DAI TAKIN KHANGKHIA IN LA, KAMDAM IN PAU IN
I Zo historians leh researchers pawl khatte in Zomite khangthu leh i pu i pate hong kipatkhiatna leh pian'na bulpi hi ci-in a lim gen mahmah uh Lu, Zou, Zhou Kingdom hun lai-in Zhou kumpite' ukna nuai-ah (tu-in Qufu district kici) September 28, 551 BC in a piang, Spring leh Autumn hun (period) lai-in politician leh Chinese philosopher, Confucius philosophy Confucianism School (of Though) - mimal leh government sia leh pha khentheihna, a man leh man lo khentel theihna (morality), tangpi tangta lakah dikna leh cihtakna omna ding genbel in a nei leh pankhiapa, kum 71-72 kiim a phak hun 479 BC in Lu, Zhou Kingdom ah a si Confucius kici in, "Khaici (seed) pen a thawm/ging (sound) om vet loin khangkhia a, ahih hangin dai takin a kipiangsak hi napi singkung a tuk ciangin a gin' ngaih pha mahmah hi. Hih pen daih khikhena (silence) i vangliatna; thuneihna (power) hi. Dai takin khangkhia hi," na ci hi.
Vai khatpeuh, thu khatpeuh ah a thawmgin' a ngaih henhan, a pau ngaih lala, kam beembem in awng laulau in, tua bang tua bang, tua teng ka semkhia a, tua bangin khan'tohna ka piangsak hanhan hi ci-a awngawng mite in sepkhiat kician taktak mel nei lote zawsop nuam mahmah uh a, a thuneihna leh a vangliatna uh a gin' a ngah henhan pong hangin a taktakin telcian le'ng na kihtakhuai het loin na thupisim huai lua het lo zawsop thei uh hi.
Ui in zong a kihtakte tawngtawng ngam bek a, a ham ngaih pha mahmah napi-in pet ngam vet lo hi. Mi dangte, nam dangte leh gam dangte ban vauvau, ban ngikngik cihte pen a lauhhuai lo mite, thuneihna leh vangliatna nei zo lote leh a cimawh piante na hi zawsop nuam mahmah uh a, mi meidawi leh cimawh piante na hi nuam mahmah se uh hi.
Nupi papi khinsat in zong zan ciangin a simtham in kuamah muh loh leh zak loh dingin gim leh tawl mahmah in khua-ul sisan luang bangin a zan nasepna uh mi dangte zak theihtheih dingin kisialhpihin na tangkoko niloh ngei lo uh hi. Ahi zongin kuamah muh lohna a nasep gimna uh a mawkna suak loin kha kua khit ciangin naungek hong kap zakzak a, a nasep uh kisialhpih sese loin a pulakkhiat loh hangun a nasep gimna uh amah leh amah a suah khit nungin a thawm kiza (kap zakzak) veve a, kum thum ciangin a nasepna uh hong paukhia lel hi.
US President William McKinley a kithah khit nungin a zalaihpa, US President a 26na September 14, 1901 – March 4, 1909 kikal sung thuneihna a len leh Republican President Theodore Roosevelt in, 'Speak softly and carry a big stick; you will go far,"cih a paunak zangin US foreign policy dingin na zangin ma na khuat hi. Hih a kammal hoih a khiatna pen kidawm takin (caution) gamta in la, kuamah tungah gitloh masakna tawh khut kha masa lo ding ahih kei leh va sim masa loin (non-aggression), hiamgamna ahih kei leh ngongtatna (violence) zat a kisapna ah zang in. Tua hileh gamlapi na pai zo ding hi, a cihna hi.
Kidawm takin gamta in, gitloh masakna tawh khut kha masa loin, "Kam khum tawh pau in la, ciang gol tawi in (Speak softly and carry a big stick)," cih policy zangin lenkip leh paipih zaw le'ng saupi kipai zoin, kimainawt zo zaw ding hi.
Photo: Confucius

No comments:
Post a Comment