Tuesday, 6 June 2017

THUMAN DING TAWH KISAI A NGAIHSUTHUAI LEH CIAPTEH TAK THU TOMKIM

THUMAN DING TAWH KISAI A NGAIHSUTHUAI LEH CIAPTEH TAK THU TOMKIM
Denmark mi philosopher, theologian, poet, social critic leh religious author Soen Kierkegard (5 May 1813 – 11 November 1855) in,
"Haina nam nih om hi. Khat pen a man lo sa a upna hi a, a dang khat pen aman gegu khat up lohna (letkhan nuam lohna) hi," na ci hi.
British ten India hong uk lai un British India a Motihari, Bengal Presidency (tu-in East Champaran, Bihar, India) a piang, party dang om ding pal loin party khat bek ukna kumpi gam leh upadi thuman ding tawh khat takin ki-ukna (authoritarian) leh tangpi tangta tunga thuman lohna a gensia leh langpang a, democracy leh socialism deih George Orwell (a min taktak Eric Arthur Blair, 25 June 1903 – 21 January 1950) in 1984 in a laibu, "Will Ecstasy Be a Crime" cih a gelhna ah...
"Leitung bupah zuaugenna, khemna leh thuman lohna (deceit) hun ciangin Thuman gen khiat ngamna pen kilaihgawpsakna pian'sakna dinga nasepna/gamtatna hi (revolutionary act) hi," na ci hi.
THUMAN pen bang dang hilo in thuman hi a, mihonpi ten thuman thei kim ngei lo ding uh hi. Thuman i cih pen kilawihgawpna piangsak zo hi na ci hi. Thuman pen i khitui luan' hun, i dah hun, lametna nei lo zah in beidong in i om lai nangawn in kiphin liangin i zon ding hi. Khutui luang kawm, dah kawm leh lamet bei kawm in i zon' hangin a koi a koi-ah thuman tawmcik bek kimu zo hi. Thuman muh ding a haksat hangin mihingte nuntakna i khualna tawh hanciam in zong kenkan leng a keu panin kingah thei hi. Khat veivei ciangin thuman ngahna ding leh muhna dingin nuntakna nangawn a man (cost) kipia hi na ci hi.
Antonio Gramsci' thugenna panin Germany gam-a University of Tübingen ah theologian Jürgen Moltmann in a thugente pawl khat la sawn in a gente 1968 in New York Times in suaksak a, tua ah :-
"Kilaihgawpna (revolution) i cih pen a pai zia pongpi khat kingakna (basis of system) kilaihna hi a, sum leh paai zeekna sinna (economics), gamvai (politics), lungsim pianzia hoihna (morality) ahih kei leh biakna (religion) bulpi kilaihna hi a, thuman i cih pen kilaihgawpna hi," na ci hi.
Film director Jorge Sanjines in a cinema bawl khat panin 1982 in laibu khat kikhenkhia hi. American agencies ten Bolivia kumpi tawh kipawl khawm in, Quechua Indians minamte numei leh pasal ten ta a neih theih lohna dingin zatui na sun (sterilized) uh hi. Hih thu a deih lohna a, tua laibu sungah Jorge Sanjine in hih bangin na gen a,
"Thuman pholakkhiat pen ngeina tawh kisai gamtatna ( cultural act) hi," na ci hi.
Thuman lo pholakkhiat ngamna in kilaihgawpna pian'sakna hi. Thuman lo hi cih thei napi in na pau loin na omcip leh mi dawilok na hi a, thuman lo a gum leh thuman lote tha a piapia na hi hi. Na thuman zawh loh manin thuman gen ding kihta kei in. Thuman ding hanciam in la, thuman genkhia ngam leteh hangsanna hong pia semsem zaw dinga, na mai su nitaang bangin taang ding hi. I biak Pasian pen a thuman Pasian ahi hi. Kuamah to nih nasem a sepkhawm theih loh bangin thuman leh thuman lo kilenkhawm thei lo hi. Na thanem man leh na thuman loh manin Amah maipha zon' ding kihta in, thasial kha kei in. Na thanemna leh na cihlahna hangin a thuman Pasian a kisam zaw hi teh. Tua ahih manin na thanemna, na cihlahna, na zawngkhalna leh na thuman zawh lohnate Pasian mai panin seel sawm kei in la, na hihna bangbang tawh Ama maipha zong zaw in. Na thuman zawhna dingin tha hong pia dinga, Pasian' maipha na ngah zo bek ding hi.
Thuman pholakkhiat ding bang zah vei na kihta hiam? A man lo hi cih thei napi in a man loh mah na up tentan veve hiam? Thuman a man lo sakna leh thuman thei napi in up lohna pen haina lianpen ahi hi. Thuman thei napi in gup ngam lohna leh genkhiat ngam lohna pen dawilokna/meidawina lianpen hi. Thuman lecin na ma vang dinga, thuman lecin kihtak ding na nei kei ding hi. Thuman lecin na khansau dinga, mite' maipha na muh loh hangin Pasian maipha na mu ding hi. Thuman lecin lawm leh gual na hauh loh hangin lawm man leh citak na mu veve ding hi. Thuman ding hanciam in. Thuman zo loin na lawhsap hangin thuman ding hanciam khial kei in.
🖌🖋 Thang Khan Lian

No comments:

Post a Comment