Saturday, 2 September 2017

PASAL SUMBUK A VAN LEI PA' TANGTHU

PASAL SUMBUK A VAN LEI PA' TANGTHU
Ni khat papi khat sumbuk ah a va hawh leh zawhngeu an 50% discount a kizuak mu ahih manin a lei ding tampi kaikhawm hi. A sumbuk ngakpa'n tam lei sawm sa lua ahih manin zawhngeu nei lopi a tate piak sawm dingin ummawh ahih manin, "Na zawhngeu hong lak masa in, tua loin tua zah tak na lei thei kei ding hi," va ci hi. Papi pa zong a inn ah ciah kik in, a zawhngeu va la a, sumbuk ngakpa a lah ciangin leisak pan hi.
Tua leh ni khat tua sumbuk mah ah hong hawh kik leh ui an 50% discount mah in na kizuak ahih manin tampi a lei ding khawm kik hi. Sumbuk ngakpa'n, "Ui na neih takpi lam nong lah kei leh tua zah tak na lei thei kei ding hi," va ci kik ahih manin papi pa inn ciah kik vingveng in, a ui hong tonpih ciangin sumbuk ngakpa'n leisak pan hi.
Ni khat saphuk lai ip (plastic bag) sungah van a dim phial hong khai in, papi pa sumbuk hong lut a, sumbuk ngakpa kiangah, "Hih ka ip sung na khut lang nih in sawksuk sin aw.. bang hiam cih na theih nop leh," ci hi. Sumbuk ngak pa'n en se loin thakhat in tua ip sung a khut lang nih tawh sawksuk buat a....
🤓Sumbuk ngakpa: "Mi ze, na ek hilo maw? Bang hang na ek peuh hong sawk sak na hi hiam liakluak pialpual teh."
👴Papi: "Liakluak pialpual phelphal hong sa zaw ngel mah ing. Van lei nop nei kik ka hih manin a teci lah ding la-in inn ah nong guak ciahsak kik ding ka ut nawn loh man hi bek hi.
Moral: Sumbuk ngak mi khat na hih leh na van leite (customers) a mel et bek panin na simmawh bawl pah kha kei in. Nang mi dangte na bawl bangin hong kithuk kik ngekngek leh nuam na sa khin khol kei ding hi. Sumbuk ah van lei dingin i pai ciangin sumbuk ngak ten hong thusim loh pen na mahmah veve hi.
🖋️Thang Khan Lian

