Saturday, 8 April 2017

TU ZAN CIANGIN TU KUM ADINGIN JUPITER LEITUNG PANIN A NAI OM PEN AH KIMU THEI DING

TU ZAN CIANGIN TU KUM ADINGIN JUPITER LEITUNG PANIN A NAI OM PEN AH KIMU THEI DING
April 8, 2017: Solar system kiim-a planet om teng lak panin a golpen ahi Jupiter kici tu zan ciangin 2017 adingin i teenna leitung tawh hong kinaih pen in om ding ahih manin a golna ngeina cia a i muh sangin a golzaw in van tung lam ente (skywatchers) leh Hubble Space Telescope in et theih ding hi. Jupiter ah huih gol mahmah "gas giant" kici om hi.
Jupiter pen a omna lehlam (opposition) lian ah a om laitak ahih manin Jupiter, leitung (Earth) leh ni (sun) tawh git tang (straight line) ah a om laitak uh ahi hi. I teenna leitung panin telescope zang loin mit bek tawh (naked eye) Mercury, Venus, March, Jupiter leh Saturn kimu thei den a, i teenna leitung panin Jupiter pen a ngeina mun ah a om ciangin ni panin van lehlam (opposite side) ah om ahih manin ni tum khit ma deuh in kimu thei a, zingsang ni suah ma deuh in tum zel hi. Leitung bup a leilu lam (Northern Hemisphere) a om khempeuh in tu zan tawntung van leitaw lam-a om "Spica" kicihna lian tungah mu thei ding uh hi. Spica kici pen Virgo kici aksi lom om khawmte lak panin a vakpha pen ahi hi.
NASA a planetary scientist Amy Simon in Space.com ten a interview na-ah tu zan ciangin Jupiter pen leitung tawh kinaih 415 million miles (668 million kilometers) bek ah hong om ding ahih manin Hubble telescope bangin en leng ni dang sangin a mel a kitel zaw in kimu thei ding hi ci hi. Tu zan ciangin van a om vakna a neih khempeuh lak panin vak pha pen ding ahih manin muhnop diak ding hi ci hi. Zan diakin Hubble telescope panin Jupiter a kimuhna ah a sungah mei honpi "cloud bands" kimu a, a sungah huihpi leh tuihual bangin khuahun (weather) om hi cih kimu thei hi ci hi.
Jupiter sungah huihpi 500 mph (800 km/h) a hat huih lompi/lianpi "wind giant" ahih kei leh "Jupiter's Great Red Spot" kici 1830 kum in zong kimu ngei a, hih huih lompi pen kum za khat val kimu thei hi. Tu zan in Jupiter' khapite (moons) zong telescope zang se loin kimu thei dinga, telescope neute (binoculars) tawh ki-en leh Jupiter' khapi golpen - Io, Europa, Ganymede leh Callisto tel tak leh siang takin kimu thei ding ahih manin vantung lam en nuamte adingin lawphuai mahmah hi ci-in Amy Simon in ci hi.
Jupiter:
Surface area : 6.1419×1010 km2 (leitung gangin 121.9 vei golzaw)
Volume : 1.4313×1015 km (1,321 Earths)
Mass : 1.8986×1027 kg (317.8 Earths, 1/1047 Sun)
Tu lian-a Juper lim pen a link panin kisave thei lo ahih manin a mu nuam ten hih a nuai-a link na mek un.
http://www.space.com/36400-jupiter-close-approach-hubble-te…
Source: Space.Com and Wikipedia
A tei: Thang Khan Lian 

TOMAHAWK CRUISE MISSILE THU LEH A KIZATNA MUNTE

TOMAHAWK CRUISE MISSILE THU LEH A KIZATNA MUNTE
April 8, 2017: US in April 6 zingsang 4:40 am Local Time in Mediterranean tuipi a US Navy's destroyers, USS Ross leh USS Porter teembaw tung panin Tomahawk Cruise missiles 59 (a sm a tuat in a tawm pen $60 million val bei hi) in Homs province sunga om Shayrat (Ash Sha’irat zong a kici) military airfield a kapna hangin mi nga si hi ci-in Homs governor in ci a, Independent news in mi 7 si ci a, Syria ulian ten mi 7 si ci a, Wall Street Journal mi 16 si hi ci hi. Tomahawk pen tuipi (teembaw leh tuinuai teembaw) panin a kilawn hi a, a ngimna lianlian khakna (precision strike) dingin Global Positioning System (GPS) kithuah hi napi zanhal a 59 kikapte lakah 23 bekin a ngimna airfield kha a, airfield runaway nangawn dengsia zo loin vanleng sia kibawlpha kik lai (under repair) 7 bek dengsia hi Russia in ci hi. Pentagon in bel khat in na nasep ding bangin sem loin (malfunctioned) a, 58 in a ngimna kha hi ci hi. (Russia galkapte leh mitary adviserste Syria ah om a, US in a kapna mun ah om lo ahih manin na up nop penpen na up ding hi lel hi).
