HUMPINELKAI LEH NAUPANGNO' KHAT TANGTHU
Ni dang lai-in ganhingte kumpi gam (animal kingdom) ah gialkialna lianpi kialpi bangin tung tung hi. Humpinelkai in a an dingin ganhing dangte bat mat in, a balzaan khit ciangin a nek hangin a nuntakna uh humpi in a laksak khak ding a lauhna hangun ganhingte a phun leh a lehnan' (confront) ngam kuamah om lo uh hi.
A tawpkhong in humpi cih loh siah gahingte kumpi gam-a teng ganhing dangte in kimuhkhawmna (meeting) khat hong nei ngeingai uh a, humpinelkai sikbawm (iron cage) sung khatah a khum ding zia ngimna khat tawh thukimna hong nei thei ngawngaw uh hi. A ngimna bangun hong semkhia thei takpi uh a, sikbawm sungah humpineikai hong khum in tawh (key) kap khum in khumbit zo uh a, nipi kal a sim tua sungah humpinelkai leh leh tui bangmah pia loin khumcip uh hi.
Tua leh ni khat, humpinelkai kikhumna kiangah naupangno pheklek khat hong vak a, hong tuak kha hi. Humpinelkai in tua naupangno kiangah, "Hong hunkhia ta peuh in boihboih aw...," na ci hi. Ahih hangin tua naupangno in hunkhia nuam pah lo hi. Humpinelkai in khitui luang liangin a hutkhiatna dingin kunh ngaungau ahih manin naupangno in zong tua humpi lainathuai hong sa a, ahih hangin,"Thu khat nong ciam masak leh kong hunkhia bek ding hi. Tua sikbawm sung panin kong khahkhiat khit ciangin hong petlum kei ta peuh in," ci hi. Humpinelkai in naupangno a petlup lohna dingin a kamciam khit ciangin naupangno in hunkhia hi.
An leh tui ngawl in a kikhumna sikbawm sung panin humpinelkai hong pusuahkhiat theih ciangin naupangno kiangah lungdam ko a, naupangno in a nasep hoih maban a kim in (in complete) a sep bukim dong sem suak dingin nget beh lai hi. Koi ci nget hiam? Naupangno in humpinelkai' gilkialna a thoihna dingin amah mah hingtang in humpi an dingin a kipiakna dingin kalh hi. Naupangno in a hutkhiat ma-in a thukimna uh humpi kiangah genpha kik a, "Bang hangin nang tungah na hoih kong bawlna tu-in a sia tawh nang hong thukkik sawm mawk na hi hiam?" ci-in dong hi.
Humpinelkai in, "Boihboih aw, tu hun i leitung nuntakna pai zia pen na hoih lote na hoih tawh kithukkik a, na hoih i sepkhiatnate na hoih lo (gitlohna) tawh hong kithukkikna mun leh hun hi ta hi," ci-in dawng hi.
Tua leh ni khat, humpinelkai kikhumna kiangah naupangno pheklek khat hong vak a, hong tuak kha hi. Humpinelkai in tua naupangno kiangah, "Hong hunkhia ta peuh in boihboih aw...," na ci hi. Ahih hangin tua naupangno in hunkhia nuam pah lo hi. Humpinelkai in khitui luang liangin a hutkhiatna dingin kunh ngaungau ahih manin naupangno in zong tua humpi lainathuai hong sa a, ahih hangin,"Thu khat nong ciam masak leh kong hunkhia bek ding hi. Tua sikbawm sung panin kong khahkhiat khit ciangin hong petlum kei ta peuh in," ci hi. Humpinelkai in naupangno a petlup lohna dingin a kamciam khit ciangin naupangno in hunkhia hi.
An leh tui ngawl in a kikhumna sikbawm sung panin humpinelkai hong pusuahkhiat theih ciangin naupangno kiangah lungdam ko a, naupangno in a nasep hoih maban a kim in (in complete) a sep bukim dong sem suak dingin nget beh lai hi. Koi ci nget hiam? Naupangno in humpinelkai' gilkialna a thoihna dingin amah mah hingtang in humpi an dingin a kipiakna dingin kalh hi. Naupangno in a hutkhiat ma-in a thukimna uh humpi kiangah genpha kik a, "Bang hangin nang tungah na hoih kong bawlna tu-in a sia tawh nang hong thukkik sawm mawk na hi hiam?" ci-in dong hi.
Humpinelkai in, "Boihboih aw, tu hun i leitung nuntakna pai zia pen na hoih lote na hoih tawh kithukkik a, na hoih i sepkhiatnate na hoih lo (gitlohna) tawh hong kithukkikna mun leh hun hi ta hi," ci-in dawng hi.
Hun sawtpi thu kituh in a kinial (debated) khit nungun humpi leh naupangno in na hoih i sepkhiatte a hoih lo tawh kithukkik a, na hoih lo i sepkhiate a hoih tawh kithukkik mah hiam cih thu a khensat ding leh kipsak (confirm) dingin ganhing thum a thu hamsa uh thukhensakna dingin thukimna hong nei ta uh hi. Thukhenna bawl ding ganhing thumte in na hoihte a hoih lo tawh kithukkik a, na hoih lote a hoih tawh kithuk mah hi ci-in a kipsak kim uh leh humpi in naupangno balzaan in netum ding a, a kipsak kei uh leh a suahtaksakna dingin thukimna hong nei ta uh hi.