NA RIGHTS THEI IN

NA RIGHTS THEI IN
Hih a nuai a zawng lite thugen ka post pen pawl khat in kumpi lehdona dan in ngaihsun heihai zen uh hi. I rights theih ding cih ka deihna hi bek hi. I rights i theih kei leh ganhing tawh i kilamdan'na om kieuhkeuh lo hi. Leitunga gam a tamzaw ten a Constitution a lakna uh United States Declaration of Independence ah Nuntakna, Suahtakna leh Lungkimna ding zon theihna, delh theihna pen kuamah in hong laksak/suhsak theih loh hamphatna (inalienable rights) hi cih tuang veuvau a, Bill of Rights ah zong tua thu mah gen bel in nei hi.
Hih hamphatna thum pen hong bawlpa' (Creator) hong piak hamphatna hi ci ngiat a, hih kammal pen John Locke in 1689 in a gelh "Two Treatises of Government" ah political society omna hang pen i neih i lamh hong humbitna ding (mihingte nuntakna, suahtakna, gam/lei a genna) hi cih a genna panin US Constitution gelh ten a laksawn ahi hi. Locke in a "A Letter Concerning Toleration" ah magistrate' thuneihna pen nautangte hamphatna (nuntakna, suahtakna leh cidamna) humbit sakna ding hi na ci hi. Locke in a "Essay Concerning Human Understanding" ah mihingte pilna, thutheih theihna ngeina a bukim theihna ding pen pilvang tak leh a kizom in ama lungkimna ding zonna/delhna hi na ci hi.
Conceptualist or Social Contract lim gen mahmah John Locke, John Rousseau leh Thomas Hobbes in hih thute a laigelhna uh ah bullet uh a, mipi/nautang ten a hamphatna uh pawl khat piakhia (surrendered) uh a, tuate humbit sak ding leh picing sak dingin state/authority om a, tua panin social contract (civil society) hong piangkhia hi ci uh hi. State/government in nautangte hamphatna a humbit sak zawh kei a, a picin sak zawh kei leh a tavuan lianpen zo zo lo thuneite leh kumpi langpang/lehdo theihna ding social contract thukimna nei mipi ten rights nei uh hi ci uh hi. Bang hang hiam cih leh thunei (authority/state) in a tavuan zo lo hi.
Government pen i rights hong lakkhiat sak ding hi zaw loin i rights hong humbit sak ding leh picingsak ding hi zaw hi. Na rights na zatna pen kumpi lehdona hilo a, kumpi lanpanna hi kieuhkeuh lo hi. Na rights lim takin zangin na palsat kei leh thukham (law) in hong lawng kha thei lo a, kihtak ding bangmah na nei kei ding hi. Na rights na palsat leh gilbeem (prison) pen na buk mun ding hi. Pasian' thukham zui ten Pasian a kihtakna ding leh kisuanna a neih loh dan tawh kibang linlian hi.
A nuai a zawng lite omna mun a thu kigelhte-
1: Government in et dingin hong phal lohte en kei in. (na mit hum in)
2. Government in gen ding a phal lohte gen kei in. (na muk hum in)
3. Government in zak ding a phal lohte ngai kei in. (na bil hum in)
4. Tho satlupna dingin sekpi (sledgehammer e.i. 0.5 - 1 metre a saute) zang kei in
cihte pen authoritarianism leh dictatorship tawh ki-ukna gamte Constitution ahi hi. Na rights na theih kei a, na rights na zat theihna/ngamna dingin na pau ngam kei a, na gamtat ngam kei a, na do ngam kei leh ganhing bangin hong kibawl in, hong ki-umkhum ngitnget den ding hi. Bang hang hiam cih leh a rights thei lo ganhing tawh kibang hi ve cin. Ozodi Osuji Ph.D
in a laigelhna ah "Ganhing bangin na gamtat leh ganhing bangin hong kibawl ding hi (If you behave like animal you will be treated as one) na ci hi.
🖋️Thang Khan Lian

THEIH A VAL LO, ZUI LENG KISIK LUATNA DING OM LO

THEIH A VAL LO, ZUI LENG KISIK LUATNA DING OM LO
*Mi dailen khit phet in dailen buk sung va lut pah kei in. A ek hu teng uh na sung puak liangin na dik kha ding hi. Mi dailen khit minute 10 kihal beek in dailen buk lut leng a kheng nam teng na dai zaw deuh tuam hi.
*Nipi khua lum lai-in mi kisil khit phet in kisilna buk ah va lut pah kei in. A kisilna tuihu (vapour) uh theng nai lo ahih manin kisilna buk sung na lum hehu ding hi. Tawm vei ngak in la, a kisilna tuihu teng uh a theng ciangin lut lecin kisilna buk a ngei na bang ding hi.
*Na kisil khit ciangin kinulna puan (towel) tawh na taw vang kiim teng na nulna mun lim takin ciamteh in. Kinulna puan na zat kik ciangin na taw kiim teng na mulna mun peuh na mai nulna dingin na zat khak ding baihlam mahmah hi.
*Mi an nek lai peuh in na khaksuah leh nap nakpi in na gingsak damdam kei in. An nete a pau loh hangun hong kih mahmah ding uh hi. Mi an nekna kim peuh peuh ah na khaksuah va sia ging damdam kei in la, na nap peuh na nit nuanua kha kei in.
*Khua lak na vak ciangin zun suak ta ci-in na utna peuh ah peek suk pah buatbuat kei in la, zun tha kim lai peuh dakdak, paupau deidai se kei hi. Hong mu ten hai si e hong cihsan lel ding uh hi.
*Mipi lak ah na om ciangin suak ta ci-in na veih deih takin va na ut bangbangin va peek kei in. A ging lo a san kisin in. Veih neih lo a om loh hangin ui bangin na tuahna teng peuh ah va veih sang gin dupdup kei in. Ui bangin hong kingaihsun ding hi.
*Khua lak leh mi lak ah na nap na nit ciangin tat theih ta ci-in na tuahna teng, kawm, zawl leh baang peuh ah na nap siak gawpgawp kei in. Tawta na hihna a pholakkhiakhia na suak ding hi.
*Mi lak ah na om ciangin kam vang ta ci-in mi thugen ngai masa lopi in na ut teng gen in, thukikupna ah va hai paupau kei in. Mihai bangin hong kingaihsut khak ding baih mahmah hi. Gen nop, kup nop i neih leh mi kikup tawh kituak va kuppih theih kisin leng mipil bangin hong kingaihsun pah hi.
🖋️Thang Khan Lian

