Wednesday, 12 June 2019

CIDAMNA TAWH KISAI: URINARY TRACT INFECTIONS (UTIs)

CIDAMNA TAWH KISAIURINARY TRACT INFECTIONS (UTIs) 

Urinary Tract Infection kici bang hiam?
Urinary tract infection (UTI) kici pen i zun paina kipatna - kal, kal panin zunbu ah zun paina mun, leh pasalte zun leh na tui paina tuizawl (kidneys, ureters, bladder or urethra) cihte ah lungno (bacteria) in natna a piangsak ciangin tua genna kammal in kizang hi.
UTI hangin kum sim in millions in buaina na tuak uh hi. UTI natna damsakna dingin antibiotics kinak zat mahmah a, ahih hangin inn panin UTI natna panin kikepna ding leh dalna ding nam tuamtuam om hi. Numeite zunbu pen pasalte a sangin neu zaw in, a zun paina uh leh a natui uh a paina mun (urethra) tom zaw ahih manin a urethra uh-ah bacteria a lut ding baihlam zaw in nai zaw ahih manin pasalte sangin UTI natna 10 vei ngah ding uh baihlam zaw hi.
Numeite zunbu ah bacteria a lut ding baihlam zaw in UTI natna a ngah baih zawk ban uh-ah UTI natna a ngah theihna dingun a lauhuai nam dangdang zong om hi:
*A zun paina uh mel ahih kei leh nasep zia a ngeina bang lo (abnormal urinary tract shape or function) hi.
*A naupaai theihna dingun awm sung tuap leh sin kikal kideina sapan dildel (diaphragms) ah spermicidal agents om hi.
*Zunkhum (Diabetes)
*Nu leh pate panin kilawhsawn suk zunbu ah natna om hang
*Nin neih a kam khit nung (postmenopausal) ciangin numeite taksa kawm a vang neu cikcikte a sisan uh-a piangsak (hormone) levels kilaih ahih manin a zunbu uh-ah bacteria lut in UTI ngah baih uh hi.
*A naupaai ciangun numeite hormone kilaih ahih manin UTI natna a ngah ding uh baihlam sak hi.
*Nu leh pa kipawl a gamtatna (Sexual activity) neih takin numeite zun paina leh natui paina zawl (urethra) ah natna piansak thei lungno (bacteria) lut hi. Tua banah pasal tuamtuam leh tampi tawh kipawlna hangin a zunbu uh-ah natna UTI a ngahna ding uh baihlam sak hi.
*A nuntakna sung uh hun khatpeuh ciangin numeite a kimkhat in UTI natna ngah peelmawh uh hi.
Tua banah nek leh dawn nam tuamtuamte a khumsakna dingin a kibawltawm (artificial sweeteners), nek dinga namtui ante (spicy foods), zu, coffee, a thu theite (acidic fruits, citrus), ahih kei leh niangteh leh coffee lak-a kihel (caffeine) om dawn theihte (caffeinated drinks) cihte in zunbu nawngkaisak thei a, UTI kilatkhiatna (symptoms) ding lauhuaisak ahih manin na zunbu cidamna dingin a tunga nek leh dawnte a hun bek ne in dawn in kidawm in. UTI natna na neih sung leh na ngah lohna dingin hihte kideek lecin hoihpen hi.
UTI natna piangsak mun diak pen ngoi panin bacteria lungno hi a, ahih hangin lungno dang fungi leh viruses kici ten zong UTIs natna piangsak thei hi. Bacteria nam nih Escherichia coli leh Staphylococcus saprophyticus in UTI natna 80% bang piangsak uh hi.
UTI natna kitheihkhiatna (symptoms) hih bang ahi hi:
*Zun thak ciangin zunthakna a kang ding bangin sa-in (burning sensation) na a, zun suah thithe den napi tam pai lo hi.
*Zun meii bang pian ahih kei leh mial deda (cloudy or dark urine) hi.
*Zun namsia diak se in uih thei hi.
*Zun eng in si them tawh kithuah hi.
*Zunbu ah a kikim lohna om bangin ngaihsutna piangsak hi.
*Nungzang guh na hi.
*Nu leh pa kipawl ciangin zunthakna na in sip velval
UTI natna damsakna ding leh ngah kik lohna dingin lungno dalna leh thahna zatui antibiotics kici kizang a ngah kik lohna ding leh a dalna dingin khat veivei antibiotics tawmtawm in hun sawtpi (low doses long-term) kizang hi.
UTIs natna panin kikep leh kidal theihna dingin inn panin a do ding dan nam tuamtuamte:
* A tui lamsang (fluids) a tam thei pen dawn ding. Tui tawm dawn mahmahte pah ding. Dangtak luatna dunmun (dehydration status) a omna hangin zunbu ah natna piangsak baih mahmah hi. Tui tampipi dawnna hangin zunbu a bacteria lungnote zunbu sung panin pusuak khiasak ahih manin UTI natna ngah ding panin hong kem thei hi.
Study bawlna hun sawtpi zun thakna dingin a lawng (pipe) sawt zangte (long-term urinary catheters) in zun tam tha lo uh ahih manin UTI a ngah ding uh baihlam mahmah hi cih mukhia uh hi. 2003 in study a kibawlna numei 141 kisitkhia a, tua lakah dawn theih a tui lamsang tawm dawnte leh zun tha mun lo ten UTI ngah baih mahmah uh hi cih mukhia uh hi. Study dang kibawlna ah numei 28 amau leh amau ki-etkhiatsakna kinei a, tui tam dawn ten UTI natna a ngah theihna ding uh nakpi takin kiamsak hi cih kimu hi.
