Monday, 23 December 2019

POLITICAL LEH MIMAL HAMPHATNA NGAHNA DINGIN BIAKNA LEH PASIAN' MIN PHENGZAT KHAK DING KIDOPHUAI MAHMAH HI

POLITICAL LEH MIMAL HAMPHATNA NGAHNA DINGIN BIAKNA LEH PASIAN' MIN PHENGZAT KHAK DING KIDOPHUAI MAHMAH HI
Kum zalom 12 ma-in Christian ten Lai Siangtho i zat pen a bu (books) in kikhen lo a, a bung/lian bek (chapters) in na kikhen hi. Kum zalom 12 khit nungin Lai Siangtho bu 66 in hong kikhen a, Thuciam Lui ah (Old Testament) bu 39 sungah a neu (verses) 23,145 om a, Thuciam Thak (New Testament) ah bu 27 om in, 7,957 verses om a, a kigawmin 31,102 verses pha hi.
Lai Siangtho bu 66 sunga a neu 31,102 om kammal sungah tua political party' thu zuih leh political ideologies man pen ahih manin tua party bek na pum gup un la, tua party bek adingin na vote uh na pia un cih a kigelhna kammal khat beek om lo hi. Ko political pen Christianity value tawh kituak a, Christian party hi ung ci-in awngawngte pen biakna vote leh supporters zonna dingin Pasian' min a ut banga pheng zatte bek ahi uh hi. Biakna makai leh sia nengneng hi napi-in a buaipih ding uh Lungdamna Thu tangkopih ding sangin political party khat leh politician khat a pum gupna thu otpih mite pen Lai Siangtho sunga a man lo sia (false teacher) kicite pianzia leh lim neite bek ahih manun amau gente leh amau thusanzia pen haipih khak ding Pasian' deihna tawh na kituak khin den lo ding hi.
Mi hoih a kineihkhem (hypocrite) in, Pasian min a zang party leh politician khatpeuh midangte thukhen ziauziaute pum gupin, haipih liangin mot zuih khak ding kidophuai mahmah hi. A vaak/taang khempeuh kham/ngun hilo a, a ging khempeuh zusa hilo a, ui in a tot khempeuh mi gilo, suamhat leh guta hi khin lo hi. Dawi mangpa in Topa Jesuh a ze-et lai-in zong Lai Siangtho kammal bulphuh in thum vei na ze-et hi cih mangngilh kei in la, LST kammal pawl khat amau panmun dingin eukhia in tua deihkaih in a kisiamtanna thu gente na sial up ma-in a thugente uh LST bup sunga mun tuamtuam panin kammalte tawh a kituak mah hi cih lim takin kantel masa in.
Christianity tawh kua political party leh politician kituak hiam, kua political party leh politician Lai Siangtho tawh kituak hiam cih na theihtel nop leh amaute thugente sangin na Lai Siangtho lim takin sim lecin a party ideologies uh, a party un elections ciangin a manifesto neih uh, a party makaite uh gamtatna leh kampauna leh nasepkhiatna panin Lai Siangtho tawh kituak mah hiam cih na telcian sinsen zo bek ding hi. Dawite nangawn in Pasian um uh a, Jesuh kihta in lau in liing hi.
Pasian min paulap in political leh mimal hamphatna dingin Pasian' min zangkhia ngaihsut lua-in ut bangbang phengzat khak ding pen gim ngam theihna ahih manin lauhuai mahmah hi. Pasian in Moses' kiangah Sinai Mual tung panin Thupiak Sawmte a piakna lak panin a nihna ah, "Topa note’ Pasian’ min a sia lamin na zang kei ding uh hi. Bang hang hiam cih leh Topa in ama min a zang khialte gim pia ding hi," ci-in na gen hi (Paikhiatna 20:7).