BANG HANGA MUSLIM TEN EID PAWI CIANGIN KEEL GO SESE UH HIAM

BANG HANGA MUSLIM TEN EID PAWI CIANGIN KEEL GO SESE UH HIAM
Muslimte pawi Eid al-Adha pen Nekkhawm bawl Pawi ("Sacrifice Feast" or "Bake-Eid") cihna hi a, leitung bup ah Muslimte khawl ni (holiday) a nihna hi a, khawl ni nihna lak panin a siangtho pen in ngaihsun uh hi. Hih Eid pawi ciangin keel tam go thei lua uh ahih manin keel ten Eid pen Die ci-in a kammal a leh sim uh ciangin "Sihna" cih kammal suak ahih manin keelte dah thei mahmah uh a, dah in ham ngeingai uh hi ci-inciamnuih in kigen zawzen hi.
Eid pawi pen pawi mawkmawk hilo a, Muslim ten ka pianna ka pupi uh a cih uh Ibrahim (Abraham a cihna) in Pasian in, "Na tapa (ei Khristiante Lai Siangtho ah Isaac kici) zangin meihal biakna hong pia in," ci-in Moriah mual tungah Abraham' upna a ze-et lai takin Abraham in meihal biakna tau tungah a tapa khau tawh hen in, dawt lum dingin a kitawi lai takin Pasian in a Vantungmi Jibra'il (Gabriel a cihna) sawl in na biak piakna hong kisansak a, gam lak a khau a awk keel (en tuuno i cih) tawh biakna hong pia in a cih phawkna dingin a zat uh ahi hi.
Muslim ten Eid pawi ah keel biak piakna dingin a gawh ciangun a sa seh thum in khen uh hi. Seh thum suah seh khat pen a keel go innkuan ten ngah uh a, seh khat a tanaute uh, a lawmte uh leh a inn vengte uh pia uh a, seh khat mizawng daipamte pia uh hi.
Bang hangin Eid pawi ah keel go sese uh hiam?
Muslimte Lai Siangtho Koran ah Allah (Pasian a cihna) in Ibrahim' tapa masa pen Ishmael (Abraham leh a zi neu Hagar in a neih a tapa uh) Pasian sawlna bangin a thuman'na lahna, Pasian a zahtakna lahna (subservient) dingin Ishmael biakna dingin piakhia ngam hi ci hi. Koran ah Pasian in Ibrahim tungah a kalh bangin meihal biak piakna dingin a tapa Ismael' gawl atsak dingin a kitawi lai takin na biak piakna hong kisansak zo hi ci-in Vantungmi Jibra'il sawl a, a biak piakna dingin keel go in ci-in thupia hi cih kigelh hi.
Tua keel pen Ibrahim in a tapa tawh biak piakna a piak sawm lai takin Pasian in Ibrahim tungah a itna lian a lahna hi ci-in tu dong Pasian in Ibrahim a itna lahna dingin biak piakna ding keel a piak phawkna lahna dingin Muslim ten Eid Pawi hun ciangin keel a gawh sese uh ahi hi.
🖋️Thang Khan Lian