Tua leh, thukhen dingin ganhing masa penna dingin keel in hih bangin thu hong khen hi: "Humpi' thugen pen thuman mah hi a, na hoih i bawlte a hoih lo tawh hong kithuk kikna mun hi. Tua dingin keima tuah thu gentehna hi pah hi. En in... ka ekte lokho mipa in eklei in zang a, lei hoihna za dingin zang napi-in a khaicite hong pokhiat ciang leh a lak ciangin ka ek panin a ngah khaici kungte leh gahte ka nek ding cikmah in hong phal ngei vet lo hi. Mihingte in ka ekte eklei dingin a zatna panin a khaici pokhia leh gahte ka nek khak ding hong kham den uh hi," ci hi.
Humpi in naupangno kiangah, "Keel' thugenna pen thuman hi a, 1:0 hi ta hi," ci-in a hate gawi puak gamgam ta hi.
Humpi in naupangno kiangah, "Keel' thugenna pen thuman hi a, 1:0 hi ta hi," ci-in a hate gawi puak gamgam ta hi.
Naupangno zong cimawh kisa-in ui kiangah hong pai-in ama lamah pangin thukhen dingin hong cial hi. Tua leh ui in, "Lawm aw, na hoih i sepkhiatnate a piak kikna dingin a hoih lo tawh hong kithuk takpi mah hi. En in, sabeng in a kikuan ciangin cik leh nawng lak, kiak leh singbuk lakah sa hawlin ka tai kawikawi lam mi khempeuh in thei khin hi. Sa a kimat theihna dingin ka hanciam theih zah leh cihtakna sit loin ka huh hangin sa a kimat ciangin kei thaman dingin a sate hong kipia loin a guh bulomtang teng bek ka ngah hi. Tua bek hi loin, zan ciangin ganvil dingin inn pua-ah hong kikoih a, meihal biak piakna dingin tuuno a kizat bangin gutate' khutlum leh thautang thuak ding leh thang antah ding bangin hong kizat hun om lai hi," ci hi.
Humpinelkai in ui' thukhenna thukimpih mahmah a, a mukte liakin a ha a gawi puak guapguap kawmin naupangno kiangah, "Tu-in 2:0 hi ta a, kaam (chance or opportunity) khat bek na nei lai hi," ci hi.
A thum veina thukhen dingin sumkuang hong tuak kha uh hi. Sumkuang' kiangah a thu hamsa (problem) uh hong koh khit ciangun sumkuang in hih bangin hong gen hi: "Kong dawn'na kong piak ma leh ka thukhenna ka pulakkhiat ma-in na kinialna uh koi lai panin hong kipan a, i vekin a bul ah a ciahkik masak phot kisam hi," ci hi. A thum un a kinialna uh a kipat cilna mun ah va pai uh a, naupangno in a tangthu a bul a bal in a mun panin a suut khit ciangin sumkuang in naupangno kiangah:
Humpinelkai in ui' thukhenna thukimpih mahmah a, a mukte liakin a ha a gawi puak guapguap kawmin naupangno kiangah, "Tu-in 2:0 hi ta a, kaam (chance or opportunity) khat bek na nei lai hi," ci hi.
A thum veina thukhen dingin sumkuang hong tuak kha uh hi. Sumkuang' kiangah a thu hamsa (problem) uh hong koh khit ciangun sumkuang in hih bangin hong gen hi: "Kong dawn'na kong piak ma leh ka thukhenna ka pulakkhiat ma-in na kinialna uh koi lai panin hong kipan a, i vekin a bul ah a ciahkik masak phot kisam hi," ci hi. A thum un a kinialna uh a kipat cilna mun ah va pai uh a, naupangno in a tangthu a bul a bal in a mun panin a suut khit ciangin sumkuang in naupangno kiangah:
"Humpinelkai na muh cil in koi ah om hiam?"
"Sikbawm sungah om hi," ci-in naupangno in dawng hi.
Sumkuang in, "Sik bawm sungah lut phot o leh," ci-in humpinelkai kiangah a gen bangin humpi lut pah buat hi.
Sik bawm sungah humpi a lut khit phetin sumkuang in naupangno kiangah, "Tua hun in a sikbawm kikalh maw kikalh lo..." ci-in dong hi. "A sikbawm kikalh a, humpi tua sungah awkcip in pusuak thei loin awkcip hi," ci-in naupangno in dawng hi.
Tua leh sumkuang in thakhat thu-in tua sikbawm a tawhtang (key) tawh kalh khumin a kampha a suahsak naupangno kiangah, "Tu-in lungnuam in pai ta ni. Gen beh ding thudang om nawn lo hi," ci-in paipih hi.
Tangthu a deihna: Thu khatpeuh na dawn'na na piak ding ciang leh thukhenna na bawl ding ciangin a tangthu kipatna a bul a bal kan masa lopi-in lawp luat manin dawn'na ahih kei leh thukhenna bawl khum kei in. Keel leh ui in a thukhenna uh pen naupangno leh humpinelkai' kinialna kipatna bulpi telcian loin amau thuakna pansan uh a, ahih hangin a man lopi-in naupangno' tungah zangin thukhen uh hi. I va tuah khak ahih kei leh i va kigolh khak lohna hun leh thupiang leh dinmun khatpeuh ah mite' thukhenna leh thugen ziate i va up khit pah khak ding kidophuai mahmah hi. Vukkhal ahih kei leh khuigep;khuainun (ice or wax) tuisuak sak napi buannawi kimlai suangtum bangin a khauhsak pen i tung sunni (sun) mah hi cih i mangngilh loh ding kisam hi. Thupha na tuahte zawhthawh thu zangin thusia leh gitlohna tawh na thukkik leh samsiatna ahih kei leh kamsiatna na tuak peelmawh hun hong tung veve ding hi.
✍️ Thang Khan Lian #ZUNs