Pasian' thuneihna tokhom na tuhsakin midangte tungah thukhen khak ding kidophuai mahmah hi. “Pasian in note hong mawhsak lohna dingin midangte va mawhsaksak nawn kei un. Bang hang hiam cih leh midangte’ thu na khenzia uh tawh kizui-in note tungah hong khen ding a, midangte tungah na zat uh ngeina mah note tungah hong zang ding hi. (Matthai 7:1-2)
Nangma mit sungah singluang a tang kimlai, bangci-in na lawmte kiangah, ‘Na mit sunga ninthem tang hong lakkhiatsak ning,’ ci thei ding na hi hiam? No a kineihkhem mite aw, note’ mit sunga singluang tang lakhia masa le-uh cin, na lawmte uh mit sunga ninthem tang na lakkhiat theihna dingun hoih takin khua na mu thei pan ding uh hi. “Uite tungah a siangtho nate pia kei un. Pia le-uh cin hong pet zawsop ding hi. Vokte mai-ah na suangmanphate uh lot kei un. Lot le-uh cin sikcip lel ding uh hi. (Matthai 7:4-6)
Kong Kawcik (Luk 13:24)
“Kong kawcik bek tawnin lut un. Hell khuk tunna ding kongvang pen lianin a lampi baih a, mi tampi in a zui uh hi. Ahi zongin nuntak tawntungna tun nading kong kawcikin a lampi haksa a, mi tawmno bek in a zuizo uh hi." (Matthai 7:13-14)
Singkung A Gahin Kithei (Luk 6:43-44)
“Kamsang taktak a hilote na muh uh ciangin lim takin kikem un. Amaute in a tungthamah tuu lim hong pua-in, ahi zongin a sungtawng taktak uh ngia hangsan bang ahi uh hi. Amaute’ gamtatna tawh amau’ pianzia na thei ding uh hi. Lingvom kung panin leenggah kilo ngei a, sialtalling kung panin theigah kilo ngei ahi hiam? Tua ahih manin singkung cidamte in gah limci gah a, singkung gina lote in gah gina lo gah uh hi. Singkung cidamte in gah gina lo gah ngei lo a, singkung gina lote in gah limci gah ngei lo hi. Gah limci a gah lo singkungte kiphukin meikhuk sungah kikhul hi. Tua ahih manin amau’ gamtatna tawh amau’ pianzia na thei ding uh hi." (Matthai 7:15-20)
Note Hong Thei Ngei Ke’ng (Luk 13:25-27)
“Kei kiangah, ‘Topa, Topa aw,’ hong ci mi khempeuh, vantung ki-ukna sungah lut thei kim lo ding uh a, vantungah a om ka Pa’ deihna bangin a gamta teng bek lut thei ding uh hi. Tua ni ciangin mi tampi in kei kiangah, ‘Topa, Topa aw, nangma min tawh thu hilhin, nangma min tawh dawite hawlkhia-in, nangma min tawh na lamdang lian tampi bawl hilo ka hi uh hiam?’ hong ci ding uh hi. Tua ciangin keimah in amaute kiangah, ‘Note ka hong thei ngei kei hi. Siatna a gamta mite aw, kei kiang panin kihemkhia un,’ ka ci ding hi. (Matthai 7:21-23)
Bulpi Nam Nihte (Luk 6:47-49)
“Ka thuhilhna za-in a zui mi khempeuhte pen suang tungah a inn a lam mipil pa tawh kibang ding hi. Guah hong zu-in, tui hong khangin, huihpi hong nung a, tua inn a nawkgawp uh hangin suang tungah kilam ahih manin kisia zo lo hi. Hih ka thugente za napi-in a zui nuam lote pen sehnel tungah a inn a lam mihai pa tawh kibang ding hi. Guah hong zu-in, tui hong khangin, huihpi hong nung a, tua inn a nawkgawp uh ciangin a kisia hi. Tua inn naksiat mahmah hi,” ci-in thu a gen hi. (Matthai 7: 24-27)
Sia leh Kamsang Man Lote