SANGINN LAM PA/NEI PA LEH A SANGNAUPANGTE NIHTE' TANGTHU

SANGINN LAM PA/NEI PA LEH A SANGNAUPANGTE NIHTE' TANGTHU
Ni dang lai-in papi ham khat in inn dei 10 a sang inn lam a, a lam khit a sawt loin a inn pen teenna dingin zang loin sanginn suaksak a, ama'n a sangsiapi (headmaster) len pah hi. Tua leh ni khat a sangnaupang nih aana tawh a ut bangbangin a bawlna cimtak in, mang nuam lo uh ahih manin gawtna pia a, sanginn baang 100 vei tuak tum dingin thu pia hi.
A sangnaupang khatna pa'n sanginn baang za khat vei zong tum nai loin kap nena pah a, 100 vei dong ta tup kei leh 500 vei hong sat ding hi'ng ci-in 100 vei a tup dong si leh nai luang liangin tum sak veve hi. Tua leh a nihna pa hong kipan a, 10 vei deih takin khat veina tum pa' tupna mun mah a tup ciangin "Boom! Boom!" ci-in inn baang a leiseek (brick) khat khit khat hong kia tultul mawk hi.
Sangsiapipa: Hunsak ta in, leiseekte ban kiatkiat mu lo na hiam, mi ze?
Sangnaupang: 100 vei tum dingin thu nong piak sa hi. Sangsiapi khat in a thugen laih themthum ngei lo hi. Na thugen laih kik in, na thugensa na pasal manin 150 vei ka tum ding hi cih tawh baang tup zom veve hi.
"Boom! Boom! Boom! Boom!" ci-in baang hong ciim ziahziah ta hi.
Sangsiapipa: Khawl in, hunsak ta in ka ci hilo maw? Bil nei lo maw? Na bengngong maw phelphal cin. Na sangsiapi ka hih ban ah na pa tawh kigual hi'ng. Thu kong piak theihna dingin na pa zah a ham hi'ng. Hun sak in cih hilh theih loh dingin zawl ta bang kei in.
Sangnaupang: Ka pa min paulap in, ka pa min buahsak in zawl ta hi lopi zawl ta hong ci na hih manin 250 vei ka tum ding hi.
Sangnaupang in baang tum zom a, "Boom! Boom! Boom! Boom! Boom! Boom! nasia semsem hi.
Sangsiapi khukdin in, a khutte zep kawm in," Hong maisak in boih. A baang khempeuh ciim khin zo ta a, a sual/tuang beek bangmah hong lawhsak nawn kei in.
Moral: Na uk khumte uk zo ta, thuzawh zo ta ci-in na thuneihna a val in zang in, na kamciamsa na pelh ciangin na ukna man lo leh na thuciam peelna thuaklah na uk khumte hong heh ciangin bawl kik theih loh zah siatna nang tungah hong tungsak lah lo uh hi cih mangngilh khial kha kei in. Nang tung hong kibawl ding na deih bangin midang tungah zong na hoih bawl in la, thuman thutang tawh a kilawm in vaihawm in. Tua in nang adingin damna zatui hi zaw ding a, na thupha ngahna kong kihonna hi zaw in, na ukna sawt mang zaw ding hi. Kumpi gilo bangin na uk leh nautang gilo bangin mipite hong gamtang leh na thuakzo kei ding hi.
🖋️Thang Khan Lian

