Sunday, 24 May 2020

KAMKAIH TAWH UK LOH A PHAMAWH, THUTHEIHNA A NEI LO SAKOL LEH LA BANG KEI IN

KAMKAIH TAWH UK LOH A PHAMAWH, THUTHEIHNA A NEI LO SAKOL LEH LA BANG KEI IN

Islamic Golden Age hun-a physicians, astronomers, thinkers leh writer leh father of early modern medicine ci-in a kiciamteh Ibn Sina in, "Mihai khatin zu a dawn khit ciangin khuamial lakah a tuk leh a zu' i mawhna hi ding hiam?" a cih bangin lockdown order thukhun palsat leng dan (punishment) tuah theih hi cih thei buang in, mihai lah ahi lo, thukham palsat mi gilo (criminal) lah hi buang sam lo ngaihsutna nei khatin lockdown order palsat in matna a tuah a, dan a tuah leh thukham (law) mawhna hi ding hiam? Ahih kei leh government mawhna hi ci-in ngawh ngam teitei huai ding i hi hiam? Ui om muang kimlai na va suih a a hong pet leh a ui mawhna hilo hi.
Covid-19 pandemic sungin mihon kipawlkhopna leh on khawmna panin a virus know lawhsawn theih hi cih mikim in i theih ahih manin religious gatherings or group gatherings bans tawh kituak in mi tuak zah sanga tam zaw om khawm theih loh hi cih thukhun va palsat teitei a, a virus kizelhsakna pen gitlohna hi. "Mi khat in a vengte khat a poisak leh, ama hih bangin ama tung mah ah kithukkik ding a, guh kitan tang ding guh kitan, mittang tang ding mittang, ha tang ding ha kihih ding a, amah in mi khat a poisak bangin amah kipoisak ding hi. Ganhing a that pa in loh ding a, mi a that pa kithat ding hi. (Siampi Laibu 24:19-21)
"A kamkaih tawh uk lohin a phamawh, thutheihna a nei lo, sakol le la bang kei in. Migilote in gimna tampi thuak uh a, Topa a muangte ahihleh itna kip in a hu hi." (Late 32:9-10)
Sanggamte aw, note ahih leh a suakta mi ahi dingin Pasian in a hong sap ahi hi. Ahi zongin tua suahtakna pen na pumpi uh ut bangbangin gamtat theihna dingin paulam zonna-in nei kei un la, itna tawh khat leh khat kikhualna-in zang zaw un. Bang hang hiam cih leh Thukham khempeuh thu khatin kigawm thei a, “Nangmah na ki-it bangin na vengte na it in,” cihna tawh kitom lak thei hi. Ahi zongin note pen gamsa bangin khat leh khat kiphuai-in kipetkha le-uh cin na vekpi-un na siatlawh khak ding uh lauhuai ahih manin hoih takin na kidawm un. (Galati 5:13-15)
Thukham a kizahtak lohna ganhing bangin mihingte phengtat uh hi. Father of Political Science in a kiciamteh Aristotle in, "Mihing lim takin kidawm in a gamtat ciangin ganhingte lakah a hoih pen hi. Ahi zongin thukham leh thuman thutang tawh a kikhen ciangin a siahuai pen hi," (At his best, man is the noblest of all animals; separated from law and justice he is the worst or For man, when perfected, is the best of animals; but, when separated from law andjustice, he is the worst of all) a cih na man mahmah hi. Mihing in thukham zui loin, thuman thutang tawh kituakin mihingte i gamtat loh ciangin a kihtakhuai pen ganhing kisuak hi.
French philosopher leh Social Contract gelh Jean Jacques Rousseau (1712-1778) in, "Man is born free but everywhere in chains," a cih bangin mihingte in a suakta sa-in a piangkhia i hih hangin i suahtakna in ciangtan nei ahih manin i hei suk hei tohna khempeuh ah sik khainiang hong kibulh den hi. Suahtakna freedom leh rights in ciangtan na nei den hi.
✍️ Thang Khan Lian

PASIAN A KIKHEM ZO DINGIN NGAIHSUN KHA KEI IN

PASIAN A KIKHEM ZO DINGIN NGAIHSUN KHA KEI IN

Na kizepna ding nik leh puan na lei ciangin a colour vom mudah tuam sese loin na nawl khin tuan kei hi. Puan mul nei namte (woollen) zong lipkhap bawl tuam in na tuam koih sese kei hi. Ahi zongin mihingte om khawmna ahih kei leh kipawlna (society) sungah na om ciangin mivomte (Negro ci-in slang kammal tawh na sap zawk lai) na pum muhdah a, na simmawh bawl banah na neumuh zaw lai hi. Muslim minamte na gen ciangin mul haute, khamul saute ci-in lipkhap bawl in na pum muhdah hi. Na ngaihsutna lungsim leh lungtang pen muhdahna leh huatna (hatred), nang bek thupi kisa in kiphatsakna leh kiliatsakna (pride and ego), gitlohna (cruelty) tawh kidim a, Dawi mangpa' teenna BIAKINN na suaksak hi.
Nisim in na muh theih Pasian' bawlsa na mipihte leh minam tuamtuamte tungah itna nei loin deidantuam in, simmawh bawl tuam nei in, thupisim tuam nei sese (racism) napi cin cikmah hun in na muh theih loh Sianmang it ing na ci ngam lai zen hi. Covid-19 pandemic nasiat hun lai takin mihon kikhop khawmna panin a virua ngah theih a, sih theih hi cih zong telcian sinsen napi cin na Khristian mipihte nat leh sih ding khualna nei vei loin mihon biak piakna makaih teitei ngam veve lai napi cin na muh theih loh Sianmang ka it hi na ci ngam lai zen hi. Dawi mangpa zong tua bang liangin zuau khem sam kei ve aw!!!
Lai Siangtho in hih bangin na gen hi:
Mi khatpeuh in, “Pasian ka it hi,” ci napi-in a Khristian mipihte a muhdah leh a zuaupi a gen ahi hi. Bang hang hiam cih leh a muh theih a Khristian mipih a it lo mi in a muh theih loh Pasian it thei lo ding hi. Khrih in eite tungah hong thupiakna in: Pasian a it mi in a Khristian mipihte zong it ding hi, cihna ahi hi. (1 Johan 4:20-21) Jesuh in Farisai leh Saddusi mite kiangah Thukham lian pen bang hiam cih dotna a dawnna ah, "Na Topa Pasian uh, na lungsim khempeuh, na nuntakna khempeuh, na pilna khempeuh, leh na thahatna khempeuh uh tawh na it un, a cihna ahi hi. A nihna in: Nangma pumpi na it bangin na vengte na it in, cihna ahi hi. Hihte gel sangin thukham a lianzaw a dang om nawn lo hi,” ci-in a dawng hi. (Mark 12:30-31)
Car koihna mun (garage) ah na om man lel hang ahih kei leh vanleng koihna mun (hanger) ah na om hang lel tawh car ahih kei leh vanleng na suak tuam kei hi. Biakinn sungah na om leh om loh man, lockdown order hun in government in public or religious gatherings ban a koih lai-in palsat in, kikhopna na makaih manin Khristian muanhuai leh citak hong suaksak tuam lo hi.
"Pasian a kikhem zo dingin ngaihsun kha kei un. Mi khempeuh in ama vawh nam khaici mah ngah kik ding hi."(Galati 6:7)
Bottom Line: Being in a Garage does NOT make you a car, so being in Church does NOT make you a Christian either.
Zakna ding bil a nei khempeuh in na za ta un 👂!!!
✍️ Thang Khan Lian