𝐙𝐎𝐌𝐈 𝐏𝐀𝐍𝐈𝐍 𝐙𝐔𝐀𝐔𝐌𝐈 𝐋𝐄𝐇 𝐙𝐔𝐀𝐔𝐆𝐔𝐌 𝐊𝐈𝐒𝐔𝐀𝐊𝐒𝐀𝐊 𝐋𝐈𝐀𝐍𝐆 𝐃𝐈𝐍𝐆 𝐌𝐀𝐖?
Tu hun pen Technology Age hi ta ahih manin technology in mi khempeuh nuntakna hong sukha, pei gawp leh uk zo mahmah hi. Technology tuamtuamnte sung panin mass media or mass communication (social media i cih) in i nisim nutakna hong uk zo leh lawngkha zo pha diak hi. Technology a hoihna tampi a om mah bangin a siatna zong tampi mah na om hi. A diakin, mass communication pen tu hunin leitung a peite lak-a khat hi a, i zak ngei lo thu (information) i zak leh i ngahna hi.
Minam tampite in mass communication pen amau minam interests adingin meetlawhpih ding leh a muibun thei penin zang uh hi. Tua hi napi-in ei Zomite pen mass communication (social media) zat dan a siam lo pha diak minam na kihi sese ahih manin a poi hun tam mahmah hi. Khuata nuntakna panin khuapi nuntakna tung vatin, i nuntakzia hong kilaih vat ciangin kikheelna (change) leh a khangto zaw mite nuntakzia tawh a kituak dingin kilaih a sawm tuan lo kitam lai hi. I khuata lungsim i paikhiat theih loh hun na tam lua a, tua teng mah social media ah i pholakkhiat den ciangin a kilawm lo bek hi loin i minam a daisak thei ding na tam mahmah hi.
Zomite in social media sungah ei leh ei kipum muan ngamna lianpi luang leet (self-confidence overloaded) tawh hangsan takin i thu telcian lohpi i ut teng gen leh khah kilim ciin' mahmah mawk hi. I ngeina danin a paipih sawm a bang peuh ki-om lai hileh kilawm hi.
I khuata lungsim leh i gamtatziate i omna gam thak tawh a kituak ding leh kum zalom 21 hun tawh a kituak dingin bulh (adjust) sawm vet loin ut bangin phengtatin, social media peuh pheng pau gawpna mun dingin kizang mawk hi. Ngaihsutna pongman a nei hi le'ng hih dante zumhuai lua ta a, tawta vai lua ta hi. Kum zalom 21 hunin minam dangte zia leh tong banah tu hun tawh kituak nawn lo hi. A kituah loh ciangin hong kilawm het lo hi. A kilawm lote in ei min bek daisak loin i minam buppi daisak hi.
Thupiang khatpeuh a om ciangin a thei masa leh a tangkokhia masa pen ding a kituh bang liangin upmmawh, phuahtawm leh zuau bulomtang vive gawmkhawmin, tua teng amau deihna leh upmmawh phuahtawm teng tawh a khilkhawm beh khit ciangin a mot gengen, a mot khahkhah niloh kitam hi. Hih dan khawng ciang lel peuh thu theihna, pilna, gam leh minam itna zahin a ngaihsun thei lai khawng peuh ki-om lai zen hi. Tu hun paizia tawh a kilem bek tham loin kituak nawn mel lo hi.
Thu khatpeuh - biakna thu, gam ki-uk kivaihawmna thu ahi a, gal kidona thu panin leitung tangthu tuanthute (history) leh leitung kiu lite ah thupiangte (current events or news) na gen nop na gelh nop leh na telcian masak kisam hi. Laisim lah thadah cih takin thadah napi-in leitung kiu li tenga thuppiangte i mittang tawh a mu bangin thu i pheng khah ciangin zuau bulomtang lo buang thu dang tam lo hi. A simte in a na up zawk lai ciangin vai sah mahmah hi. Tua bangin gamtatna in minam daisak a, Zomi kimlai Zuaumi leh Zuaugum a suak khin tam hi.
Social media ah thu khah nuaam na hih buang leh leitung buppi muh theih ahih manin personal research tawm beek bawlin thu na kaihkhop masak a, thuman leh zuauthu na kantel masak kisam hi. Tua loin fake news, conspiracy theories, propaganda tam lua ta a, gam khempeuhah media golhguk pia om kawikawi ahih manin news khempeuh thuman hilo hi.
Tua bek hi loin Zokam leh Zolai tawh lai gelhin khah ding na hih leh kammal gawm leh khenzia man mah tawh khah (posting) huai hi. Tanlangte laigelh kisinna bangin ngaihsun sukin, i tanlang khuak teng mah tawh i ut teng i pheng gelh khit ciangin groups tuamtuamte i khah zihziah zawk lai ciangin a kilawm vet lo leh a kisam vet lo na tam mahmah hi. Tua hi napi-in a pil pen, a thei pen zahin i kingaihsut zawk lai ciangin vai sah mahmah hi. A zumhuai hun hong tam zaw thei hi.
