US-led coalition gam ten Afghanistan a simna uh leh Iran tawh kidona piang leh bang a ci tam? (News Analyst)
Jan. 6, Pizing, 2020: 9/11 attacks a pian' khit nungin US makaih in Oct. 7, 2001 in Afghan Northern Alliance, US, UK, Canada, Australia leh Germany gamte kipawlin Afghanistan gam-ah Taliban government lotkhiatna dingin UNSC Resolution thukimpihna om loin Afghanistan sim (invaded) uh hi. US-led coalition gamte in Afghanistan gam a simna hangun US War in Afghanistan, Afghanistan War, or Fourth Anglo-Afghan War kici hong piang a, code named Operation Enduring Freedom cih zangin 2001–14 kikal sung Afghan Taliban, Islamic Emirate of Afghanistan, al-Qaeda, 055 Brigade, IMU, TNSM, ETIM cihte regional terrorist groups na do uh hi. US-led coalition gamte galkapte in ISAF/RS phase hun in Taliban, Islamic Jihad Union, Haqqani network (from 2002), al-Qaeda leh Taliban splinter groups: Fidai Mahaz (from 2013) leh IEHCA loyal to Muhammad Rasul (from 2015) cihte a do khit nung uh December 2015 in gualzawhna kingah ta hi ci-in tangko uh a, a galkapte tampi Afghanistan panin inn ciah kik sak hi.
Tua khit nungin Taliban ten US-led coalition forces leh Afghan security force lehdona dingin insurgency movement kici zangin galkap tam lolo tawh lehdona tawh suamna "guerrilla tactics" hong lim zat mahmah uh a, mun tuamtuam ah suamna bawl kawikawi uh hi. Taliban ten insurgency hong pat khit nungun US-led coalition kicite in NATO-led Operation Resolute Support or Support Mission (RSM) kici tawh gam 40 val kipawl khawmin Operation Freedom's Sentinel cih code name in zangin 2015 panin galdo hong kipan kik uh a, kum 18 leh kha nih leh nipi kal li val kidiah gal suak khinzo ahih manin US war history adingin a gal dona uh a sawt pen suak khin napi tu dong gamnuai ahi lel gal dona ah gualzawhna ngah zo nai lo hi.
Gam 40+ kipawl NATO-led Operation Resolute Support or Support Mission in Operation Freedom's Sentinel kici tawh 2015 panin tu dongin Afghan Taliban, Islamic Jihad Union leh Haqqani network banah terrorist groups neu nono ISIL–KP (2015–2019) leh groups dangte tu dong dodo lai uh a, galkap a vangkim in sawl beh uh ahih manin foreign galkap 17,000 bang tu lai takin Afghanistan ah galdo in om lai uh hi.
AFGHAN WAR AH GALDO MI GALKAP KIHEL ZAH:
- US-led coalition forces lamte:
- Afghan National Security Forces: 352,000
- Resolute Support Mission (NATO' RSM) : ~17,000Military Contractors: 20,000+
- Insurgency groups lamte:
- Taliban: 60,000 (tentative estimate)
- Haqqani network: 4,000–15,000
- HIG: 1,500–2,000+
- Al-Qaeda: ~300 (~ 3,000 in 2001)
- IEHCA: 3,000–3,500
- Fidai Mahaz: 8,000
- ISIL–KP: 3,500–4,000 (2018, in Afghanistan) cih bang ahi uh hi
AFGHAN WAR AH SIHNA TUAK KHIN ZAH: 2019 ciang dong
Afghan galkap lamte:
- Afghan security forces: 62,000+
- Northern Alliance: 200 killed
US-led coalition: 3,562+
- United States: 2,420, United Kingdom: 456, Canada: 159, France: 89, Germany: 57, Italy: 53, Others: 321
- Contractors Dead: 3,937
Total killed: 69,699+
Nautang kithat (Civilians killed): 38,480+ killed
A liam: 22,773 (United States: 19,950, United Kingdom: 2,188, Canada: 635)
Contractors: 15,000+
Insurgency groups a kithat zah:
- Taliban: 60,000–65,000+ killed
- Al-Qaeda: 2,000+ killed
- ISIL–KP: 2,400+ cih bangin Wikipedia ah kiciamteh hi.
US-led coalition gam lam panin NATO gamte leh a kipawlpih (allies) bek gam 38 banah gamdang a kipawlpihte uh tawh Afghan War a dona uh pen Republican President George W. Bush in "War on Terror" a cih tawh hong pat hi a, term nih sung (kum giat) na do hi. Tua khitin Democratic president Barrack Obama in term nih sung mah na do kik hi. Donald Trump in 2017 panin US galkap 9,000 val tawh galdo a kipat khit nungin US galkap 50% in khan' behsak a, Taliban tawh peace talks neihpih hi.