Tomahawk pen US in leinuai bukna (underground) bunker kapsiatna dingin a bawl hi napi zanhal a Syria a kapna un underground bunkers a galvan kikoihte susia lo hi kici hi. Zomi news tuamtuam ah Syria kumpi in chemical attack bawlna dingin a pansan munte ngimna tawh US in kap kipan ta hi a cih hangun kei news sim khakte ah US in Syria in chemical galvan koihna dingin a upmawhna munte a kap sak hilo in Syriate gal vanlengte a ngimna leh chemical attack a bawl nawn lohna ding vauna tawh a kap hi bek kici a, kap kik sawm zong ci lo hi. Galpi 3na pian' ding a genkhol nangawn om liang in hih thu tawh mekmat pah pong uh hi. Leitungah nuclear galvan nei gam 8 bang om ahih manin galpi om leh leitung bei ding ahih manin a hai lo buang galpi piansak ding a ut om lo ding hi. A si ut kuamah ki-om nai buang lo hi. Kamsang khempeuh up pahpah loh ding thupi hi.
Tomahawk pen long-range (a gamla kapna), subsonic/supersonic (aw sangin a manlang zaw) leh khawhun siatna leh khuahun hoihna mun a kizang thei cruise missile ahi hi. (Subsonic pen 550 mph ai keh 890 km/h hi). Tomahawk min pen Red Indians (Native American zong a kici)-te' temta min panin a kila ahi hi. 1970 in McDonnell Douglas in na bawlkhia hi. Tua khitin medium range panin long-range in kipuahpha a, tua khitin mun niam kap theihna ding missile in kibawlpha kik hi. Raytheon in puahpha kik leuleu a, tu-in General Dynamics (tun Boeing Defense, Space & Security a kici) ten zong bawl ta uh hi. US in Gulf War 1991 khit nungin nak zat mahmah a, galvan pound 1,000 gik pua zo hi. US in a galdona teembaw Navy Destroyer kicite a panin tai (maile) 1,000 tan a gamla kapna dingin zang uh hi. Tomahawk pen 1983 panin kizang ta a, US Navy leh Royal Navy ten nak zat mahmah uh hi. A kibawl cilin General Dynamics in bawl a, tua khit Raytheon leh McDonnell Douglas company in bawl hi. Tomahawk Block IV namte pen khat bek $ 1.94 tak man hi (FY 2015 in, tu-in tam man zaw lai ding hi cihna hi).
BGM-109 Tomahawk tuamtuamte:
1. BGM-109A Tomahawk pen Land Attack Missile – Nuclear (TLAM-A) hi a, W80 thermonuclear galvan pua in kizang hi. 2010-2013 a kipanin kibawl nawn lo hi.
2.RGM/UGM-109B Tomahawk pen long kapna [Anti Ship Missile (TASM)] in kizang a, radar tawh kithuah hi. 1990 a kipanin kizang nawn lo hi.
3: BGM-109C Tomahawk pen lei a om (Land Attack Missile) kapna missile hi a, Bullpup warhead kici kithuah hi.
4. BGM-109D Tomahawk zong lei a om kapna missile (Land Attack Missile) in kizang a, Dispenser (TLAM-D) kici kithuah in tampi vei puak thei hi.
5. RGM/UGM-109E Tomahawk zong lei a om galte kapna (Land Attack Missile) mah in kizang a, TLAM Block IV zong kici hi (TLAM-C kipuahpha).
6. BGM-109G pen Ground Launched Cruise Missile (GLCM) hi a, W84 nuclear warhead kici tawh kithuah hi. 1991 panin kizang nawn lo hi.
7.AGM-109H/L pen Medium Range tung lam panin lei a omte kapna (Air to Surface Missile) [MRASM] hi a, a dangte sangin hat lo zaw deuh a, turbojet powered ASM kici tawh kithuah a, tampi vei puak thei hi. Ahih hangin kizang ngei nai lo hi. $569,000 tak man hi.
United States Navy ten Tomahawk a zatnate uh:
1.1991 Gulf War (US in Iraq a do masakna) ah Tomahawks 288 kizang hi. Tuinuai teembaw (Submarines) panin 12 kikap a, kidona teembaw panin 276 kikapkhia hi. Amasa pen dingin January 17, 1991 in US teembawpi USS San Jacinto panin kikapkhia hi. Tua khitin tuinuai teembaw USS Pittsburgh leh USS Louisville panin kikapkhia kik hi.
2.June 26, 1993 in Tomahawks 23 tawh Iraqte' Intelligence Service command leh control center kikap hi.
3. September 10, 1995, "Operation Deliberate Force" kici ten USS Normandy teembaw panin Tomahawk 13 central Adriatic tuipi panin Bosnia a Serbiate gam a radio tausang (tower) kapsak uh hi.
4. September 3, 1996 in Tomahawk cruise missile 13 zangin Iraq sim lam a Iraqte air forcete phual kikap hi.
5. Al-Qeada ten USte' embassy Afghanistan leh Sudan ah bomb a puahsak khit un August 20,1998 Tomahawk missiles 75 tawh kap uh hi.
