Monday, 4 September 2017

THALAKNA AKSI NA PHAK DONG DELH IN: LEITUNGA BOEING HAWL NUMEI NAUPANG PEN

THALAKNA
AKSI NA PHAK DONG DELH IN: LEITUNGA BOEING HAWL NUMEI NAUPANG PEN
Sept. 4, 2017: Kum 30 mi Anny Divya (Anne Divya zong kici) pen India gam Pathankot, Punjab ah 1987 in piang a, Vijaywada, Andhra Pradesh (AP) state ah teng uh hi. A tun feet 5 leh letmat 6 (5'6'') a sang Divya kum 17 a phak in AP nusiatsan in Indira Gandhi Rashtriya Uran Akademi, UP state ah vanleng hawl sin dingin kuankhia hi. English medium a kah ahih hangin Mangpau siam lo ahih manin a training pat theihna dingin Mangpau kisin pha kik hi. Kum 19 a phak in 2005 in a training zo hi. Tua khit Spain gam ah Boeing 737 ah kum nih training kik a, tua khit London khuapi ah Boeing 777 ah training kik hi. July 2017 in Captain ngah a, kum 30 a phak in leitung adingin vanleng hawl numei masa pen suak a, international flight gam 30 val ah hawl ta hi.
Tu lianin Divya pen Air Indian commercial airplane pilot hi a, leitunga Boeing 777 vanleng numei commander naupang ahi hi. Anny Divya' tangthu pen a ettehhuai mahmah leh i sunmang khawlsan lohna dingin tha hong pia hi. A neu cil panin vanleng hawl (pilot) ding lunggulh a, a sunmang (dream) lianpen ahi hi. AP state a Vijaywada khua-a a khangkhiatna innkuan pen vanleng lamsang thu a thei vet loin innkuan hausa zong hilo uh hi. Mangpau a siam loh ban ah sum leh paai haksatna, ngeina kibat lohna tampi in a sunmang tangtun theihna ding dal napi a innkuanpihte thapiakna leh ama hanciamna hang lieuliau in hih ciang hong tung zo hi.
Divya in, "Ka pa pen Indian Army hi a, Pathankot ah post ahih manin tua mun ah ka piang hi. Voluntary pension la-in Vijaywada ah ka teeng uh a, hih khua-ah sang ka kah hi. Ka neu cil panin vanleng hawl ding ut ka hih manin tua hun a naupangte pen engineering ahih kei leh siavuuan ding bek ut uh ahih manin hong zahpih in, hong nuihsan uh hi. Kamphatna tawh ka lunggulh pilot hanciam ding na nu leh pa'n tha hong pia uh hi. Ahih hangin ka tanau ten ka uukna hong awi lo uh a, ka nu'n hong gum hi. Tua hun lai-in pilot cih pen numei adingin nekzonna dinga nasep (professional job) in kingaihsun lo hi," ci hi.
"Ka pa'n a hun lopi in voluntary pension la ahih manin sum lamsang ah haksatna ka tuak uh hi. Vijaywada a khangkhia ka hih manin Mangpau a gelh thei leh a sim thei bek ka hi hi. Tan 12th ka zawh kum 17 ka phak in Uttar Pradesh state ah flying school - Indira Gandhi Rashtriya Uran Akademi (IGRUA) ah ka kahna dingin sum bat a pung in loh kik ding (loan) dingin ka leibat la-in training dingin ka kuan hi. Khua ta panin khuapi ah sangkah ka hih manin ngeina tawh kisai (cultural) khempeuh hong kilaih hi. Mangpau pau hamsa sa ka hih manin ka lawm ka gual ten hong nuihsan den uh ahih manin ka maizum hun tam mahmah a, ciah kik ding tampi vei ka sawm hi. Ka ciah nop hun a tam mahmah hangin ka ciah kik kei a, ka nu leh pate hong thapiakna tawh scholarship ka ngah hi. Kum 19 ka phak in training ka zo a, Air India ah sepna ka ngah hi. Spain ah training dingin hong kisawl a, training ka zawh in Boeing 737 hawl theihna ding hamphatna ka ngah hi. Tua khit nung ka nunghei nawn kei hi. Kum 21 ka phak in London ah training dingin hong kisawl kik a, tua a kipanin Boeing 777 hawl ka kipan hi. Tua a kipanin ka nuntakna hong kilaih hi. Tua khit nung gam tuamtuam ah vanleng ka hawl a, ka khualzinna panin ka sinnate in na tampi hong sinsak hi," ci hi.
Valeng hawl i cih pen pasal a tamzaw ukcipna siamna tawh nasepna (dominated profession) hi lai a, India gam ah airline pilot pen 15% hi a, leitung bup (globally) et in numei vanleng hawl pen 5% bek hi lai hi. Divya pen maizum baih mi ahih hangin haksatna tampi a tuahte lungkia loin nawk ngam ahih manin leitung adingin airliner company golpen Boeing 777 Commander numei masa pen suak hi. Boeing 777 vanleng in mi (passenger) 396 pua zo hi. Tu-in Captain Anny Divya in kha khat in meii lak ah a hun naikal 70-80 kikal a tamzaw ultralong haul flights ah zang a, naikal 14 - 16 bang a vanleng hawl mun khat panin a bawhna ding leng hi.
Anny Dvya in, "Ka vanleng uh pen passenger ten numei (kei) hawl hi cih a theih ciangun lungmuang in, lungkim mahmah uh hi," ci hi. "A hawl (pilot) naupang lua dingin um lo uh a, a commander kei ka hih lam a theih uh ciangin lamdangsa thei mahmah uh a, 'Wow! Amah commander hi mawk maw?' ci uh a, pawl khat ten ka khut hong len (shake hand) uh hi," ci-in Sputnik newste kiangah gen hi. Anny Divya' tangthu leitung gam tuamtuam ah News outlets tuamtuam ah kizeel hi. "Mi tampi in message hoih nono hong khak uh a, na tangthu in tha hong pia in, ka lungdam hi," ci-in message hong khak uh hi ci-in Anny in gen hi. Anny Divya pen nungak lai hi. 
Source: Sputnik; The Hindustan Times; Stars Unfolded; https://everipedia.org/wiki/anny-divya/
@Thang Khan Lian #ZUNs

