VJ DAY: BANG HANGIN GALPI NIHNA LAI-IN JAPAN TEN RUSSIA KHATVEI BEEK DO NGEI LO UH HIAM CIH NAM NGA IN ET PAKNA
Sept. 2, 2017: Tu ni-in pen VJ Day, Japan tungah gualzwhna Ni (Victory over Japan) kici a, Galni Nihna ah Sept. 2, 1945 in Japante a langte uh Allied Force-te [Soviet Union (tu-in Russia kici)], England, China, Russia leh a pawlte) khut sungah a kipiakkhia (surrendered) ni a kum 72 cin ni ahi hi. Military journalist Alexander Evdokimov in Imperial Japan in bang hangin Great Patriotic War (Galpi Nihna) hun lai-in Japan hat mahmah napi Soviet Far East sim ngei lo hiam cih nam nga gen hi. September 2, 1945 in Japan in Japan Bay ah USS Missouri teembaw sungah kipiakhiatna suai kai a, tua suaikaihna ah Soviet Union panin Lieutenant-General Kuzma Derevyanko in Japan a kipiakkhiatna ding Japan's Instrument of Surrender kici suaikai palai in pang hi. Tua khit Lieutenant-General Kuzma Derevyanko in US in Japan a ukkhumna General Douglas McArthur's headquarters ah palai sem hi.
Japan in a kipiakkhiat ma nipi kal tam lo in a kihal lai-in Soviet galkap Red Army ten China gam-a Japan in Manchuria a ukkhumna Japan galphual ah Kwantung Armyte galkap million val va zo uh hi. Hih Red Army-te gualzawhna operation pen US historians ten khuaphialep bangin galkap million val zawhna hi ci-in 'August Storm' ci uh a, nipi kal nih sungin Red Army ten Japan galkap 677,000 that uh a, Japan galkap a si ahih kei leh a liam (killed or wounded) 84,000 pha a, galmat in Japan galkap 593,000 man uh hi. Hih operation ah Red Army 9,800 si a, 24,500 in liamna tuak uh hi. Russiate mi tampi leh historian tampi in Red Army ten Manchuria va sim in, Japan galkapte a zawh manin Galpi Nihna ah Japan in kipiakkhiat ding thukhensatna nei uh hi cih ngaihsutna bullet uh hi.
Kum tampi historians-te ngaihsutna ah Red Army ten Eastern Front ah galdo nasia takin a pat theihna uh pen galkap thahatna tawh gamkeek Japan ten German Nazi galkapte kipawlpih loin, Nazi galkapte Moscow khuapi ah 1941 in hong lut uh leh Stalingrad khuapi ah 1942 in hong lut un a kipawlpih loh man uh hi ci uh hi. Ahih hangin military journalist Alexander Evdokimov in Moscow leh Stalingrad ah Soviet ten Nazi galkapte a lelh lai un Japan ten Nazi galkapte kipawlpih loin a tuam in galdo veve uh hi ci hi. Galpi Nihna ah Japante kipiakkhiat kum 72 cin ni-in Evdokimov in bang hangin Japan ten Soviet gam Far East hong sim ngei lo uh hiam cih nam li a gente en ni:
#1: The Japanese Soviet-Neutrality Pact: Japan in Far East:
Japan in Soviet a sim lohna hang pen April 1941 in Soviet makate leh Japanese Foreign Minister Yosuke Matsouko in kisim loh ding, kidaangkoih ding ci-in thukimna suai a kaih man uh hi ci hi. Ahih hangin Evdokimov in Soviet leh Nazi ten kisim lohna dingin thukimna suai kai napi un Nazi ten Soviet gam Moscow leh Stalingrad khuapite sim veve uh ahih manin hih thusimna pen lai them hi bek hi ci ci hi. Thukimna suai a kikaih khit kum lang sungin gal kipulak in galdona (military operation) Japan in mun tuamtuam ah a pat manin thukimna suai palsat Japante phual Kwantung Army base 1945 in Soviet in zawh ding geelna nei hi ci hi.
Japan in China gam-a Manchuria sim in la a, Soviet tawh thukimna a palsat lian loh manin Soviet in Japan ten Far East sim dingin upmmawh Soviet in Far East a a galkapte 1941 in Russia Western Frointiers ah 28 Division-te koih hi.