6. Iraq galkapte pan mun Dec. 16, 1998 in 'Operation Desert Fox' kici ah zong Tomahawk missile kikap kik hi.
7. 1999 in 'Operation Allied Force' kici ten US teembaw leh Britishte submarines panin Tomahawk missiles 218 tawh Serbia leh Montenegro kap uh hi.
8. Operation Enduring Freedom kici October 2001 in Tomahawk missiles 50 kiim tawh Afghanistan kikap hi.
9. 2003 (Gulf War II) in Iraq ah Tomahawk missiles 802 kikapkhia hi.
10. Yemen a Abyan governoratate sunga al-Ma'jalah kianga om al-Maffad a Al-Quedate training camp December 17, 2009 in Tomahawk missiles 2 tawh kikap hi. Amnesty International in mi 55 si a, tuate lakah nautang 41 (naupang 21, numei 14 leh pasal 6) kihel hi cin gen hi. US leh Yemen in hih Tomahawk ko kap hi zong ci loin, ko kap hilo hi zong ci ut lo hi. Ahih hangin diplomatic thu pholak ten US Navyte' teembaw panin kikap hi ci-in gen khia hi.
11. March 19, 2011 in US leh British ten Tomahawk missiles 124 (US ten 112, British ten 12 ) Libyan khuapi - Tripoli leh Misrata mun 20 kap uh hi.
12. March 22, 2011 tanin US leh UKte' teembaw panin UGM-109 te 159 Libya ah kikap hi.
13. September 23, 2014 in USte' teembaw - USS Arleigh Burke leh USS Phillipine Sea teembaw panin Tomahawk missiles 47 tawh San Tuipi leh Persia Tuipi a kipanin Syria a ISISte omna - Ar-Raqqah, Deir ez-Zor, Al-Hasakah, Al-Bukamal leh Khorosan group kicite omna Aleppo (Syria tum lam) US ten kap uh hi.
14. Syria kumpi in Idlid province ah chemical galvan zang hi ci-in ngawh a (mi 82 si, 200 kiim liam), April 6, 2017 zingsang nai 4:40 am Local Time in US in Mediterranean Tuipi a US galdona teembaw US Navy Destroyers, USS Ross leh USS Porter teembaw panin Homs province sunga om Syrian military airfield, Shayrat (Ash Sha’irat zong a kici) airfield Tomahawk cruise missiles 59 tawh a kapna hangin mi 6 in sihna tuak hi ci-in Al Jazeera breaking news ah kisuaksak hi. Ash Sha’irat pen Homs province sunga om hi a, Homs khuapi panin 40 kilometers (25 miles) kigamla hi. Homs Governor Talal Barazi in bel Ash Sha'irat airfield kikapna hangin mi nga si a, mi sagih in liamna tuak hi ci-in gen hi. UK-based Independent newspaper in bel mi 7 si hi ci a, US-based Wall Street Journal in bel mi 16 si hi ci hi.
 United States Navy ten Tomahawk cruise missile nam tuamtuam 3,500 kiim nei dingin ki-ummawh a, a sumin tuat leng US $2.6 billion man ding hi.
US Navy ten 2015 a kipanin Tomahawk bawl khawlsan sawm uh a, ahih hangin kum 10 khit ciangin a hoih zaw bawl kik sawm uh hi.
Type : Long-range, all-weather, subsonic cruise missile
Place of origin:United States
Service history: In service 1983–present
Used by:United States Navy, Royal Navy
Production history:
Manufacturer General Dynamics (initially)
Raytheon/McDonnell Douglas
Unit cost:US$1.59m(FY2014)
Specifications:
Weight-2,900 lb (1,300 kg), 3,500 lb (1,600 kg) with booster
Length-Without booster: 18 ft 3 in (5.56 m)
With booster: 20 ft 6 in (6.25 m)
Diameter:20.4 in (0.52 m)
Warhead Nuclear: W80 warhead (retired)
Conventional: 1,000 pounds (450 kg) High explosive or Submunitions dispenser with BLU-97/B Combined Effects Bomb or PBXN
Detonation mechanism: FMU-148 since TLAM Block III, others for special applications
Engine:Williams International F107-WR-402 turbofan using TH-dimer fuel and a solid-fuel rocket booster
Wingspan:8 ft 9 in (2.67 m)
Operational range:Block II TLAM-A – 1,350 nmi (1,550 mi; 2,500 km) Block III TLAM-C, Block IV TLAM-E – 900 nmi (1,000 mi; 1,700 km), Block III TLAM-D – 700 nmi (810 mi; 1,300 km)
Speed:Subsonic; about 550 mph (890 km/h)
Guidance system:GPS, INS, TERCOM, DSMAC, active radar homing (RGM/UGM-109B)
Launch platform:Vertical Launch System (VLS) and horizontal submarine torpedo tubes (known as TTL (torpedo tube launch))
-WSJ, Independent, Al Jazeera, Wikipedia and NY Daily News.
A kaikhawm: Thang Khan Lian @ Zomi United News (ZUNs)