DEMOCRACTIC SOCIETY AH KOL KIBULH IN NA OMOM LAI HIAM? AHIH KEI LEH NA DEMOCRACTIC RIGHTS SUAKTA TAKIN NA ZANG NGAM HIAM?
Democratic society ah political party khat leh i deih politician khatpeuh i gupna pen vote piak ziau tawh hun khinzo hi. A gamtatna leh kampauna kilawm lo teng a nen a tawngin pum gupna ding thukham om lo hi. I voting right pen eima mimal neihsa i political right hi. Party khat pum gupna pen politics man pen theihna hi cihhna hi deksuai lo hi. Political party leh policiante a lum gup tentan dingin party spokesman nei ciat uh hi. Khasum ngah lah hi beek lo, nitha hong kipia lah hi beek lo napi-in political party leh policiante gamtatna news thupiang teng pum gup in na zakdah leh nang leh nang a kigimsaktawm, sep khitsa sep loh suah dahpa lokho mah na bang ngitnget den ding hi.
Gam khat ah a khua leh tui hihna (citizenship) na neih hangin na ten'na gam-a ruling party or government policies or ideologies or foreign policies khempeuh uh sihpih ngam liangin na gup tentan ding hi cih thukham (law) om lo hi. Political society ah civil society hong piankhiatna thu a lim takin a gen political philosophers lak panin Contractualists kicite - Jean-Jacques Rousseau, John Locke, Thomas Hobbes cihte in Social Contract hong piankhiatna thu a genna uh-ah:
Society sunga teng mite (individuals) in thuneite [authority: gam uk (ruler) ahih kei leh mi a tam zawte thukhensatna (decision of the majority)] tungah a suahtakna (freedom) pawl khat amau i thukimna (consented, either explicitly or tacitly) tawh ap/piakkhia uh a, a suahtakna uh pawl khat a apkhiatna hangun thuneite in a suahtakna uh om laite ahih kei leh social order a humbitsakna dingun thuneite in mawhpuakna nei uh hi. Thuneihte in a mawhpuakna uh a zawh kei leh mipite in lehdo (rebel) theihna ding right nei in, paikhia thei uh hi na ci uh hi. Tua pen democractic society ah democractic system pai zia taktak kingakna bulpi-in political theory ah Social Contract theory kici hi (Na tel zawh kei lai leh Political Science students degree nei khatpeuh na dot beh in).
Gam khatpeuh i citizenship na hihna hang leh party khat na deih/gupna hangin amau political ideas, political manifesto, policies khempeuh leh a vaihawmna zia khempeuh uh pum gupna ding gam koimah ah thukham om lo hi. Tua banga makaite leh party khat pum gup loh a kiphatmohna gamte pen military junta or dictatorship ahih kei leh totalitarianism ahih kei leh authoritarianism ahih kei leh Facism or Nazism tawh ki-ukna gamte bek ahi hi. Ruling party or government ahih kei leh politiciante ngaihsutna, gamtatna, kampauna leh policies khempeuh a nen a tong in pum gup tentan pen sila lungsim neihna leh i political right piakkhiatna (surrendered) ahih bangah i political rights thei nai lohna hang hi bek hi. Politician khatpeuh ahih kei leh ruling party khat sihpih ngam lianga a dikna leh dik lohna, hoihna leh hoih lohna khempeuh tang gup tentan pen dictator ki-ukna gam-a teng mite lungsim leh ngaihsutna hi a, dictatorship deih mite bek ngaihsutna hi. Na democractic right leh individual political rights neihte a thei nai lo na hi bek a, Medieval Age hun lai-a kilim zat mahmah Divine Rights of King (Kumpipa pen thukham tungah om ahih manin khial ngei lo a, a gamtatna khempeuh ah khial hi kici thei lo) theory mittaw sialkhau let tentanna hi.
American writer minthang mahmah Mark Twain in, "Gam it (patriot) khat i tavuan pen a government lang ah (langpanin) a gam humbit dinga kimansa in a om den ding hi," (A patriot must always be ready to defend his country against his government) ci-in Edward Abbey in "A Voice Crying in the Wilderness" (Vox Clamantis en Deserto) : Notes from a Secret Journal (1990) ah na gen hi. Tua mah bangin English-born American political activist, philosopher, political theorist leh revolutionary Thomas Paine in, "It is the duty of every patriot to protect his country from its government," cih mah bulphuh in na tangkopih hi.
Democratic society sunga na ten'na ah na suahtakna (freedom) neih khempeuh thuneite ahih kei leh government henkol bulh in dingin ap mang khin in, kol a kibulh sal na kisuaksaktawm lailai hiam? Ahih kei leh na freedoms neihte a zatna dingin na zang thei hiam? Na zat theih/ngam kei leh henkol kibulh lai a kamsia sila na hi a, Slavery System hun lai-a nungtate tawh na kilamdan'na om lo hi. Pum gup, pum phat cihte ciang bek na politics muhna leh political ideology ahih lai leh nang adingin dictatorship tawh ki-ukna gamte va peem in la, va teng zaw lecin na kha tawldam zaw ding hi.
@ Thang Khan Lian #ZUNs

No comments:
Post a Comment