Na telcian lohpi na upmawh, na phuahtawm leh zuau bulomtang gawmin na gen pen 𝐓𝐇𝐔𝐌𝐀𝐍 na hi loin, thuman lo (zuau) ahih manin zuagenpa/nu na kisuaksak tawm hi. Laisim thadah, a pum thadah cih takin a thadah ngiat minam kihi napi-in, thu a thei pen bangin a paupau nuam kitam sese hi. A diakin, news, history, politics (nainganzi) a uk kitam mahmah ta hi.
Theih nopna pen a sia hi loin a hoih hi zaw hi. Ahih hangin hih bangte i gen nop leh lai deih takin sim kisam masa hi. Thu theih nopna i neih hangin thuman sangin zuau thu, thu hoih sangin thu sia vive a lawppih i hih khak leh i pilna a kibehlap tuam loh banah mihing i hihna tawh i manphatna leh thupitna (values and dignity) zuakin ei leh ei a kidaisak kisuak thei zawsop hi. Tua ciang bek hi loin i minam in mindailawh thei zaw lai hi.
American researchers te'n a thu sittelna uh-ah, pasal sangin numeite ni simin tam paukhia zaw uh hi, cih mu khia uh hi. A cidam pasal pen ni simin a pongpi-in kammal (words) 7,000 paukhia (utter) a, numeite kam 20,000 paukhia zo uh hi.
Laisim thadah ngiat napi-in news, history, politics etc etc cihte tam na gen leh na theih lohpi tam na gen zaw ding hi. Na theih lohpi na mot gengen ciangin upmawh, phuahtawm leh zuau bulomtang vive mah na gen loh hong kiphamawh hi. Thuman leh a phattuamna ding thu a gen hi loin 𝐙𝐔𝐀𝐔 𝐌𝐈𝐒𝐒𝐈𝐎𝐍𝐀𝐑𝐘 suah khak ding thubaih hi. Zuau thu a kizeelsak missionary na suah khak leh na minam bek hi loin na biakna zuih Christianity a daisak mipa/minu na suak ding hi. Na thaman ding thukhen ni ciangin thangah huai lo ding hi.
Zuau genna pen mawhna hi, cih Biblical concept a umte i hih manin mawhna tam i bawl nop kei leh tam pau kei zaw le'ng kikhial lo zaw ding hi. Paunak 17:26 sungah, "𝙈𝙞𝙝𝙖𝙞𝙩𝙚 𝙥𝙖𝙪 𝙡𝙤𝙞𝙣 𝙤𝙢 𝙡𝙚𝙝 𝙖 𝙥𝙞𝙡 𝙢𝙖𝙝𝙞𝙣 𝙠𝙞𝙣𝙜𝙖𝙞𝙝𝙨𝙪𝙣 𝙝𝙞. 𝙏𝙝𝙪𝙣𝙜𝙖𝙞𝙝𝙨𝙪𝙣 𝙩𝙝𝙚𝙞 𝙣𝙖 𝙝𝙞𝙝𝙣𝙖 𝙖 𝙠𝙞𝙡𝙖𝙩𝙣𝙖 𝙙𝙞𝙣𝙜𝙞𝙣 𝙥𝙖𝙪 𝙡𝙤𝙞𝙣 𝙤𝙢 𝙠𝙝𝙞𝙣𝙠𝙝𝙞𝙖𝙣 𝙞𝙣," na ci hi. Gen ding mahmah thei zo lo, khah khiat ding thei zo mahmah lo i hih leh zong social media groups tuamtuamte ah thu a post kawikawi, comments va ban piak kawikawi ding, cih Fb Community Standards sunga thukhun ah na om tuan sese lo hi.
Thuman, thutangin a kiciamteh ngei Zomite ZUAUMI leh ZUAUGUM a suaksak niloh i hih khak ding kidawm tek ni. I minam it se lua i minam a daisak niloh leh a zuakzuak zawsop i hih khak ding kidophuai mahmah hi. Khat vei mindaina i khan' sung kimang thei ahih manin kampau, mukpau, gamtat luheekzia kidophuai zaw kan lai hi. LST in, "𝙏𝙝𝙪𝙢𝙖𝙣𝙣𝙖 𝙞𝙣 𝙢𝙞𝙣𝙖𝙢 𝙢𝙞𝙣𝙩𝙝𝙖𝙣𝙜𝙨𝙖𝙠 𝙖,
𝙢𝙖𝙬𝙝𝙣𝙖 𝙞𝙣 𝙢𝙞𝙣𝙖𝙢 𝙢𝙞𝙣𝙙𝙖𝙞𝙨𝙖𝙠 𝙝𝙞 (𝙋𝙖𝙪𝙣𝙖𝙠 14:33)," na ci hi. Khristian i kicih a, Zomi i kicih takpi i hih leh thumanna mah lenkipin, thumanna tawh i minam minthangsak ni.

No comments:
Post a Comment