ZO MINAM NI O-PED PAGE
A taktakin Chin Hills ah Chin Hills Regulations Act, 1896 in hong hencipna panin i kipelhna ni pen ei bek hi loin Chin State buppi ah a teng namke khempeuh in national holiday in Kawlgam ah a kizang ni thupi khat hi. 1948 in Chinland' Administration zat Chin National Day (en Zo Minam Ni i cih) ni-in na minam na it leh vei takpi leh:
Hih ni-in Myanmar, a diakin Chin State ah i mipih i sapih thuakna mangngilh kei zaw ni. Suahtakna leh lungnopna lunggulhin junta regime lehdona ah liamna leh baina thuakte leh lutang a kham khinsate thungetna beek ah phawk in. Nengniamna, bawlsiatna a thuakte, henkol kibulhin thongkia mite phawkin thungetna ah mangngilh kei ni.
Chin Hills Regulations Act, 1896 upadi panin suahtakna ni danin a tam zawte in i ngaihsut uh hih Feb. 20 ni pen taktakin Chin National Day, en Zo Minam Ni i cih uh Zomi Nam Ni ci-in "Zomi" a cih teng kammal khat in ZFU in lai a khahna ah hong khah ciangin sih ngam liangin Zomi cih a min bek a haipih pong tampi lungkim thei loin online sungah a gamlum henhan kitam hi. A orginal leh official holiday in a kiciamteh Chin National Day ci nuam vet lo sese in, Chin Hills Regulations Act panin i kipelhna a sang nuam lo leh thuman a sang thei ihih leh Zomi Nam Ni ding tangthu thak khat phuahtawm masak kul leh kilawm bang liang zaw hi.
Burma/Myanmar government in officially recognised ethnic 135 om in a ciamtehna sungah Chin ethnic groups sungah 53 officially recognised ethnics ci-in na ciamteh ahih manin Chin National Day i cih nop kei leh tangthu thak phuahtawm kul ding leh ei aituam suahtakna ni ding do-in ngah masak kul ding hileh kilawm bang hi.
Chin National Day ahihna leh a hong pian'na thuman sang thei lo leh ne zo vet lo ihih leh: February 12, 1947 in Panglong Conference ah Panglong Agreement tungtawnin Union of Burma a pian'na dinga thukimna phawkna in Union Day zong Zomi Union Day ci masa phot zawzenin, January 4, 1948 in British ukna panin suahtakna (independence) ngah ni zong Myanmar Independence Day ci loin Zomi Independence Day, cih kul mai leh kilawm hi. Good Friday leh Christmas cihte zong Zokam mah tawh lawh sese lohin zakdah henhan keei kul leh kilawm hong bang hi.
Ei Zo suante sung leh Zo suante tangthu a kantel minam dangte sung panin minam vai a suut leh kante in academic research a bawl ciangun refrence leh source dingin a lim zat mahmah uh 1986 kum in Dr. Vum Son' laibu bawl "Zo History" (Zo Tangthu a cihna) zong Zomi History ci-in a kikhek kei leh Zomi langpan'na zahin a ngaihsun nuam pong kitam lai mahmah leh kilawm lo hi.
1996 kum in a kikhen Sing Khaw Khai' laibu bawl "Zo People and Their Culture" (Zo mite leh a ngeina uh a cihna) zong Zomi People and Their Culture ci-in va laihsak nuamin, vompi halung vei bangin kitomin, Zomi a cihna hi loin Zo suante sungah a kihel namke leh Chin ethnic groups 53 officially recognised sungah a kihel sanggam Zo/Zoute bek a genna hi, a ci nuam kitam tuak lai bilbel leh hong kilawm hi.
