Tuesday, 21 November 2017

LUNGTANG NATNA/LUNGPHU HAT (HEART ATTACK)

LUNGTANG NATNA/LUNGPHU HAT (HEART ATTACK)
Lungtang natna hanga lungphu hat (heart attack) pen tu hun adingin mi tam sihna pen natna hi. Heart attack i cih pen i sisan a huih siangtho tam lua (oxygen-rich blood) i lungtang taksa (heart muscles) ah a lut ciangin thakhat thu-in bing/dal (blocked) ahih manin oxygen lut thei lo hi. Heart attack pen min tuamtuam - cardiac infarction, myocardial infarction leh coronary thrombosis zong kici thei hi. Lungtang natna (Cardiovascular diseases) hangin 2012 in mi 18.4 million (numei + pasal gawm in) na si a, minute thum sungin mi thum in sihna tuak den hi. Hih bang natna a site lak panin 6.9 million pen ischaemic heart disease hang hi a, stroke hangin mi 7.1 million si hi. Congestive heart failure (CHF) i cih pen lungtang taksa (heart muscles) a thanem ciang natna hi. Heart muscles a thanem ciangin lungtang in pumpi piakkhiat ding sisan piakhia (pump) zo lo hi. Tua ahih manin i pumpi ah sisan a kicingin pia zo lo a, kituk in, kisi suak thei hi.
*Heart attack bangci theih ding?
Na awm (chest) sung hong nat vat a, na awn pan hong kipan tua a na-in na ban (arm) hong zuih toh a, na khabe lak dong hong nat beeh sawnsawn lai leh coronary heart disease (CHD) hanga natna piang HEART ATTACK in hong pha hi. Tua loin nak hamsa sa, awm hong na zom zihzeh den, pumpi leh taksa na den, khete, khutte leh taai (abdomen) bawk nena, om dan nuammawh den, dipkuatna leh awlmawh ding hau (anxiety), sep leh bawl nei mel lo napi gim thithe, khua-ul luangluang, lung-am den, so (pulse) hat lua ahih kei leh ol lua cihte zong heart attack neihna ding leh hong kilat/kipatkhiatna lim (signs) lahna hi. Khuaphawk loin om in, na sih vat suak lohna dingin minute 10 bek hun ngah hi teh cih thei in.
*Heart attack panin emergency in kikep ding zia:
1) A manlang thei penin dam lo puakna mawtaw (ambulance) manlang in sam pah in.
2) Tua bang natna nei mi na tuah leh buaina neuno tuak bangin ngaihsun ken la, minute 10 hun om lai ahih manin ambulance sapsak pah in. Huh loin taisan kei in.
3). Tua bang natna na tuah leh na lungtang omna kiim lim takin mekmek (massage) in.
4) A kizom in nakpipi in huih sang/dik lut in la, na thaneih zahin khuh (cough) zom in.
5) Na thaneih teng tawh khum zom lecin na tuapte (lungs) ah huih siangtho oxygen na lut suk ding hi.
6) Na tuapte ah huih siangtho a lut ciangin sisan a ngeina bangin a man in pai thei a, heart attack tuak in, tuk suk velval in sih pah theihna ding panin peng theih hi.
*Heart Attack piangsak thei leh ngah theihnate:
Heart attack ngah theihna pen nam tuamtuam om hi. A tamzaw bel coronary heart disease (CHD) hangin kingah hi.
• CHD (coronary heart disease) pen in sisan siantho luanna gui neuzaw pen (coronary arteries) sungah na man diakdiak (waxy substance) plaque kici a tam ciangin nasia thei hi. I sisan siangtho luanna (arteries) in oxygen tam sisan (oxygen-rich blood) i lungtang ah pia hi.
• Nicotine leh Carbon Monoxide pen zaa (cigarette) tepna panin kingah a, zatep khu a nicotine leh carbon monoxide in sisan luan ding dal (clots) ahih manin lungtang nasep kinawhsak hi. Zaa na tep leh heart disease ngah theihna 25% khansak hi.
• Sathau tam nek luatna in lungtang nasep ding bangin na semsak thei lo ahih manin heart attack ngah ding baihsak tuam hi.
• Awlmawhna leh patauh baihna (hypertension) ki-uklahna leh sisan kinawh lua (high blood pressure) in i sisan siangtho luanna neuzaw pen (coronary arteries) thanemsak ahih manin CHD ngah baihlamsak tuam mahmah hi. I blood pressure a kinawh/sang deuhdeuh zawk ciangin heart attacks leh CHD ngah in, tuk baih mahmah hi.
• Khangham lam ten CHD ngah baih mahmah uh a, numeite sangin pasal ten CHD ngah ding baihlam zaw hi.
• Nang tawh kinaih pen - na leh na pa leh sanggam ten heart attack, angina leh stroke a neih leh nang zong mi midangte sangin tua bang natna na ngah theihna thum vei na dinmun dengdel zaw hi.
• I sisan a glucose level pen type 1 leh zunkhum (diabetes) vei i hih leh coronary arteries susia thei a, coronary artery disease (CHD) ngah ding baih mahmah hi. Zunkhum vei lote sangin zunkhum vei ten CHD ngah baih zaw hi.
• Na tun san'na tawh kituak lopi in na gik zawk (overweight) ahih kei leh na thau luat leh CHD ngah ding baihlam hi.
• Taksa kimawlna leh kisoizawina (exercise) nei ngei lo, nasem a tang ngei lo, lam pai ngei lo, kimawl ngei lo ten CHD ngah baih se uh hi.
• Zu tam nek luat manin hypertension ahih kei leh high blood pressure khangsak ahih manin sisan ah a thau (blood cholesterol) khangsak hi. Tua hangin CHD ngah baih hi.
• Scientists ten huihsia (air pollution) tam diik luat manin coronary artery disease kingah thei a, heart attacks piangsak hi ci uh hi.
Source: inlifehealthcare.com
@Thang Khan Lian #ZUNs .

No comments:

Post a Comment