Kum 18 val piikpeek sung US presidents thum gal dona beisakna ding ngimna in US leh Taliban ten peace talks neihna uh-ah Taliban ten Afghan leitung sungah security tavuan la-in, Afghan leitang insurgent groups ten America leh a kipawlpih gamte uh suamna dingin zatsak lohna ding a kamciamna bangun US galkap omte tawmtawm in lakkhiat ding cih draft agreement kici thukimna nei man uh hi. 2019 September kha-in Taliban ten Kabul khuapi a suamna uh-ah mi 12 kiim a thahte lakah US galkap khat a kihel manin final agreement or peace accord kici thukimna suaikaih theih dinmun dong a tun khitun President Trump in peace talks "si ta hi" ci-in hong pulak themthum a, US galkapte lakkhiatna ding geelna kinei lo hi ci-in gen beh hi. Tua khit nungin US leh Taliban peace envoys ten peace talks pan kik leuleu uh hi.
US LEH IRAN KIDO TAKPI DING MAW?
US in Iran tawh gal dona hong pan ding hileh Israel lo a kipawlpih dingin ngah pah seisai dingin lamethuai nai lo phot bangin kilang hi. US in July 4, 1776 in suahtakna a ngah theihna dingin American War of Independence kici a galdona ah British Colonialism a zawh hangin tua zong France huhna tawh a zawh hi bek hi. US in suahtakna a ngah khit nungsang amau bekin a gal dona ah American War of Independence cih lo buang gualzawhna ngah nei nai lo hi. Galpi Khatna leh Nihna ah a gualzawhna uh pen Allied Powers kici tawh kipawlin Germany makaih Axis Powers gam kipawlte a zawhna dingin gam tampi tawh kipawl hi.
Iran in Shia or Shi'ite Muslims tamna Muslim gam tengah amau tawh kipawl Iranian-proxies allies tampi nei uh a, Syria, Lebanon, Iraq, Bahrain gam cihte bang ah hat mahmah uh hi. Tua ahih manin US-Iran War a piang leh Middle East gam teng ah kizeel ding ahih manin a bei ngei lo gal a suah banah gualzawhna ngah cih om lo gal dona suak ding cihna hi. Saupi ngaihsutna nei khat adingin gal kidona pat ding pen a pilhuai ngaihsutna hilo ding hi.
CIA counter-terrorism specialist leh military intelligence lui; US gam pulam Turkey, Italy, Germany leh Spain gam cihte kihelin CIA in kum 19 a sem; 2001 in Afghanistan gam leitang a sik masa pen American lak-a khat, 1992 in Base for the Barcelona Olympics leh Chief CIA len leh Middle East ah American values leh interests (manphatna leh meetna ding) tangkopihna leh laptohna ding Philip M. Giraldi in zanhal in American Herald Tribune ah a article gelh, "The Soleimani Assassination: The Long-Awaited Beginning of The Ends of America's Imperial Ambitions" cih thulu zangin a gelhna ah Geraldi in Soleimani kithahna hangin America in a galkap thahatna zangin a gamkeekna ngimna lianpi a beina ding sawtpi a kingak a bei kipatna hi ci-in na gen hi.
Trump in 2012 in Iran tawh nuclear deal thukimna neih ding na gen a, "Iran pen sa (hot) mahmah in kihtakhuai hi. Iran tawh kido ding pen America adingin thuhoih hilo hi," na ci ahih manin a ngaihsutna a laih themthum kik kei leh North Korea, Venezuela gam sim ding leh North Korea leh Iran gam global map sung panin nuaimang dingin a Twitter panin vauvau napi a a cimteh ciangin a khawlsan hong bat kik ding thubaih hi. 2011 panin 2012 kikal in Trump in Iran tawh nuclear deal thukimna neihna dingin kihona ah Obama siiamna (negotiating skills) nei lo hi ci-in a hawmthawhna thu a gen banah presidential election ah a cing theihna ding ngimna leh Iran tawh nuclear deal neih theihna dingin negotiating skills nei lo ahih manin a mai seelna dingin Iran hong do ding hi ci-in thum vei na gen hi.
Trump in Iran tungah gal a pulak leh 2012 khit nung federal debts (leibat) tam tungsak pen khinzo a, Dec. 2, 2019 in official federal debts $23.1 trillion (or more precisely $23,104,975,299,129) tungsak ta ci-in Just Facts in gen ahih manin a bei thei lo gal dona hangin US government leibat thangbat tawh nusiatsan ding cihna hi a, Iran ading bekin suplawhna a piangsak gal hilo ding hi.
2017 in Trump in President a let kum in Afghan War gal dona hangin US in sumpi leh a meet kigawmin $2.4 trillion beisak khinzo ahih manin Afghan War kum 18 val galdo napi a bei thei ngei lo ding galdona bangin a bei thei lo gal dang do kik ding pen ngaihsutna leh khensatna hoih pen hilo ding hi. Ahih hangin Trump pen a huntut tawh kituakin a phengtat buaubuat thei leh a thugen khitsa leh a nung a ma a ciamteh mel lo leh a gensa deih loin a laih kik themthum den mi ahih manin House ah paihkhiatna (impeached) a tuah khit nung Senate ah a zum panin paihkhiatna (removal from office) tuah lohna ding leh 2020 elections ah gualzawhna a ngah nop manin hong phengtat vat kik a, Iran tawh kidona khak ding thubaih ahih manin genkholh theih loh hi.

No comments:
Post a Comment