NI SIM IN I PASIAN PAAI DEN I HIAM? I KHRISTIAN THU-UP ZIA KISIT KIK PHAT HUAI MAHMAH

NI SIM IN I PASIAN PAAI DEN I HIAM? I KHRISTIAN THU-UP ZIA KISIT KIK PHAT HUAI MAHMAH
Zan nipi kikhop ka ciah lam un Hindu ten kum sim in a Ganesha pasian uh tui sungah ah a paih ni uh tawh kituak ahih manin a pasian lim uh lampi kiangah na tung beubau uh hi. Pawl khat laam in, pawl khat tu hiathiat in, nuamsa leh kituak in lungdam mahmah uh a, lampi na dal uh ahih manin tawl khat traffic jammed a, ka awkcip uh hi.
Tua hun lai takin hih kum sim in milim pasian bia a, tuipi ah paaite leh ei a nungta Pasian bia Khristian kici Zomite khantohna leh thumanna tehkak in ka lungngai hi. Milim biate sangin ei thu-um kicite gam ah bang hanga ngongtatna, golhgukna, nekgukna, mulkimna bei a kithah kimatna, zuaugen kihtak lohna, thuman lohna hih zah takin nasia a, milim bia ten a nu leh pate uh, amau sanga u zawte leh ham zawte hih zah ta-in zahtak napi ei Zomi ten nu leh pa, ei sanga u zawte zahtakna kiam semsem mawk hiam cih thute ka lungngai hi. Milim biate tung panin sin ding leh etteh ding tampi nei in, leibat tampi nei hi hang cih lunggaih tham ka sa mahmah hi. I thu-upna leh i thusan zia lim takin i ki-et phat a, i kibawl phat ding leh milim biate muh theih dingin i vak i taan'sak ding pen ei thu-um mite tavuan leh Khristian ngeina hi cih hong phawksak kikkik hi. Sa lah sa lo, vot lah vot lo Khristian hi thong lai hang ei cih hong phawksak hi.
"I gamtatnasate limtakin ki-enpha kikin Topa’ lamah kiheikik ni. Vantunga om Pasian tungah i lungsim pia-in thu ngen ni.
“Topa aw, nang tungah kong khial uh a, hong lehdo kha ka hih manun ka mawhna uh na hong maisak nai kei hi. “Kote nong nungdelh a, na hong that khinzo hi. Heh na hih manin na hehpihna a kiseelcip hi. Na hehna, meiipi zahin sah mahmah ahih manin ka thungetna uh na kiang a hong tungzo kei hi. Hih leitungah kote a kihhuai nahteh muat bangin na hong bawl hi.
“Ka galte khempeuh un hong simmawhin a hong zahpih uh hi. Siatna bekbek tawh kidimin, kihtakna leh launa tawh ka nungta uh hi. Ka mite a kisiat manin ka khitui hawktui luang a bang hi. “Ka khitui kang thei loin luitui bangin luang tawntung a, vantung panin Topa in hong ensukin a hong muh ciangin, ka khuapi kisiatna in ka lungsim hong kitamsak hi. “A thu om lopi-in ka galte in hong mudah uh a, vasa siah bangin thang a hong siah uh hi." (Kah La 3:40‭-‬52)
🖋️Thang Khan Lian

