Sunday, 28 October 2018

DAIH OM MAWK-A THUMTHUM HUN HI NAWN LO HI

DAIH OM MAWK-A THUMTHUM HUN HI NAWN LO HI
French philosopher leh writer minthang mahmah Voltaire in, "To be a pen is to be at war," a cih leh "The pen is mightier than the sword" ci-in Novelist leh playwright gelh minthang Edward Bulwer-Lytton in 1839 in a historical play Cardinal Richelieu ah a cih a um mahmah pawl ka hi hi.
Minam a vei taktak kici ten zong lai lam nasepna zong pibawl in i lai i puah kei leh i pau leh ham, i ngeina mang baih mahmah thei hi cih globalisation hun leh annihilation of caste/tribe hun ahih manin a mangthatna ding a kihtakhuai thu hi cih khua i phawk hun lua ta hi. Thau bek tawh i minam, i ngeina leh i pau leh i lai leh i leitang humbit zawhna ding hun hi nawn lo hi. Pilna siamna leh diplomatic strategy siam kisam ta hi. Thaumuk leh politics ah kibual bek tawh mapang a kisaanna pen minam itna kicing kici thei lo hi.
Laigelh uuk ten zong khauhpai zaw deuh a kuamah zaktak leh mai-et tuam nei se loin thuman leh social issues gelh ngam kisam mahmah ta hi. Nationalism rhetoric leh cronyism leh nepotism in i patriotism uh bumhai khin zo hi. Patriotism ah i ciahkikna dingin a beisa a ihih kialhnate liamma (wounds of our past mistakes) a damsak kikna dingin hun sawtpi kivei lai ding bat tuak hi (tua banga laisim i thadah cip den leh).
Violence leh militancy leh guerrill warfare a tactics bek zanga politics vik pen sawt kho leh kip zo ngei lo hi. Political diplomatic skills na kisam masa zaw den hi. Thau tawi rebel groups leh terrorist groups khempeuh zong negotiations bawl a, diplomacy lo tawh a demands uh ngah na om nai lo hi. A ngahte zong sawt na kip lo hi. Gam leh minam adingin awlmawhna leh veina napi-in ni dangin lai concept ah, "Daihna pen thukimpihna hi" (silence is consent) cih kizang thei nawn lo hi. I voting rights beek tawh kamkeek hun ta hi.
Tu hun ciangin Latin in Qui tacet consentire videtur kici pen 'Silence gives consent.' "When we say nothing, when we do nothing, we are consenting to these trespasses against us,” a cih "silence is consent" concept leh statement dik leh kimanna ding nei nawn lo hi a, ei tungah khialhna bawl ten a bawl ding i deih lai teng daih ding hi ziau hi. Atom bomb bawlkhia Albert Einstein in, "Dai dide in ka om leh thukham palsatna leh mawhna bawlna ah a kipawlpih ka hi ding hi," (If I were to remain silent, I'd be guilty of complicity) na ci hi. Midanhte in amau galdona ciat do uh hen (We let other people fight their own battles) cih concept kimang thei nawn lo hi. A gen leh pholakkhia a om kei leh khialhna keel luphum bangin kiphumcip den thei hi.
Gam leh minam adingin mikim in septheih kinei ciat hi. I gamtat i khuaheina ah cihtakna lahkhiatna bek zong a gam leh minam adingin nasepna thupi mahmah lahkhiatna hi pah a, minam laptohna hoihpen khat hi.
Mite pil semsem ta ahih manin tu hun in "silence is consent" hilo semsem ta ding hi. Bang hang hiam cih leh tu hun ciangin information leh technology age hita ahih manin mite in violence sangin kilemna leh khantohna (peace & prosperity) kilunggulh zaw ta hi.
✍️Thang Khan Lian

No comments:

Post a Comment