyan oil etlahna hang tawh Republican President George W. Bush makaih NATO gamte in Libya sim in, a rebels gupte un a thah uh hi bek hi. Gaddafi in a gam kikeek ding deih lo ahih manin gam pualamte tawholh amah langpangte tungah a ngongtatna leh tatsiatna omte bel mi kim in i zakzak leh i khengval leh a kiphuaktawm thute a tam zaw in i theihsa ciat ahih manin suut dah ni. Libya leikhamang gilo hi ci-in minthang vangvang napi-in amah sanga gam ki-ukna bawl ding sawm in, full democratic system tangkopih Libya gam makai na theih bang zah a om ta hiam?
Battle of Sirte kici kidona ah Oct. 20, 2011 in nitumna gamte tawh kipawl Libyan Islamic rebels ten simmawhna tawh ganhing bangin bawlin Muammar Gaddafi that uh hi. Tu in a thatte in Gaddafi' uk hun lai-a mipite hamphatna dinga a vaihawmna bangin vaihawm in, a gam mite uh deidan loin a vaan zo uh hiam? Libyan government a kipumkhat sak uh hiam? Zuau bulomtang teng mah phuahtawm in, kikhawm leh khilkhop a, thu thei lo teng khem ding lo buang a hoih a sepkhiatna uh gen ding tam het lo kha ding hi.
Gaddafi in Libya gam a uk hun sungin Africa continent sungah Libya gam pen a hausa pente lak-a khat suaksak zo hi. US makaih Western gamte in Gaddafi that in, Western democracy a va puaklut khit nung uh Libya gam-ah tu dong a dai ngei lo tualgal leh biakna hanga kikhenna hangin kitualvatna gal (civil war and sectarian war) kum giat val piikpeek kilawi ngei nai lo a, NATO gamte galphual suak hi.
Tua banah Libya gam ki-ukna a hat diak gam makai thum in kikhen uh a, parliament nih pha a, tribal warlords leh ISIS tengin amau hatna leitang teng tuam uk zelzul uh a, leitung adingin a ngongtat pen ISIS piankhiatna gam khat suaksak uh a, tu dong a bei thei lo gal leh ngongtatna pianna gam leh gam uk kituhna hangin buaina tawh kilawi lo hi. Western gamte democracy letsong ngah gamte thupha tua dan vive pian hi mai uh hi (gentehna: Libya, Iraq, Afghanistan, Yemen, Syria, Somalia).
Western gamte in dictatorship tawh gam uk ci-in dawi gilo bangin a gen uh leh zuauthu phuaktawm in a sim uh Libya, Iraq, Afghanistan leh Syria gam pen tu ni dongin sisan naisan kisuahna leh ngongtatna thu vive news in i sim dente a pian'na gam suak a, Western democracy (Demoncrazy) huzap in a mut zawh luat man hi kha ding hi. February 1, 2006 in US President George W. Bush in kum sim adingin State of Union address a bawlna ah, "America is addicted to oil," ci-in a genna man mahmah a, US in Middle East ah namgimtui omna gamte OIL DEMOCRAZY puaklut ding hahkat matmah uh hi. Republican President Donald Trump in Iran ah OIL DEMONCRAZY hong puaklut beh zo tam?
Ahih kei leh August 19, 1953 in US in a secret agency CIA zangin Pallavi Dynasty kumpi Shah tawh kigulluk in, democratic ngeina banga kiteelcing ruling government leh Prime Minister Mohammad Mosaddegh a thuneih panin thakhat thu in lotkhiat (coup) bawlna dingin US leh United Kingdom kipawlinTPAJAX Project or "Operation Ajax" (under the name "Operation Boot") tawh Iranian democracy gawhlup sakin nekguk golhguk ciing amau thuzawh Muhammad Reza Pahlavi kumpi tokhom tungah a tutsak kik bangun democratic system tawh ki-ukna deih loin kumpi vaihawmna tawh ki-ukna (monarchical system) a va bawl kik zo diam cih leitung bup bildawh hi a, January 3 ni-in Baghdad International Airport a suamsak global oil prices 4% bangin khangsak vat ahih manin kha thum sung adingin global oil price a sang pen tungsak khin nungin global oil price khan' manin global economy hatksatna leh kiamna a Trade War tawh a piansak khitsa hong behlap zo ding hiam cih thu lungngai theite patauhna suaksak hi. Saupi ngaihsutna neite in Galpi Thumna hong piangsak kha tam ci-in a guk in a patau zong tampi mah om uh hi.
Middle East experts leh academic siam tampite in hih region pen mundang leh gamdang tawh kibang lo a, tanglai pek panin Shia Muslim leh Sunni Muslim kikal ah Islam phuankhia pa Prophet Mohammad' zalaih ding a kituhna hangun tu dong a dai thei lo biakna saan' zia kibat lohna hangin kigalneih manin sectarian war na piang den ahih manin a thakhat mahmah gam makai khatin a gamte uh a uk kei uh leh sisan naisan kisuahna leh ngongtatna piang den a, a gam uh kip zo ngei loin kilemna leh daihna om thei lo hi ci-in a genna uh man mahmah hi.
Arab gamte OIL deihgawhna leh capitalism leh imperialism lungsim leh duhhopna hangin tu dong nitumna gamte in democracy leh human rights paulap in hih kiim leh kuam sungah a bei thei lo gal piangsak den lai uh hi. Biakna lamsang ah ama saan' zia lianlian bang nei loin, midangte thu saan' zia limlim thuakzawhna a nei loin a ngongtatte (religious bigots) in Israel a pumgup nuam luat man un zong Middle East kiim sungah buaina a piangsak den uh pen thudang khat (other factors) hi.
NB: Dictatorship tawh kivaihawmna leh dictator gupna thu hi loin Zomi media sungah Muammar Gaddadi thusim leh Middle East buaina kipatna taktak bulpi sut leh khah a om ngei loh manin tam lo i khilhkhawm pak ahi hi. Thu i telcian nop a, thuman i theih nop leh history sim kisam a, thu lim takin a bul a bal in kantel masak kisam hi. Pum gup leh pum phat zawh manin history pen cikmah in laih zawh ding hilo hi. Zuauthu gen zawh man leh thu phuahtawm leh deihkaih gen leh gen siam manin zuauthu pen thuman kisuaksak zo ngei lo hi. Thuman i seel zawh hangin sawt vei sung kiseel zo lo hi. Keel luphum bangin hong kilat ni om peelmawh veve hi.
"Sawt vei sung a kiseelcip zo lo thu nam thum om a, tuate - ni, kha leh thuman hi." - Lord Gautama Buddha
@ Thang Khan Lian #ZUNs
Reference: Global Research
https://www.globalresearch.ca/libya-ten-things-about-gaddafi-they-dont-want-you-to-know/5414289?fbclid=IwAR3JyQLwr6txQgTW9pkFs-9-pZ-GLp3oJk-rtwdy5w9VMrKRhLmno2Wd1IA
📷