US HURRICANE TANGTHU + HOUSTON BAI SA-IN A NGEI BANG KIK DINGIN MAINAWT TA

US HURRICANE TANGTHU + HOUSTON BAI SA-IN A NGEI BANG KIK DINGIN MAINAWT TA
Sept. 4, 2017: US gam-a kum 12 khit nung adingin huihpi hatpen Hurricane Harvey in Texas a nuai khit nipi kal khat cing khit in zanhal in Houston leh khuapi tuamtuam a tuikhangin a suksiatnate en in President Trump na zin a, a nasep ding tampi leh tuikhangin a suksiatte a muh ciangin lam kik (rebuilding) ding tam lua ahih manin maimual sa (grim face) in ciah kik hi. Trump in bel hih tuikhang pen mi siam ten kum 500 khit nung a khat veina ding hi ci pan hi (kua experts-te gen hiam cih bel a Twitter ah tuangsak tuan lo a, US ah tuikhang mza nai hiam cih bel gen lo hi). Hurricane Harvey pen Category 4 a hat huihpi hi a, Texas state leitaw-nisuahna lam nawk gawp ahih manin hutkhiatna nasem ten tui in a tup innte ah awkcip lai om hiam ci-in gunkuang (boat) leh helicopter tawh zonna nei kawikawi lai uh hi.
Texas sunga khuapi lianpen Houston ah tuikhan kiam lam manawh ta a, a kiim a om Boremouth khua ten tui supply ngah lo uh a, Port Arthur khua bel hoih lam manawh ta hi. Port Arthur khua-a Tobias James in, "Hih bang kum 37 sungin ka mu ngei nai kei hi," ci-in a inn kisia leh a car buk (garage) a car siate etna nei hi. Hih siatna lianpi piangsak tuikhang in a suksiatte lam kikna dingin White House in Congress kiangah "down payment" kici emergency aid (huhna kin) $ 7.9 billion nget sawm hi. Texas ah zanhal in Trump a hawhna pen a nih vei a hawhna hi ta a, zan (Nipini; USte adingin tu ni) pen Hurricane Harvey hangin Trump in "Gam bup Thunget Ni," dingin pulak hi.
Houston Mayor Sylvester Turney in khuapi keu ta a, ahih hangin tui kholna letna kiim-a teng mi 15,000 - 20,000 ten a omna mun nusiatsan dingin thu pia hi. Turner in inn kisia ten a inn uh siasak nin bulomtangte hemkhia ding huhna kisam uh a, inn 40,000 - 50,000 kikal Houston kiim ah kisia hi ci-in gen beh hi. Texas Governor Greg Abbot in ni li ni (Thurday) zan in bukna inn 258 beel mi 42,000 val Texas ah om a, Louisiana ah bukna beel mi 3,000 om hi ci hi. US gam adingin Hurricane Hurvey tuamtuam hangin tuikhang (flood) nasia piangsakte: Hurricane Harvey (1981), Hurricane Harvey (1993), Tropical Storm Harvey (1999) Florida nawk a, van $15 million siasak hi, Tropical Storm Harvey (2005) pen 1936 khit nung a hatpen hi a, ni 12 sung tak nung hi, Hurricane Harvey (2017) pen Aug. 17 in kipan in Aug. 25 in dai a, guahtui 40 inches (1,000 mm) zusak a, teenna ding nei lo mi 30,000 bek om bilbel a, hutkhiatna nasem 17,000 kizang a, mi 31+ bek si hi.
*US gam-a hurricane hatpen ngate:
1900 in Great Galveston Hurricane, Category 4 a hat; A si: 8000-12000
1928 in Okeechobee Hurricane, Category 4; A si: 2500-3000
2005 in Hurricane Katrina, Category 3; A si: 1500+
1893 in Louisiana Hurricane, Category 4; A si: 1100-1400
1893 in S. Carolina/Georgia, Category 3; A si 1000-2000
US gam adingin hurricane siatna lianpen piangsak ngate:
Hurricane Katrina, 2005; Category 3; A siatsak zah $108 Billion
Hurricane Sandy, 2012 * ; A siatsak zah $71.4 Billion
Hurricane Ike, 2008 Category 2 ; A siatsak zah $29.5 Billion
Hurricane Andrew, 1992 Category 5; A siatsak zah $26.5 Billion
Hurricane Wilma, 2005 Category 3; A siatsak zah $20.6 Billion
Atlantic hurricane database in Category 4 a hat huihpi (hurricanes) 1851 khit a 94 veina hi ta hi ci-in modern meteorological record kimuhkhiat khit nung kiciamteh hi ci hi. Category 4 i cihte hurricanes hat mahmah hi a, huihpi feet 24 a sah nungsak a, Category 5 nuai lian hi a, Category li sanga hat lo zaw deuh pen Hurricane Katrina leh Hurricane Camille ahi hi. Tropical or subtropical cyclones (hurricane) in Florida 488 vei nawk ta a, 1851 khit hurricane season 18 vei piang ta hi. 1943 khit Florida kiim ah Hurricane Hunters in a nawk khit nung huihpi hangin Florida kiim ah mi 10, 272 si ta a, 2004 leh 2005 in Hurricane Andrews in a nawkna hangin van $115 billions kisia hi.
Source: Fox News, Agence Frace-Presse; Wikipedia; Data from NOAA.