Tua loin 2006 kum in a kikhen Rev. Khup Za Go' laibu bawl "Zo Chronicles" (Zo Khang Tangthu a cihna) zong Zomi Chronicles a kicih kei leh Zo/Zou Khang Tangthu bek a cihna bek hi a, Zomi cih a deih lo pawl ahih manin Zomite Khang Tangthu bu kici thei lo lo hi, ci-in defamation lawsuit a khia nuam zah dongin minam vai thei vet lo, kantel vet lo, sim leh sin sawm vet lo napi-in, a ZOMI a cih a min a haipih pong, ultungsak nuam den pongin ek a mai ngam lai ding khuata kiluteisak nuam leh minam a it pha diak sese a kineih kitam lua lai bang mawk ahih manin dahhuai hi. A thoihna ding zatui om lo ahih manin vai sah peuhmah hi. Tangthu leh thuman pen a tam zaw in a lettah nop loh manin thuman loin heikawi zawh ding hi tuan lo hi.
Chin National Day cih ei beekin aituam kineihsakin i bup lak nuam manin tangthu ahi lopi leh man lopi-in (distorted history) i phuaktawm niloh pong zongin deihkaih leh kawikaih zawh manin a man ding hi tuan beek lo hi. Nation or national a cihna pen minam a cihna hi a, a "Chin" teng deih loin, zakdah leh pum mudah pongin Zomi National Day ci suk pong nuam ihih takpi ding leh Zokam in a khiatna grammar man leh kammal kicingin "Zomi Minam Ni" a cihna hong suak zawsop hi. Bang hang hiam cih leh Zokam ah clan kammal pen ci leh nam cih bangin a khiatna kigelhna, nation a cih minam ci-in a khiatna zai huam zaw hi. Zomi Nam Ni cih loh buang man lo hi, ci-in tengkol pangkhial leh sumkuang ciang pet ahih kei leh mittaw sialkhau len i bat nop teta nuam a, Zomi National Day cih tawh i seek neu beh nop leh "Zomi Minam" Ni ci-in gelh ding a man/dik pen na hi zaw lai hi.
Booker T. Washington in, "A lie doesn't become truth, wrong doesn't become right, and evil, a doesn't become good, just because it's accepted by a majority," na ci hi. Mi a tam zawte in a thukimpih (letthat) hangin zuau ahih khit nungsang thuman suak tuan lo, a man lopi a man suak tuan lo, a gilo leh a sia khinsa a hoih suak zo tuan lo hi.
A minam ni a hong pian'na dingin a kiphiat thukham Chin Hills Regulations ah zong Chin cih tuang khin ahih manin Chin National Day a kicih ciangin zakdah nilohna pen lungsim kawcik leh tawta vai lua ta hi. Ei Zomite in Zomi Nam Ni a ci tawh, Zo Minam Ni a cih tawh kitawng kiseel ngeingai in, a gam leh mite thuakna leh a ni a thupit zia nangawn a mangngilh liang kitam hi. A hong pian'khiatna thu a bul a bal, a deihna tel lopi-in a pawi ni-in ZOMI cih a kihel kei leh a lungkim lo, sih ngam liangin a kitom nuam ngam lai bang kitam hi Tua dan lungsim pen minam itna taktak kici thei lo hi, cih phawk hun ta hi.
Na mipih na sapihte lungkham, sinkham leh lametna nei loin a omte adingin lungnopna a ngahna ding uh, dongtuakte nek leh dawn tama in a om lohna dingin piakkhiatna tawh na huh zo kei zongin February 20 ni beekin thungetna ah phawk khial kei zaw in.
Na mipih sapihte in tua bang haksatna a tuah lai takin a belh tak, a suan tak Pasian lamah kihei-in, lametna thak leh thakhauhna hong neih theihna dingun thungetna ah phawk zaw in. Amaute dah hun, khakun lai takin na gualnop bawlna maan leh videos ni khat sung beek pheng khah kei lecin kilawm zaw ding hi. Ukna buluh hunin gualnopna in zat ngeingai, phei golh leh kal kak lela in kimawl, gilmul vang liangin an nekna maante post ziazua khol dah le'ng kilawm zaw leh kilawm hi.
