Sunday, 28 October 2018

I MINAM MOVEMENT LAWHCIN'NA LEH LAWHSAPNA DINGIN I KOICI KALSUANPIH HIAM???

I MINAM MOVEMENT LAWHCIN'NA LEH LAWHSAPNA DINGIN I KOICI KALSUANPIH HIAM???
"Ka kumpi gam uh-ah nitum ngei lo hi," ci-in a kumpi gam uh a golna a kisialhpih British ten a sumbawl uh English East India Company' galkap makai Robert Clive in June 23, 1757 zangin Plassey ah kidona (Battle of Plassey) ah Bengal kumpipa Nawab of Bengal leh a kipawlpih French-te a zawh khit nungin India gam-a kumpite khat khit khat ban zawh in India gam damdam in direct in uk kipan a, kum 200 dek tak India pansan in British ten kum 190 kum lian India uk zo uh hi.
British Empire in a ukkhumna India, Myanmar, Pakistan, Bangladesh, Aden cihte suahtakna ngah theihna dinga makai Gandhi in bang strategy tawh British Empire mipite na gualzawhpih a, "A cil in amau ten (British) hong thudon lo/thusim lo uh a, tua khit in hong nuihsan uh a, thua khit in hong do uh hi. Tua khit in na zo hi," ci-in a kumpi gam uh-ah nitum ngei lo kicite ukna gam ten khat khit khat in suahtakna ngah thei hiam cih na lungngai ngei hiam???
Mahatma Gandhi in Britishte a dona dingin mipite tawh na pangkhawm in mipite thahatna
na mobilised masa hi. Tua dingin Salt March (Dandi March and the Dandi Satyagraha) kici nonviolent civil disobedience zangin British ten thukham tawh kituak lopi-in ci siah (illegal salt tax) a lak uh palsatna ding Gujarat state a tuipi nawl a khuata om Dandi ah tuipi tui zangin ci bawl kipatna ding leh illegal salt tax phiatna dingin ni 26-day march lampi zuihna 12 March 1930 panin 6 April 1930 kikal lenna'na leh hiamtatna zang loin lungphona (resistance and nonviolent protest) na pan hi.
Gandhi in a omna leh pansanna mun Dandi khuata panin 240 miles (384 km) gamla a om Sabarmati Ashram panin Dandi dong lungphona lahna dingin lampi zuihna tawh Dandi March na pan a, India mi millions support ngah pah hi. Ama ngaihsutna bang tawh kituakte bek huai lo a, ama ngaihsutna tawh kituak lo ngaihsutna neite aana tawh a supporters dingin kalh lo napi nungzui millions ngah ziau hi.
Dandi March hangin India gam bup ah Indian independence movement hatsak a, gam bup ah Civil Disobedience Movement hong pankhia thei hi. Mahatma Gandhi in Salt March a patkhiat cil in amah pilna, siamna leh ngaihsutna bek ultungsak loin a muan mahmah a volunteers 78 tawh na pan hi. Ei makai ten amau pumgup teng leh tanau teng leh thuzawh ding teng bek zangin a strategy zat dan uh na zang lo a, ei pawl aana (forcible) policy leh movement deih dan na zang lo hi.
Gandhi in illegal tawh India hong ukkhum Britishte lehdona dingin
Non-cooperation movement of 1920–22 kikal a zat theihna dingin Dandi March a zat lawhcing takin tua dan pian mah strategy na zang a, Britishte' thuneihna nasia takin tona dingin pankhawmna hong piangkhia thei hi. Non-cooperation movement hun in a nungzui ten hiamgamna leh ngongtatna (violence) a zat manun 1922 in phiat hi.
Tua khitin Purna Swaraj declaration kici tawh Indian National Congress in 26 January 1930 in India gam pen a suakta gam, thuneihna khempeuh a nei leh amah leh amah kivaihawm a ki-uk (sovereignty and self-rule) gam hi cih tangkopih hi.
