Sunday, 28 October 2018

NAMKE AHIH KEI LEH MINAM MIN LEH IDENTITY POLITICS BUAIPIH KEI NI

NAMKE AHIH KEI LEH MINAM MIN LEH IDENTITY POLITICS BUAIPIH KEI NI
I pu i pate hun a kipanin Khuado Pawi kici in a khang a khang in na kizang a buaina na om vet lo hi. "Dona lingling e, dona lingling e; Gual in kum khua dona lingling e..," ci-in laam na uh a, zu ne in na gualnuam mahmah uh a, ki-it semsemna leh kipumkhat semna leh khat leh khat kineihngaih semsemna pawi dingin na zang uh hi.
Khangthak ten Khuado Pawi i bawl ciangin a pawi thupitna mangngilh in, politics meetna ngahna ding lametna tawh a pawi min leh a mi sangin a minam min bek buaipih a, khat leh khat in amau zat dan ciat man pen ci-in political propaganda dinga zang bang ki-om ta hi. Na buai ngap tan uh na buai lel vo. A min kituh sangin KHUADO PAWI - KUM KHEN PAWI ci zaw in a mi thupisak masa zaw a sa tengin Khuado Pawi na ci toto lel nung ei. Kuamah i kibuaisak loh ding uh a thupi hi.
Pawi min zangin minam leh khua min tuansakna deih in "tribe or ethnicity in politics" tawh buai ngap lai teng leh tuihel leh tuihel loh ding hong kisisituah le uh cin a mi tawh buai man lo liangin na hun uh bei den ding hi. Democracy cidamna kilahna leh Fundamental Rights lak-a a bulphuh (basis or fundamental) "Freedom to form association and freedom to assemble peacefully" langpang teng mah democracy deih kineih in na kampi bek uh tawh awngawng in politics nong buaipih lai teng uh kituahna leh kipumkhatna sangin kikhenna, security nawngkaina hangin hiamgamna zanga kivattushna hanga ngongtatna (violence) leh ki-vaihawmna ginat loh leh citlahna (lack of promoting good governance) na maban un hong ngak ding hi. A suuk semsem a hih bang politics tawh aana tawh kithuzawhna politics (political manipulation) a kizat ciangin a lipkhaphuai kivattuah tualgal in hong ngak lai hi.
Hih banga buai ngap lai diak minamte pen Africa gamte hi lai a, Africa gam tampi "ethnicity in politics" bek mah buaipih leh ultungsak in khang tampi na buaipih khin ta uh a, a ven' sak nop uh hangin sisan supply kisap manin taksa a muatsak natna kilawh sawn (gangrene) bang hi. African "ethnic politics" buaina ettehtak sa lai "minam virus" teng mah na kisik ngam tantan uh na kisituah lel un. Tribe or ethic movement hong thanemsak nuam den namdangte leh government na dah lua ngaungau lua lo ding a, hong en hithiat in tha na ngah bilbel zaw lel ding uh hi.
Tribe leh ethnicity bek bulphuh politics ten a tuah ding a kihtakhuai pen gam kibalkeek sak politics kimawlna hi. (doomed to tear a country apart political game). Hih bang politics pen lawhcing ngei lo a lawhsam ngitnget den leh a lawhsam ngaihsutna uh lawhsam (“It a failure, a failure of imagination“) den hi. Ethnic politics in security dengdelna leh lauhuaina (threat) leh bitna dingin dinmun a deih huai lo teel ding nam nih a kikim (security dilemma) leh tribalism or ethnicity identities bulphuh zero-sum conflict (win-lose) leh kikhenna dinga pawl dang leh minam buaina (separatist or ethnic conflict) leh minam khat leh khat kikal ah ngongtatna (inter-communal violence) bek piansakna dingin lawhcing zo a, good governance ahih kei democracy laptopna ding nakpi takin dal in nawngkai bek piangsak den hi.
Tua bang ut tengin "tribe or ethnicity in politics" bek mah ultungsak in khangtohna ding hanciam sangin i buaipih ngap dong buaipih lingling lel leng namdangte leh i government un hong kho peuhmah lo ding a, na lungdam zaw khinkhian ding hi. I lunggulh khantoh a gal panin a mei (tail) bek i galmuh den nuam lai teng "tribe or ethnicity in politics" mah buaipih ni.
I maban ding ei leh ei mah in hu bing kei ni. Tawta vai lua ta hi. Stephen Cohen in, "Kibatna ah thahatna na om zaw loin kibat lohna ah thahatna na om hi," (Strength lies in differences, not in similarities) hi na ci hi. A kibang lo teng gawmkhawm leng picinna, etlawmna, kituahna leh kipumkhatna piang thei hi cih sakhituihup panin sin thei leng i nawh lawh peek pen ding hi. Khat leh khat kitawlem nawn kei ni. I tunnopna mun leh i lunggulh kibang ahih manin i kitelkhialnate kikumkhawm in vaivengsak kisin pen minam adingin cidamna zatui hi.
"I minam min pen i sihpih ding hilo a, i nuntakpih ding hi zaw hi." - Rev. Khup Za Go
African "tribe or ethnicity politics" vai etteh nuam tentan nuai lai ten hih article tom "Ethnic Politics as a cause of Ethnic Inequalities in Africa" a nuai-a link panin sim beh theih hi.

✍️Thang Khan Lian

No comments:

Post a Comment