Na mipihte, na gam na lei na it, na vei takpi leh Chin State ah namke tuamtuamte kitelkhialna ding, kimuhdahna ding, kigalneihna ding, junta hencipna leh kolh bulhna ah a sawt zaw sem a awkna ding thu vive bek na ut teng gengen, posts thapai niloh nawn kei zaw in. Thuman lo zuau thu, hazatna, muhdahna leh gitlohna tawh namke dangte tungah gualzawh sawm nawn kei in. Chin State sunga teng sanggam leh unau teng kipumkhat leh kituak takin i ten'khop theih ding a thupi hi zaw hi. Tua loin gamdang koimah state kinei lo hi. I state neihsun ah i ki-innteeksak leh a kampha ihi a, peemta leh khualmi bangin i kikoih leh a kamsia ihi bek hi.
1918 in Chin National Education Development Organization in na kiphuankhia hi. 1928 in Chin Hills Union Organization na kiphuankhia a, Chin makaite in hih dingin a deih uh a sawm leh a geelna neihte (proposal) uh 1948 in Chinland' General Assembly general meeting ah kamkupna na nei khawm ngeingai uh hi. Hih hunin Falam ah mi 5,000 bang kihel hi, cih a kigengen zong tua hun-a thupiang dingin a uphuai khin lo thu bang pian hi. Ahi zongin tua tawh buai hun hi nawn lo hi.
Chin National Day a hong pian' ma-in 1948 General Assembly ah Chin leaders ten Chin Hills ah a tengte tungah pu leh pate tung panin a kiluah suk sawn hausate (hereditary chiefs, tu dongin ei sungah Ukpite a cicite) in a gik siah a hong kaihna (imposed heavy taxes) uh, zawhthawh thu tawh a uk khumna uh leh nasep man thaman pia loin nasepsakna (subjected their people to forced, unpaid labor) a thuaklah ziate uh na suutin na kikum khawm uh hi. General Assembly in Chin areas tengah mipi a tam zawte deihna banga ki-ukna (democratic administrative system) zat dingin Falam ah a meeting ah na kipsak uh hi.
“Chin National Day” ci-in 20 February ni zat ding vai 1948 in “General Assembly of Chinland” meeting in kipsakna na nei uh a, Zomi Nam Ni or Zo Minam Ni in zang ni, ci ni-in na thukim leh kipsak lo uh hi. General Assembly meeting ah Chin National Day in zat dingin na kipsak zaw uh hi. Tua ahih manin Chin National Day a kicih ciangin zakdahna ding om kiuhkeuh lo a, i pum zakdah leh a pawi zang sese kei le'ng kuamah a khasia leh a muisia om lo ding hi. En Zomi National Day i ci a, Zomi Nam Ni or Zo Minam Ni hi zaw hi, ci-in i kiseelseel pong hangin a phattuamna ding om lo hi. A ni a zat ding bangin a kituak a kilaemin i zat ding, a tangthu leh a thuman i kan leh theih ding, a deihna bangin tua minam ni i zat theih ding a thupi hi zaw bek hi.
Kitawng kawmkawmin pawipi sungah an nekna sangin lungnuam takin mohkeu themkhat nekna hoih zaw hi. Hehna leh sinsona siahuai a, ahi zongin hazatna siahuaizaw lai hi." (Paunak 17:1; 27:4)
Thusia bekbek a deih tawntung mi gilote kiangah, a gilo kamtaipa bangin sihna tung ding hi. Thuhoih kimlai thusia tawh a thukte’ inn sungah cikmahin thusia veng cih om ngei lo hi. Kitot i kipat ciangin tui lipi cin'na phung kehsak khak tawh kibang hi. Tua ahih manin a nasiat ma-in kitot khawl pak in. (Paunak 17:11, 13-14)
Keima minin a kisam ka mite amau mahmah kiniamkhiatin, thu ngenin ka mai hong zong a, amau’ gitlohnate panin a kihei uh leh, keimah in vantung panin ka za ding a, amaute’ khialhna maisakin a leitang uh ka hoihsak kik ding hi (2 Khang Tangthu 7:14). Thumanna in minam minthangsak a, mawhna in minam mindaisak hi (Paunak 14:34).
No comments:
Post a Comment