British ten illegal in ci bawl in a zuakte aana tawh India mite a leisak uh deih lohna leh beisakna dingin Gandhi in lungphona a patkhiat Dandi March hangin British government in illegal in India hong ukkhum tangpi tangta in a mang lohna dingin Civil Disobedience Movement hong thahat semsem ciangin Gandhi in
August 8, 1942 in All-India Congress Committee ten Bombay session ah movement dang khat British ten India nusiatsanna dingin Quit India Movement (India August Movement zong a kici) Galpi Nihna lai-in hong phuankhia a, hih movement 9 August 1942 in hong patna hangin India in suahtakna 15 August 1947 in a ngah khit Gandhi' movement strategy (nonviolent, civil disobedience leh Satyagraha movement) mah etteh leh zangin British Empire ukna gam khit khat gam khat in suahtakna ngah zo bek uh hi.
Ei ngaihsutna tawh kituak lo ngaihsutna nei i mipih teng gal bawl a, hemkhia a, mat leh thahna policy zang a, thatang hat zatna tawh i zawh zo ngei lo ding leh i sanga movement kipan masa zaw leh milip tam zaw leh thauvui thautang leh thau lawng hau zaw tawh Indian government leh Myanmar government do dinga kithawi in movement i pat leh ei leh ei a kikhem tawm ihi ding hi.
Gandhi in ama movement patkhiatte tawh biakna tuamtuamte, minam tuamtuamte, ngaihsutna tuamtuam neite, numei pasal, a zawng a hau, nam niam leh nam sang, amah langpangte, kipawlna tuamtuamte (thatang leh ngongtatna zatna tawh Britishte hawlkhiat ding a hanciam revolutionary leh extremist freedom fighters kipawlnate, Subhas Chandra Bose' makaih Indian National Army cihte kihelin) na lang bawl tuan loin ama movement zatte min a zatna dingun aana na zang lopi na huai zaw in India mite na kipumkhat sak zo ahih manin suahtakna na ngahpih hi.
India in suahtakna a ngah khit nangawn in kei hang hi, kei makaihna hi ci-in thuneihna leh makaih za letcip teta sawm loin amah sangin nakpi takin a khangno zaw Indian National Congress makai Jawaharal Nehru' tungah thuneihna leh makaih za na khiat a, India Prime Minister in hong len thei hi. Thuneihna pua lah leh thuneihna gu kham a zangkhialte minam makai in i zat khak ciangin i minam in mainawtna lam sangin kiatniamna leh nungtolh lam manawh zawsop hi.
Nang ngaihsutna tawh kituak lo teng gal bawl leh lang bawl in na nawl khin sung leh nang deihna bang bek midangte ngaihsutna leh khuak sungah aana tawh na koihlut sawm lai teng minam adingin nasem hi loin minam adingin gal piangsak leh kitelkhialna tawh kigal bawlna ding leh kikhenna dinga panla na hi zaw a, minam movement thahat ding hanciam a pan la hi loin minam movement thanemsak pa/nu na hi ngitnget den hi.
Milip hi zah ta-a tawm likliak laite ngaihsutna kibat lohna neu nonote hangin tuu leh keel bangin khen ding bek tawh i buai lai teng namdangte nuaineh leh nuaicip den leh nam dangte nuisan leh ukcip khum minamte ihi ngitnget ding hi. Minam kipumkhatna dingin na mipihte na huai hiam? Na minam itna tawh na mipihte phil leh nawk thuahin taang leh tahum bangin na khenzak hiam?
A kibang lo teng gawmkhawm in tuakzawhna i neih ciangin kitelsiamna leh picin'na piang thei pan a, picin'na a om ciang bekin minam sungah kipumkhatna piang zo pan a, kipumkhatna a om ciangin minam movement hat thei pan bek hi. I ngaihsutna kibang lo teng mah suakta takin kumkhawm sungkhawm in, a hoih pen i zat theih ciangin i movement hong muibun thei pan bek ding hi.
✍️Thang Khan Lian

No comments:

Post a Comment