EI NGAIHSUTNA LEH MUH ZIA BANG LINLIAN A DIK PEN NA HI DEN LO HI VEH AW.......
Ei ngaihsutna dan bang linlian 100% nei lo teng Zomi langpang hi, cilgeh ding hi, thau tawh thuhilh ding hi, gawh ding hi cih dante pawl Zomi leh Khristian kici limlim ten kampau in i zat het lohna dingin kidawm hi. Kampau in gu nei hi cih Paunak na om ahih manin i kampau kidawm mahmah ni. Ei luzaang tung teekteek mah ah hong kibuasuk in hong tun khak ding baihlam mahmah hi.
Genteh pakna dingin a beisa hun leh tu hun in leitunga "populism" policy leh rhetoric lim zat mahmah gam makai Hitler, Trump leh Modi cihte bangin amau pumgup lo, amau policies khempeuh 100% support lo peuhmah anti-national, amau pumphatphat lo mediate anti-national leh "Enemies of Germans, Americans or Indian or the state" hi na ci miumiau uh a, tuadan ngaihsutna paipih pong mawk uh hi. A hat hun sung uh huihpi hat bangin hat mshmah vengvung hi. Na enen leng hong kiat ciangun a kiatsukna uh sang mahmah ding hi. Hih dan ngaihsutna nei leh paipihte' vaang sawt kip lo a, a hat sung uh leh thuneihna (power) a let sung uh luita tuikhang vat bang nuam mahmah a, sawt kip loin sawt kho lo hi. Minam itna kician kici loin minam itna kawcik leh dai/toi (narrow and shallow nationalism) kici zaw a, tuk baih mahmah hi. I ngaihsutna a tangzai leh i thawlna zai a, pawl ding tam hi.. Midang a huai zote in minamte itna leh lainatna na ngah uh a, a sih hangun a min uh si ngei lo hi.
Communism, dictatorship, authoritarianism, Facism, Nazism tawh ki-ukna nuai-a om hi nawn lo ihih manin ei ngaihsutna bang linlian nei lote "minam langpang, cilgeh ding hi, tawl mek ding hi, thaumuk tawh thuhilh ding hi, khelbawl in gawtna leh khalna (sanctions) koih khum ding hi," cih ngaihsutnate pen democracy leh Khristian vai hilo a, duhhopna, gitlohna leh lungsimsiatna tawh kidim mi dawilok leh cimawhte policies ahi hi. Democracy deih a awngawng, democracy gam-a om kimlai kuamah communism, dictatorship, authoritarianism, Facism, Nazism ah va kaihlut sawm thapai kei ni. Pawl ding ngah ding kisa in, mite' pimuh leh thupisim ding (tawmkhat sung i ngsh tei khak hangin) i kisak khak leh i valna ding, ei leh ei i kiseek neuna, ei leh ei kituisa buah khumna hi zawsop ding hi.
"Khat leh khat aw kidang githa (guitar) 🎸 khau; mel tuamtuam a nei sakhituihup (rainbow) 🌈 ; Aw gukin a gin' ciangin khat hi; mel sagih khat mah hi. Lungtuak in hong pankhawm uh ciangin ithuai si....Hong ginkhawm liailiai ciang leh pumkhat in hong dinkhawm uh ciangin kilawm in, ithuai in, zaknop leh muhnop diak se zo pan bek hi.
A kibang lo teng gawmkhawm leng picinna... Kisaktheihna ding, thanemna ding leh kitelkhialhna ding om tuan kei.... Ngaihsutna tuamtuamte sungkhawm genkhawm dialdial thei leng cidamhuai a, a hoihpen hong kitel khia zo panin sawt kimang pen hi
Chin a kici utte na kici ding uh a, Zuaumi, Zoomi kici ut teng na kicici lel ding uh hi. Amau kicih hangin Zomi a neu tuam ding, a bei tuam ding, a linglawng leh thanem tuam ding, a zawngkhal leh mangthang tuam ding hi dek suai lo hi. Democracy ah ei deihna bangbang teel theihna dingin "political rights" leh "self-determination" kinei ciat hi. Thah ding leh gawh dingin hong muitum in, hong ngim leh hong sawm, hiam leh thau tawh ei hong do ahih kei buang uh leh i gal hilo uh a, i lang hilo uh hi.
I lang (opposition) ahi ta zongun democracy gam khempeuh ah opposition a om manin democracy a cidam thei na hi pan bek a, mawhpuakna, a kimupailet, sim theih ding (responsibility, transparency & accountability) a om thei na hi pan bek hi. Opposition om lohna mun ah khoi zual zawh loh ganhing bangin ruling government phengtat gawp hi. Midangte' kicihna teng aana (force or coercion) tawh va saisak kehbthu va neih khum den nuam keei pong in, cilgeh sak ding i sawm lai teng bel a gilo masa, khut kha masa (aggressor) ei ihi zawsop hi.
Mikang ten va-ak pen 'crow' na ci uh a, Hindi ten 'kalia' na ci uh a, Zomi ten 'va-ak' ci-in i sap dan, i lawh dan a tuam ciat hangin "VA-AK" ahihna na kiam tuam lo a, na bei tuam lo hi. Official min tawh Kawl ten Kalaymo na ci uh a, Zomi ten Kawlpi kici a, Zomi ten Zangking i cih pen Kawk ten Yangon ci uh, Talpak (Meitei) ten Churachandpur, Imphal a cih uh Zomi ten Lamka, Phai kici hi. I cih dan a kibat loh hangin a khuapi a lim leh mel kilaih tuam lo, neu tuam loin gol beh tuam tuan lo a, na mangthang tuan lo hi. Chin, Chu, Chi cihte tawh buaibuai nawn kei ni. I buaipih keei pong hangin khantohna ding piangsak tuam lo ding hi. Buai loh ding teng buaipih ten buai dinga kilawmte buaipih man ngei lo uh hi. Chin pum zakdah ten zong Kawlpi = Kalaymo, Zangkong = Rangon, Lamka = Churachandpur, Phai = Imphal i cih dante midang ten na pum zakdah oong uh hen la, amau ngaihsutna langpang hi uh teh hong ci pong le uh a langpang i suak pah zen tam? Aana tawh ci dingin hong sawl le uh a zadah ding, a ut het lo dingte ihi lai zen hi.
I minam min pen i buaipih, haipih leh sihpih ding leh midangte tawh i kibuaina ding i leitang zonna dingin i zat ding hilo a, i phattuamna ding, kipumkhatna ding, i bitna leh bukna ding, i nuntakpih ding hi zaw hi. Ut in ut ta kei leng i sisan ah Zomi belh ahih manin ihihna (identity) mah tawh a sikhawm veve ding ihi hi.
Political society leh democratic society ah ngaihsutna 100% kibang ngei lo ding a, ei ngaihsutna leh muh zia pen 100% man den in, a dik pen na hilo hi. Ei ngaihsutna leh muh zia bek msn i sak lai teng kuamah tawh i kituak kei ding a, ki-it kilem in i tengkhawm thei ngei kei ding hi.
"Na lampaina ah nang hong tawng ui khempeuh suang tawh na den lai teng na tun nopna mun na tung ngei kei ding hi."
- 26 October 1951 – 5 April 1955 kikal British Prime Minister Winston Churchill (30 November 1874 – 24 January 1965)
- 26 October 1951 – 5 April 1955 kikal British Prime Minister Winston Churchill (30 November 1874 – 24 January 1965)
✍️ Thang Khan Lian #ZUNs
Photo: Zovok cilgehna. Mihingte' cik kiget loin ganhing' cil bek kiget hi.

No comments:
Post a Comment