NSCN-IM LEH INDIA IN PEACE ACCORD SUAI KAI
National Socialist Council of Nagaland-Isac Muivah (NSCN-IM) leh India kumpi in 'Ceasefire' 1997 in a neih khit nung un kihona (negotiations) 80 vei na nei uh a, kum 16 khit nungin kilemna (Peace Accord) India Prime Minister pa tenna 7, Race Course Road ah zan in (Aug.3) suai kaihna nei uh hi.
Hih kilemna dingin NSCN-IM makaipi pa Thungaleng Muivah in NSCN-IM sik leh tangin India Prime Minister Narendra Modi tawh suai kai uh hi. Hih hun ah India Home Secretary Rajnath Singh, National Security Adviser Ajit Doval leh kilemna dingin a India palai a pang RN Ravi zong kihel uh hi.
NSCN pen Naga National Council (NNC) leh India kumpi in Shillong Accord Agreement a neihna uh a deih loh man un Isak Chishi Swu, Thuingaleng Muivah leh S.S. Khaplang in January 31, 1980 kum in a pat khiat ahi hi. NSCN in North East State leh Northern Burma sung a Nagate tenna mun teng kiphum khahtna ding leh suahtakna ding do in Government of Nagalim kici India tung panin ngetna nei uh hi. Baptist Christian upna tawh Socialism leh economic development manifesto dingin zang uh a, Nagalim sungah Baptist biakna zuih dingin thukimna nei uh ahih manin Catholic priest makai pawlkhat zong pimang ngei uh hi. Ngaihsutna kibat lohna tuamtuam hangin April 30, 1988 in NSCN phel nih suak a, S.S.Kaplang makaihte NSCN (K) kici in, Isak Chisu leh Thungaleng Muivah makaihte NSCN-IM kici uh hi. A kikhen zawh nungin hihte gel kikaptuah den uh hi.
Hih kilemna suaikaihna ah Modi in, "Hih suai kaihna in kum 60 val sisan suahna leh kiphinna bei sak a, buaina a beina bek tham loin mai lam kal suanna kipatna hi" cin gen hi. Modi in a gen behna ah, "North East ah kilemna, bitna leh nek leh tak lamsang baihlam sakna ding leh kikhekna om sak ding pen ka hanciamnate lakah a sang pen khat ahi hi" cin gen hi.
Britain in India a nusiat (1947) khit a kipanin Nagaland ah kiphinna (insurgency) kipan nasia mahmah a, Naga ten ka pu, ka pa hun ua kipanin India mi hi ngei lo hi ung na ci uh hi. Hih kiphinna pen leitungah kiphinna (insurgency) sawt pen pawlin kiciamteh hi. Naga kici sungah nam tuamtuam - Angami, Ao, Chakesang, Konyak, Tangshang (ni dangin Heimi, Pangmi, Tangsa, Wancho, Nocte a kici), Lotha , Pochury, Rengma, Sumi, Maram, Mao, Tangkhul, Thangal, Sangtam, Poumai, Zeliangrong, Phom, Nocte, Maring, adg. dng. om a, British ten Naga ci in khatin nasim khawm uh hi. Tua khit nungin Naga ci uh hi.
Nagate kiphinna pen Kohima ah Naga laisiam pawl khat ten Naga Club cin 1918 pek in na pan uh hi. Nagate India ah sim khop loh dingin Simon Commission ah ngetna memorandum na khia uh hi. Hih kipawl khopna ah Angami Zapu Phizo, Phizo a kici pa 1940 in ong lut nungin Naga Movement ong hat mahmah hi.
Phizo leh Naga makai tuamtuam ten Subash Chandra Bose' makaih Indian National Army leh Japante tawh pang khawmin Kidopi Nihna (1939-1945) ah Allied Forcete (Britain leh a kipawlpihte) suahtakna ding deihin na do uh hi. Indian National Congresste' policy bawl zia a lungkim loh hang un Nagate suahtakna ding do taktakna dingin 1946 kum in Naga Club pen NSCN ong piankhiatna Naga National Council (NNC) cin a min laih uh hi. Tua khit a kipanin gamnuaiah bu in India galkapte kap na kipan uh hi.
Phizo makaih in NNC ten August 14, 1947 in suahtakna/zalenna (Independence) na tangko uh hi (Tu dongin Naga ten Aug. 14 pen Independence Day na ci uh hi). 1948 in India kumpi'n kiphinna nei ci in Phizo man uh hi. 1950 in Phizo kikhahkhia kik a, NNC President dingin kiteel cing hi. 1952 in India Prime Minister Jawaharal Nehru tawh kimuhna leh kihokhopna nei uh a, a ngetna uh kisang zo lo tuakin ki-akgual khen uh hi. Nehru in, "Vantung a kia zongin Nagate letmat (inche) khat zong suahtakna gam kipia lo ding hi" na ci hi.
Tua khit in India galkap ten Naga kiphinna bet daih sawmin Phizo mat dingin zon kipan uh hi. Ahih hangin Phizo Bangladesh ah tai in, London ah tai suak a, a sih dong (1990) London ah om suak hi. Nagaland panin Phizo a tai mang hangin Naga kiphinna khawl tuan lo hi. London panin thapia in nasem hi. Phizo' thukimna lo pi in 1975 in NNC leh India Government in 'Shillong Accord' cih suai kai uh hi. Hih Shillong Accord pen Naga khemna hi ci in Isak Chishi Swu, Th Muivah leh S.S.Khaplang in January 31, 1980 in NSCN a patkhiat uh ahi hi.
Zanin India leh NSCN-IM in Peace Accord suai a kaihna uah Thuingaleng Muivah in, "India PM Modi nuaiah khat leh khat (India leh NSCN-IM) kitheisiam in kizopna thak kipan thei hi" ci in gen hi. NSCN-IM makai Isak Swu Delhi zato ah lum ahih manin hih hunah kihel thei lo hi. Hih kilemna ah bang teng thukimna nei uh hiam cih kithei lo hi. NSCN-IM in India kumpi tawh Ceasefire 1997 kum in a neihna uah Nagate tenna mun teng (Manipur, Assam leh Arunachal Pradesh) Nagaland sungah gawm ding "Greater Nagaland" na ngen uh a, ahih hangin hih thu pen Meiteite, Assamese leh Tripura mite a dingin ciktang meksak khak mah bang hi. I nung July 27 ni in Naga civil society ten Nagaland legislative assembly a neihna uah North East sunga Nagate tenna mun teng Nagaland ah gawm dingin thukimna na nei uh hi. Tua loin hih kilemna ding a ut lo NSCN-K tawh India in Ceasefire a neih uh pat kik ding thu leh galkap ten up mawh thu tawh mi mat theihna leh kap theihna (Armed Forces Special Power Act,1958) a neih uh Nagaland panin lakkhiat ding zong genna nei uh hi.
Nagate ngetna 'Greater Nagaland' ngahna dingin Manipur, Tripura leh Assam in nakpi takin dal ding hi. Greater Nagaland deih lo in Assam, Tripura leh Manipur ah kiphinna om den a, 2001 in Meiteite hon khat zong kihal ngei uh hi. NSCN-K ten zong hih kilemna suai kaih ding deih lo uh ahih manin hih Peace Accord bang tan in a lawh cing zo diam cih ngaihsut huai mahmah hi.



No comments:
Post a Comment