*I tatsa in tui a kisap zah i piak theihna dingin zingsang panin lup ma dong tui dawn a, i dangtak sim in tui a tam theitei dawnna in UTI natna ngah ding panin hong kigamla sak thei hi. Tui a tam theithei dawn a, zun thakthak lel leng UTI natna piangsak thei bacteria lungno zunbu panin kitha khia ahih manin UTI ngah ding panin kikep theihna hoihpen hi.
*Vitamin C tam nek ding. Vitamin C nek khansakna hangin UTI natna dak theih hi cih thuman tawh lahna ding thu kimukhia hi.
Vitamin C in zun a alna (acidity) khangsak ahih manin UTI natna piangsak bacteria lungno that hi.
*Vitamin C a tam omna thei nam tuamtuamte leh anteh lohingte tam nek hoih hi. Red peppers, lengmo (oranges), leenggah (grape) leh kiwi thei ah Vitamin C tam ahih hah nek leng hoih a, zun alsak semsem ahih manin UTI natna piangsak bacteria lungno that hi.
*Cranberry thei khum lo tui (unsweetened Cranberry juice) dawnna pen UTI dona dingin hoih mahmah hi. Cranberry thei in zunbu ah bacteria a om lohna ding nasem ahih manin UTI natna ngah ding panin hong kem thei hi.
*Probiotic ne in. Probiotics pen an leh a dang a kibehlap nate tawh i nekkhawm microorganisma adingin phattuamna piangsak a, i gilpi ah bacteria a hun bek omsak in UTI natna piangsak lo dingin omsak hi. Probiotics pen supplement form in a kingah banah a thu a kibawl ante (fermented foods) - kefir, kimchi, kombucha leh probiotic yogurt ah zong om hi. Probiotic in i cidamna a hatsak banah natna dalna nasepna (immune function) thahatsak ahih manin UTI natna ngah ding kiamsak hi.
Study khatin a muhna ah probiotic om tamna mun Lactobacillus in numei picing ten UTIs a ngah ding panin kem hi cih mukhia uh hi. Study dang khatin a muhna ah UTI natna ngah kikna ding panin kikepna dingin antibiotics bek nek sangin probiotics leh antibiotics UTIs ngah kik ding panin hong kipelhsak thei hi cih mukhia uh hi.
Antibiotics pen UTI natna panin kidalna dingin a dal thei lianpen hi hi a, gil ah bacteria level om ding zah nawngkaisak thei hi. Antibiotics tawh kikep khit ciangin probiotics nekna hangin gilpi a bacteria a om ding na dal thei hi. Probiotics in gilpi ah lungno hoih (good bacteria) om theihna ding level khangsak a, antibiotics nekna hangin siatna piangsak tawh kizomsak (side effects associated) kiamsak hi cih studies panin kimukhia hi.
Probiotics be nekna hang ahih kei leh antibiotics tawh nekkhawmna hangin UTIs natna ngah ding panin hong dalsak thei hi.
*Cidamna tawh kituakin ding zongsat tuamtuamte (healthy habits) sikan nei-in nang leh nang kithunun (self-discipline) in. Kisilna, zunbuk ekbukte sianthosakna leh dam theihna dinga zongsat tuamtuamte
(hygiene habits) hangin UTI natna panin suahtakna ding lampi hoihpen piangsak thei hi.
*Na zun suak mahmah napi ip keeikai kei in. Tua in bacteria lungno kibehlap sak ahih manin UTI natna ngahna ding baihlam sak hi.
*Nu leh pa kipawl;lupkhop khit ciangin zun tha (peeing after sexual intercourse) leng bacteria lungno kizelh ding dal thei ahih manin UTIs natna ngah theihna ding lauhuaina kiamsak hi.
*UTI natna ngah baih ten naupai ding panin kipelhtheihna ding pasalte natui in naupaai theihna ding a piansakna dingin a dalna/thahna (contraceptive) zatui zatna (spermicide) a zat loh ding uh ahi hi. Bang hang cih leh spermicide zatna hangin UTI natna ngah ding kibehlap sak hi.
*Zunbuk dailen buk (toilet) na zat ciangin a mailam leh nunglam sawp siang gige in. Tua in zunbu ah bacteria a lut ding dal a, UTIs natna ngah ding panin hong kipelhsak thei-in kiamsak hi.
*D-Mannose pen cikhum (sugar) nam hi a, cranberries thei ah kimu in UTIs natna neite kepna ding leh UTIs ngah kik lohna dingin ne leng hoih hi. Bearberry teh (uva-ursi zong a kici), dandelion zung leh leh dandelion teh ne leng UTI hong pian kik ding dautuam sak hi. Lothang kang (garlic) in antimicrobial properties nei ahih manin bacteria a khan ding a dal banah UTIs ngah ding panin dal thei hi.
Thei (fruit) pen cidamna dinga hoih ahih hangin acid tam luatna theite in zunbu ah nawngkaina piangdak ahih manin UTI symptoms nasia sak hi. Tua ahih manin UTI nantna nei-in na kikep dingin tampaza, lengmo, leenggah leh mehthuk (lemon, orange, grapefruit, and tomato) ne kei lecin hoihpen hi. Tua loin zunbu a nawngkaisak thei leh UTI natna kuangsak thei thei nam tuamtuamte lakah apple, theikha (peache), leenggah (grapes), plums, strawberries leh lengthei (pineapple) hi. Hih theite' tui zong UTI natna kikep sungin dawn loh ding hi.
Source: Healthline.com; Written by Rachael Link, MS, RD on April 23, 2017; Everyday Health
@ Thang Khan Lian #ZUNs

No comments:

Post a Comment