VJ DAY: BANG HANGIN GALPI NIHNA LAI-IN JAPAN TEN RUSSIA KHATVEI BEEK DO NGEI LO UH HIAM CIH NAM NGA IN ET PAKNA

VJ DAY: BANG HANGIN GALPI NIHNA LAI-IN JAPAN TEN RUSSIA KHATVEI BEEK DO NGEI LO UH HIAM CIH NAM NGA IN ET PAKNA
Sept. 2, 2017: Tu ni-in pen VJ Day, Japan tungah gualzwhna Ni (Victory over Japan) kici a, Galni Nihna ah Sept. 2, 1945 in Japante a langte uh Allied Force-te [Soviet Union (tu-in Russia kici)], England, China, Russia leh a pawlte) khut sungah a kipiakkhia (surrendered) ni a kum 72 cin ni ahi hi. Military journalist Alexander Evdokimov in Imperial Japan in bang hangin Great Patriotic War (Galpi Nihna) hun lai-in Japan hat mahmah napi Soviet Far East sim ngei lo hiam cih nam nga gen hi. September 2, 1945 in Japan in Japan Bay ah USS Missouri teembaw sungah kipiakhiatna suai kai a, tua suaikaihna ah Soviet Union panin Lieutenant-General Kuzma Derevyanko in Japan a kipiakkhiatna ding Japan's Instrument of Surrender kici suaikai palai in pang hi. Tua khit Lieutenant-General Kuzma Derevyanko in US in Japan a ukkhumna General Douglas McArthur's headquarters ah palai sem hi.
Japan in a kipiakkhiat ma nipi kal tam lo in a kihal lai-in Soviet galkap Red Army ten China gam-a Japan in Manchuria a ukkhumna Japan galphual ah Kwantung Armyte galkap million val va zo uh hi. Hih Red Army-te gualzawhna operation pen US historians ten khuaphialep bangin galkap million val zawhna hi ci-in 'August Storm' ci uh a, nipi kal nih sungin Red Army ten Japan galkap 677,000 that uh a, Japan galkap a si ahih kei leh a liam (killed or wounded) 84,000 pha a, galmat in Japan galkap 593,000 man uh hi. Hih operation ah Red Army 9,800 si a, 24,500 in liamna tuak uh hi. Russiate mi tampi leh historian tampi in Red Army ten Manchuria va sim in, Japan galkapte a zawh manin Galpi Nihna ah Japan in kipiakkhiat ding thukhensatna nei uh hi cih ngaihsutna bullet uh hi.
Kum tampi historians-te ngaihsutna ah Red Army ten Eastern Front ah galdo nasia takin a pat theihna uh pen galkap thahatna tawh gamkeek Japan ten German Nazi galkapte kipawlpih loin, Nazi galkapte Moscow khuapi ah 1941 in hong lut uh leh Stalingrad khuapi ah 1942 in hong lut un a kipawlpih loh man uh hi ci uh hi. Ahih hangin military journalist Alexander Evdokimov in Moscow leh Stalingrad ah Soviet ten Nazi galkapte a lelh lai un Japan ten Nazi galkapte kipawlpih loin a tuam in galdo veve uh hi ci hi. Galpi Nihna ah Japante kipiakkhiat kum 72 cin ni-in Evdokimov in bang hangin Japan ten Soviet gam Far East hong sim ngei lo uh hiam cih nam li a gente en ni:
#1: The Japanese Soviet-Neutrality Pact: Japan in Far East:
Japan in Soviet a sim lohna hang pen April 1941 in Soviet makate leh Japanese Foreign Minister Yosuke Matsouko in kisim loh ding, kidaangkoih ding ci-in thukimna suai a kaih man uh hi ci hi. Ahih hangin Evdokimov in Soviet leh Nazi ten kisim lohna dingin thukimna suai kai napi un Nazi ten Soviet gam Moscow leh Stalingrad khuapite sim veve uh ahih manin hih thusimna pen lai them hi bek hi ci ci hi. Thukimna suai a kikaih khit kum lang sungin gal kipulak in galdona (military operation) Japan in mun tuamtuam ah a pat manin thukimna suai palsat Japante phual Kwantung Army base 1945 in Soviet in zawh ding geelna nei hi ci hi.
Japan in China gam-a Manchuria sim in la a, Soviet tawh thukimna a palsat lian loh manin Soviet in Japan ten Far East sim dingin upmmawh Soviet in Far East a a galkapte 1941 in Russia Western Frointiers ah 28 Division-te koih hi.
#2: Khalkhin-Gol ah Japante zawhna:
1939 nipi hun kipat ma (spring) leh nipi lai (summer) in Soviet galkapte leh a kipawlpih Mongolia galkap ten Mongolia-Manchuria gamgi ah Japan galkapte leh a kipawlpih Manchukuo galkapte zo uh hi. Evdokimov in hih bangin Japan leh a pawlte galkapte a guallelh man un Japan in Red Army-te pen a khe uh-ah lei om napi siatna lianpi piangsak thei hi cih ngaihsutna nei uh hi ci hi. Hih thu hangin Japan ten Soviet tawh kisim lohna ding thukimna (non-aggression pact) nei pah uh a, Japan ten thukimna bullet den uh hi ci hi. Tua loin Western Soviet Union, Soviet Far East pen a sim dingte adingin lut baih lo a, Soviet in a galkapte Trans-Siberian railway hangin galdo ding tampi manlang takin a lom in puak thei ahih manin a sim ding baih lo hi. Western USSR ah Steppe lohing omna leitang golpi ah lut a baih bangin Far East ah lut baih lo a, Japan in a galkapte Far East ah lutsak leh Siberia vuk lak ah khuavot thuaklah in galkap tampi suplawh ding hi.
#3: Chinese & US Factor
Evdokimov in Japan ten Soviet a sim nop hangin Galpi ah US hong kihel khit nung (Pear Harbour a suam khit nung uh) leh China tawh Soviet kipawl leh Soviet galkap ten pawl thakhauh zaw sem nei ding uh hi cih kihta in a sim ngam loh uh hi ci hi. Soviet galkap ten Khalkhin-Gol ah Japante 1939 in a zawh khit nung un China in a leitang khahsuah teng lak kikna ding leh a leitang a kilaksak nai lohte humbitna dingin Japan do kipan hi. 1941 in China galkapte Mao Zedong leh Kuomintang makaihte Japan in thuaklah mahmah ta hi. Galpi Nihna ah Pacific theatres ah Japan galkap 1945 in 2 million si a, Japan lang lamte 300,000 si lak ah Red Army galkap 100,000 si a, China galkapte Red Army galkapte sangin tawm si zaw uh hi.
December 7, 1941 in Galpi Nihna kihel lo a ihmu hithiat lai US galkapte galphual Pear Harbour, Hawaii mun Japan ten va sim uh ahih galpi ah US hong kihel manin Soviet adingin thuhoih hong suak hi. Japan ten Pear Harbour a simna uh ah USte teembaw 80% tum a, teembaw galkap 1,500 a sih banah (Rear Admiral Isaac C. Kidd kihel in) US mi 2,343 si a, 916 mang (missing) hi. Hih thu hangin US President Franklin D. Roosevelt in, "Hih ni pen minthan loh ni ci-in kiciamteh ding hi," ci a, a kisuam ni a zing ciangin US Congress in Japan tungah gal pulak khum hi.
#4. Japan in Nazi tawh a kitelkhial ding kihta hi:
Evdokimov in Japanese diplomats ten Soviet leh Nazi Germany in 1941 leh 1942 in kilemna ding a hanciamna uh piang zo lo hi cih lametna na nei uh hi ci hi. Bang hang hiam cih leh Japan pen Berlin-Rome-Tokyo axis ah kihel ahih manin Nazi Germany leh Soviet in kilemna bawl leh Italy leh Japan guallelhna Germany in piangsak ding hi ci hi. Hih thu hangin Japan in Hitler policy thukimpih lo hi. Third Reich (Nazi Parliament) in US tungah gal a pulak lai-in Japan in Soviet tungah gal pulak lo a, Japan in ngian siamna tawh Germany a lungkim sak loh khak ding pilhuai takin gamtang hi.
#5: Japan in Soviet Union Simna dingin Economy bulphuh ding nei lo hi:
Evdokimov in gal khempeuh pen a tam zaw lungsim a geelna lamsang (ideological ones) ahih tei hangin economy hang (economic reason) panin kipan hi ci hi. 1941-1942 kikal Japan leh Soviet in kidona dingin meetna bangmah kingah lo ding cih ngaihsutna nei napi a sawt loin galdo ding lam a uk Japan (Japanese hawks) ten meetna ding geelna tawh gamkeek leh galdo pan uh hi. Gal kidona dingin galkap millions tampi kizangte an nek tui dawn vak loh phamawh a, liamna tuakte kep loh phamawh a, liamna tuakte puak kik loh phamawh ahih manin Soviet do leh Japan in leitunga gam gol pen Soviet simna dingin galkap tampi a zat loh phamawh a, Soviet sangin economy hoihzaw US leh a pawl Asia gamte navy leh air force ngim in nei masa zaw a, US econony sia leh galdo nuam ding hi cih ngaihsutna nei hi ci-in ci-in Evdokimov in a thugen khum hi.
Source: Sputnik
@Thang Khan Lian #ZUNs