Nidang ciangin a upna panun mi pawl khat pialin, zuauthu gente leh dawi thu a kigente a zuihna ding uh Kha Siangtho in tel takin a gen hi. Tua bang zuau thuhilhnate pen zuau genin mi a khem, sik emsa tawh tatgawp bangin a lungsim un a hoih leh a hoih lo a khen thei nawn lote’ kam panin hong gingkhia ding hi. Tua bang mite in zi neih le pasal neih ding leh an pawl khat nek ding hoih lo hi, ci uh hi. Ahi zongin thu um in, thuman thutak a thei mite in lungdamna ko-in a nek dingin Pasian in tua ante a bawl ahi hi. Pasian’ bawlsa na khempeuh a hoih hi a, nial loin, lungdamna pulakin san ding ahi hi. Pasian’ thu leh thungetna hang tawh tuate a hoih a suak ahi hi. (1 Timoti 4:1-5)
Mite in thuman a ngaih nop loh hun, amaute’ deihna bek a zuihnop hun, amaute’ zaknop thute bek a gen ding sia a cial thuahthuah hun hong tung ding hi. Amaute in thuman thutak ngai nuam nawn loin tangthu phuahtawm peuh ngaihsutpi-in nei ding uh hi. Ahi zongin nang na hih leh thu khempeuhah na lungsim ki-ukin haksatnate na thuak inla, Pasian’ thugen nasep semin, na nasepna-ah maa na tun in (2 Timoti 4:3-5)
Topa Jesuh Khrih thu tawh a kituak lo, i biakna paizia tawh a kilehngatin thu tuamdang a hilh mite pen, a kiphasak mawkmawk hi uh a, bangmah a thei het lo ahi uh hi. Tua bang mite in thu kisel thu kinial cihte ut belin nei uh a, hazatna, lungsim kituah lohna, kizahkona, a sia lamin ki-upmawhnate piangsak uh a, thuman thutak zui loin, a lungsim paizia uh a man nawn lo, biakna pen hauh theih nading lampi bekin a ngaihsun mite in a tawntungin kitot kiselna a piangsak uh ahi hi. Pasian biakna hangin a neihsateng tawh a lungkim mite pen biakna in mihau a suaksak takpi mah ahi hi. A taktakin ci lehang, leitungah mihingin i suah laitakin sumlepai tawh i suak kei a, i sih ciangin zong leitung panin bangmah i keng thei tuan kei hi. Sum deihluatna in siatna namkim piangsak hi. Mi pawlkhat in sum deihlua liang uh ahih manin a upna panun pialkhia-in gimna lungkhamna tampi a thuaklawh uh hi. (1 Timoti 6:3-7, 10)
Mite lakah kamsang man lo a om ngei mah bangin note lakah sia man lo hong om ding hi. Siatna a piangsak thei thuhilhna a man lo hong lutpih simin, amaute mahmah a tankhia Topa nangawn nial ding uh hi. Tua ahih manin thakhat thu-in siatna thuaklawh ding uh hi. Tua bang hi napi-in mi tampi takin amau’ gamtat hoih lohna zui ding uh a, tua bangin amau gamtatna hangin mite in thuman lampi gensia ding uh hi. Hih sia man lote in a huaiham manun note kiang panin sum a ngah theihna dingun phuahtawm thu hong gen ding uh hi. Ahi zongin sawt pek a kipanin amaute’ thu a Khen ding pa a kigingsa-in om niloh a, amaute a susia ding pa in en gige hi. Bang hang hiam cih leh vantung mite nangawn in khialhna a neih ciangin Pasian in khahkhong loin hell khuk sungah khia a, Thukhen Ni hun dong ngakin khuamial sungah kol bulhsa-in a omsak hi. (2 Peter 2:1-4)
Politics pen local government leh central government panin gam sung kivaihawmna hoih piansakna ding, gamdangte tawh diplomacy zangin kikawmtuahna ding, tangpi tangta hamphatna leh noptuamna (social welfare) pian'sakna ding platform hi bek a, minam leh biakna min zangin kimuhna ding, kikhenna ding, kitelkhialhna ding, kideidantuamna ding, kigalbawlna ding pian'sakna ding leh minam dangte leh gamdangte gawtna dinga khalna (sanctions) koihkhumna dingin "politics" kici kammal zang masa pen Greek political theorist leh Father of Political Science Aristotle in a zat hilo a, Greek city-state ah welfare government a pian' theihna ding a deihna thu ama muhna a genna laibu POLITICS kici panin kammal kizang tu dong a kizang suak ahi hi.
✍️ Thang Khan Lian @ZUNs