#2: Khalkhin-Gol ah Japante zawhna:
1939 nipi hun kipat ma (spring) leh nipi lai (summer) in Soviet galkapte leh a kipawlpih Mongolia galkap ten Mongolia-Manchuria gamgi ah Japan galkapte leh a kipawlpih Manchukuo galkapte zo uh hi. Evdokimov in hih bangin Japan leh a pawlte galkapte a guallelh man un Japan in Red Army-te pen a khe uh-ah lei om napi siatna lianpi piangsak thei hi cih ngaihsutna nei uh hi ci hi. Hih thu hangin Japan ten Soviet tawh kisim lohna ding thukimna (non-aggression pact) nei pah uh a, Japan ten thukimna bullet den uh hi ci hi. Tua loin Western Soviet Union, Soviet Far East pen a sim dingte adingin lut baih lo a, Soviet in a galkapte Trans-Siberian railway hangin galdo ding tampi manlang takin a lom in puak thei ahih manin a sim ding baih lo hi. Western USSR ah Steppe lohing omna leitang golpi ah lut a baih bangin Far East ah lut baih lo a, Japan in a galkapte Far East ah lutsak leh Siberia vuk lak ah khuavot thuaklah in galkap tampi suplawh ding hi.
#3: Chinese & US Factor
Evdokimov in Japan ten Soviet a sim nop hangin Galpi ah US hong kihel khit nung (Pear Harbour a suam khit nung uh) leh China tawh Soviet kipawl leh Soviet galkap ten pawl thakhauh zaw sem nei ding uh hi cih kihta in a sim ngam loh uh hi ci hi. Soviet galkap ten Khalkhin-Gol ah Japante 1939 in a zawh khit nung un China in a leitang khahsuah teng lak kikna ding leh a leitang a kilaksak nai lohte humbitna dingin Japan do kipan hi. 1941 in China galkapte Mao Zedong leh Kuomintang makaihte Japan in thuaklah mahmah ta hi. Galpi Nihna ah Pacific theatres ah Japan galkap 1945 in 2 million si a, Japan lang lamte 300,000 si lak ah Red Army galkap 100,000 si a, China galkapte Red Army galkapte sangin tawm si zaw uh hi.
December 7, 1941 in Galpi Nihna kihel lo a ihmu hithiat lai US galkapte galphual Pear Harbour, Hawaii mun Japan ten va sim uh ahih galpi ah US hong kihel manin Soviet adingin thuhoih hong suak hi. Japan ten Pear Harbour a simna uh ah USte teembaw 80% tum a, teembaw galkap 1,500 a sih banah (Rear Admiral Isaac C. Kidd kihel in) US mi 2,343 si a, 916 mang (missing) hi. Hih thu hangin US President Franklin D. Roosevelt in, "Hih ni pen minthan loh ni ci-in kiciamteh ding hi," ci a, a kisuam ni a zing ciangin US Congress in Japan tungah gal pulak khum hi.
#4. Japan in Nazi tawh a kitelkhial ding kihta hi:
Evdokimov in Japanese diplomats ten Soviet leh Nazi Germany in 1941 leh 1942 in kilemna ding a hanciamna uh piang zo lo hi cih lametna na nei uh hi ci hi. Bang hang hiam cih leh Japan pen Berlin-Rome-Tokyo axis ah kihel ahih manin Nazi Germany leh Soviet in kilemna bawl leh Italy leh Japan guallelhna Germany in piangsak ding hi ci hi. Hih thu hangin Japan in Hitler policy thukimpih lo hi. Third Reich (Nazi Parliament) in US tungah gal a pulak lai-in Japan in Soviet tungah gal pulak lo a, Japan in ngian siamna tawh Germany a lungkim sak loh khak ding pilhuai takin gamtang hi.
#5: Japan in Soviet Union Simna dingin Economy bulphuh ding nei lo hi:
Evdokimov in gal khempeuh pen a tam zaw lungsim a geelna lamsang (ideological ones) ahih tei hangin economy hang (economic reason) panin kipan hi ci hi. 1941-1942 kikal Japan leh Soviet in kidona dingin meetna bangmah kingah lo ding cih ngaihsutna nei napi a sawt loin galdo ding lam a uk Japan (Japanese hawks) ten meetna ding geelna tawh gamkeek leh galdo pan uh hi. Gal kidona dingin galkap millions tampi kizangte an nek tui dawn vak loh phamawh a, liamna tuakte kep loh phamawh a, liamna tuakte puak kik loh phamawh ahih manin Soviet do leh Japan in leitunga gam gol pen Soviet simna dingin galkap tampi a zat loh phamawh a, Soviet sangin economy hoihzaw US leh a pawl Asia gamte navy leh air force ngim in nei masa zaw a, US econony sia leh galdo nuam ding hi cih ngaihsutna nei hi ci-in ci-in Evdokimov in a thugen khum hi.
Source: Sputnik
@Thang Khan Lian #ZUNs