NA RIGHTS THEI IN
Hih a nuai a zawng lite thugen ka post pen pawl khat in kumpi lehdona dan in ngaihsun heihai zen uh hi. I rights theih ding cih ka deihna hi bek hi. I rights i theih kei leh ganhing tawh i kilamdan'na om kieuhkeuh lo hi. Leitunga gam a tamzaw ten a Constitution a lakna uh United States Declaration of Independence ah Nuntakna, Suahtakna leh Lungkimna ding zon theihna, delh theihna pen kuamah in hong laksak/suhsak theih loh hamphatna (inalienable rights) hi cih tuang veuvau a, Bill of Rights ah zong tua thu mah gen bel in nei hi.
Hih hamphatna thum pen hong bawlpa' (Creator) hong piak hamphatna hi ci ngiat a, hih kammal pen John Locke in 1689 in a gelh "Two Treatises of Government" ah political society omna hang pen i neih i lamh hong humbitna ding (mihingte nuntakna, suahtakna, gam/lei a genna) hi cih a genna panin US Constitution gelh ten a laksawn ahi hi. Locke in a "A Letter Concerning Toleration" ah magistrate' thuneihna pen nautangte hamphatna (nuntakna, suahtakna leh cidamna) humbit sakna ding hi na ci hi. Locke in a "Essay Concerning Human Understanding" ah mihingte pilna, thutheih theihna ngeina a bukim theihna ding pen pilvang tak leh a kizom in ama lungkimna ding zonna/delhna hi na ci hi.
Conceptualist or Social Contract lim gen mahmah John Locke, John Rousseau leh Thomas Hobbes in hih thute a laigelhna uh ah bullet uh a, mipi/nautang ten a hamphatna uh pawl khat piakhia (surrendered) uh a, tuate humbit sak ding leh picing sak dingin state/authority om a, tua panin social contract (civil society) hong piangkhia hi ci uh hi. State/government in nautangte hamphatna a humbit sak zawh kei a, a picin sak zawh kei leh a tavuan lianpen zo zo lo thuneite leh kumpi langpang/lehdo theihna ding social contract thukimna nei mipi ten rights nei uh hi ci uh hi. Bang hang hiam cih leh thunei (authority/state) in a tavuan zo lo hi.
Government pen i rights hong lakkhiat sak ding hi zaw loin i rights hong humbit sak ding leh picingsak ding hi zaw hi. Na rights na zatna pen kumpi lehdona hilo a, kumpi lanpanna hi kieuhkeuh lo hi. Na rights lim takin zangin na palsat kei leh thukham (law) in hong lawng kha thei lo a, kihtak ding bangmah na nei kei ding hi. Na rights na palsat leh gilbeem (prison) pen na buk mun ding hi. Pasian' thukham zui ten Pasian a kihtakna ding leh kisuanna a neih loh dan tawh kibang linlian hi.
A nuai a zawng lite omna mun a thu kigelhte-
1: Government in et dingin hong phal lohte en kei in. (na mit hum in)
2. Government in gen ding a phal lohte gen kei in. (na muk hum in)
3. Government in zak ding a phal lohte ngai kei in. (na bil hum in)
4. Tho satlupna dingin sekpi (sledgehammer e.i. 0.5 - 1 metre a saute) zang kei in
cihte pen authoritarianism leh dictatorship tawh ki-ukna gamte Constitution ahi hi. Na rights na theih kei a, na rights na zat theihna/ngamna dingin na pau ngam kei a, na gamtat ngam kei a, na do ngam kei leh ganhing bangin hong kibawl in, hong ki-umkhum ngitnget den ding hi. Bang hang hiam cih leh a rights thei lo ganhing tawh kibang hi ve cin. Ozodi Osuji Ph.D
in a laigelhna ah "Ganhing bangin na gamtat leh ganhing bangin hong kibawl ding hi (If you behave like animal you will be treated as one) na ci hi.
1: Government in et dingin hong phal lohte en kei in. (na mit hum in)
2. Government in gen ding a phal lohte gen kei in. (na muk hum in)
3. Government in zak ding a phal lohte ngai kei in. (na bil hum in)
4. Tho satlupna dingin sekpi (sledgehammer e.i. 0.5 - 1 metre a saute) zang kei in
cihte pen authoritarianism leh dictatorship tawh ki-ukna gamte Constitution ahi hi. Na rights na theih kei a, na rights na zat theihna/ngamna dingin na pau ngam kei a, na gamtat ngam kei a, na do ngam kei leh ganhing bangin hong kibawl in, hong ki-umkhum ngitnget den ding hi. Bang hang hiam cih leh a rights thei lo ganhing tawh kibang hi ve cin. Ozodi Osuji Ph.D
in a laigelhna ah "Ganhing bangin na gamtat leh ganhing bangin hong kibawl ding hi (If you behave like animal you will be treated as one) na ci hi.

No comments:
Post a Comment